Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Pszczelarz
Kwalifikacja: ROL.03 - Prowadzenie produkcji pszczelarskiej
Data rozpoczęcia: 28 kwietnia 2026 18:49
Data zakończenia: 28 kwietnia 2026 18:54

Egzamin zdany!

Wynik: 37/40 punktów (92,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Który z wymienionych zabiegów powinien być zastosowany w celu uniknięcia zaparzenia rodzin pszczelich w czasie transportu na pożytek?

A. Dodanie nadstawek z plastrami wypełnionymi miodem.

B. Dostawienie kolejnego korpusu z pustymi plastrami pod powałkę.

C. Usunięcie kraty odgrodowej.

D. Dostawienie korpusu z pustymi plastrami nad powałkę.

Dostawienie kolejnego korpusu z pustymi plastrami pod powałkę to zdecydowanie jedna z kluczowych praktyk przy transporcie rodzin pszczelich, szczególnie gdy myślimy o unikaniu tzw. zaparzenia. Dlaczego? Otóż, podczas przewożenia pszczół, zwłaszcza w gorące dni lub przy ścisłym zamknięciu wylotków, rodzina produkuje spore ilości ciepła – i wilgoci. Jeśli pszczoły nie mają wystarczającej przestrzeni wentylacyjnej, zaczynają się przegrzewać, co może prowadzić do masowych upadków pszczół, przegrzania czerwiu, a nawet zniszczenia plastrów. Dodatkowy korpus z pustymi plastrami tworzy więcej miejsca i powietrza, przez co łatwiej utrzymać korzystną temperaturę i wilgotność. Poza tym, puste plastry działają jak bufor – pszczoły mogą się rozprzestrzenić, a sam ul zyskuje lepszą wentylację. Takie rozwiązanie jest zalecane zarówno w podręcznikach pszczelarskich, jak i według praktyków zrzeszonych np. w Polskim Związku Pszczelarskim. Moim zdaniem sprawdza się to zwłaszcza w przypadku silnych rodzin lub dłuższych przewozów. Warto pamiętać, że samo dodanie pustych ramek nie załatwia sprawy – trzeba też zadbać o ograniczenie stresu u owadów i np. zaciemnienie ula na czas transportu. Ale bez tej dodatkowej przestrzeni ryzyko zaparzenia wzrasta naprawdę drastycznie.

Pytanie 2

Której choroby pszczół dotyczą objawy przedstawione na ilustracji?

A. Grzybicy kamiennej.

B. Grzybicy wapiennej.

C. Zgnilca amerykańskiego.

D. Zatrucia pyłkiem.

Widoczny na zdjęciu osyp to bardzo charakterystyczny objaw grzybicy wapiennej u pszczół. W tej chorobie martwe larwy zostają szybko przerośnięte przez grzyby z rodzaju Ascosphaera, przez co zamieniają się w twarde, białe lub szarobrązowe mumie o kredowym wyglądzie – właśnie takie jak na tej ilustracji. Z doświadczenia powiem, że ten obrazek od razu przywodzi na myśl typowe przypadki z praktyki pasiecznej – szczególnie wiosną, kiedy wilgotność w ulu jest wyższa. Grzybica wapienna to nie jest tylko problem estetyczny, bo znacznie obniża siłę rodziny i może prowadzić do poważnych strat w produkcji miodu czy wosku. Warto przypominać, że zgodnie z dobrymi praktykami pszczelarskimi, w przypadku pojawienia się takich objawów kluczowe jest szybkie usunięcie chorych plastrów i poprawa wentylacji w ulu. Bardzo często za rozwój tej choroby odpowiadają błędy w utrzymaniu mikroklimatu albo zaniedbania higieniczne. Moim zdaniem każdy, kto prowadzi pasiekę, powinien umieć odróżnić grzybicę wapienną od np. zgnilca amerykańskiego czy innych chorób, bo wtedy postępowanie profilaktyczne i lecznicze jest zupełnie inne. No i taka wiedza może oszczędzić sporo nerwów i pieniędzy, bo szybka reakcja naprawdę robi różnicę.

Pytanie 3

Która z wymienionych ras pszczół charakteryzuje się jednolitym ziemisto-ciemnobrązowym ubarwieniem ciała, krótkim języczkiem, dużą skłonnością do żądlenia, płochliwością na plastrze oraz dobrą zimotrwałością?

A. Środkowoeuropejska.

B. Kraińska.

C. Kaukaska.

D. Włoska.

Rasa pszczół środkowoeuropejskich (Apis mellifera mellifera) jest bardzo charakterystyczna, zwłaszcza jeśli chodzi o ubarwienie i zachowanie. Ich ciało ma jednolity, ziemisto-ciemnobrązowy kolor, a włoski są krótkie i słabo żółte, co odróżnia je od np. pszczół kraińskich czy włoskich. Krótki języczek (zwykle ok. 6 mm) sprawia, że te pszczoły nie są aż tak efektywne przy zbiorze nektaru z głębokich kwiatów, ale za to świetnie radzą sobie z roślinami typowymi dla naszego klimatu. W praktyce pszczelarze doceniają ich bardzo dobrą zimotrwałość – te pszczoły świetnie znoszą długie, mroźne zimy, nie zużywając przy tym nadmiernie zapasów pokarmowych. Trzeba też pamiętać o ich dość dużej agresywności i płochliwości – na plastrze szybko się niecierpliwią, mają tendencję do żądlenia, więc według mnie praca z nimi wymaga trochę więcej ostrożności i wprawy. W literaturze fachowej i praktyce zawodowej często się podkreśla, że środkowoeuropejskie pszczoły wybierane są do pasiek nastawionych na odporność rodzin i minimalizację strat zimowych. Moim zdaniem to dobry wybór do trudniejszych warunków klimatycznych, chociaż trzeba się liczyć z pewnymi niedogodnościami podczas obsługi uli.

Pytanie 4

W celu wyrównania zapachu łączonych rodzin pszczelich można zastosować

A. kamforę krystaliczną.

B. olejek lawendowy.

C. roztwór octu.

D. wywar z pokrzywy.

Kamfora krystaliczna to klasyczny, sprawdzony środek stosowany przez pszczelarzy właśnie do wyrównywania zapachu podczas łączenia rodzin. Jej główną zaletą jest to, że jej intensywny, specyficzny aromat skutecznie maskuje indywidualny zapach każdej z rodzin, przez co pszczoły łatwiej się tolerują i nie traktują się nawzajem jako intruzów. W praktyce po zastosowaniu kamfory ryzyko walk między pszczołami albo nawet zabicia matki przez obcą rodzinę spada naprawdę wyraźnie. Moim zdaniem to jedno z tych narzędzi, które warto mieć zawsze pod ręką, bo nigdy nie wiadomo, kiedy przyjdzie Ci ratować osłabione rodziny. W branżowych podręcznikach, takich jak „Pszczelarstwo” Romana i Jerzego Sitkiewiczów, kamfora jest wymieniana jako środek polecany, sprawdzony w praktyce i bezpieczny dla pszczół. U wielu doświadczonych pszczelarzy kamfora to taki niepisany standard – działa, nie szkodzi pszczołom i nie wpływa negatywnie na produkty pasieczne. Praktyczny przykład: jeśli łączysz dwa odkłady po poddaniu matek, wystarczy umieścić odrobinę kamfory w ulu – po kilku godzinach pszczoły mają na tyle jednolity zapach, że akceptują się wzajemnie. Oczywiście ważne jest dawkowanie – za dużo kamfory też może stresować pszczoły, ale umiejętnie stosowana to świetna sprawa. Warto też wiedzieć, że inne metody, choć popularne np. wśród początkujących, nie są tak skuteczne albo mogą wręcz zaszkodzić rodzinom.

Pytanie 5

Którą z wymienionych czynności można przeprowadzić podczas oceny terenowej pszczół?

A. Dodawanie pszczół.

B. Ujmowanie czerwiu.

C. Wymianę matek.

D. Odbieranie miodu.

Odpowiedź jest jak najbardziej trafiona – podczas oceny terenowej pszczół naprawdę można przeprowadzić odbieranie miodu. W praktyce pszczelarskiej taki przegląd rodzin pozwala ocenić, jak dużo miodu pszczoły zgromadziły w korpusach, czy plastry są już zakryte woskiem, a miód dojrzały. Właśnie wtedy pszczelarz decyduje, czy już czas na odbiór. Uważam, że to fajny moment, bo łączy obserwację stanu rodziny z praktycznym działaniem – z jednej strony sprawdzasz siłę pszczół, rozkład czerwiu, kondycję matki, a z drugiej oceniasz, czy możesz już zebrać nadwyżkę miodu. Takie podejście jest zgodne ze standardami gospodarki pasiecznej w Polsce – najpierw przegląd, potem decyzja o odbiorze. Trzeba pamiętać, żeby odbierać tylko miód dojrzały, czyli taki, który jest zasklepiony, a nie świeżo naniesiony. Z mojego doświadczenia wynika, że podczas oceny terenowej nawet szybko można oszacować, ile ramek się nadaje do odbioru, a to bardzo ułatwia organizację pracy w pasiece. Przy okazji można ocenić, czy miód nie został zanieczyszczony na przykład przez czerw czy pyłek. Dobrze przeprowadzona ocena terenowa pozwala też lepiej zaplanować kolejne działania, np. dosładzanie czy przygotowanie rodzin do pożytków późniejszych. To niby prosta czynność, ale w praktyce wymaga wprawy i uwagi – warto do niej podejść z głową.

Pytanie 6

Podczas pierwszego przeglądu wiosennego pszczelarz stwierdził w gnieździe rodziny pszczelej za małą ilość pokarmu węglowodanowego. Czym powinien uzupełnić brakujący pokarm?

A. Ciastem miodowo-cukrowym.

B. Cukrem pudrem.

C. Syropem cukrowym.

D. Nektarem.

Ciasto miodowo-cukrowe to zdecydowanie najlepsze rozwiązanie na wczesną wiosnę, jeśli w rodzinie pszczelej brakuje pokarmu węglowodanowego. Dlaczego? Przede wszystkim dlatego, że pszczoły w tym okresie mają ograniczoną możliwość pobierania płynnych pokarmów takich jak syrop cukrowy – jest po prostu za zimno, a wilgotność może dodatkowo zaszkodzić rodzinie. Ciasto, znane też jako karmel lub fondant, ma zwartą, półstałą konsystencję, co ułatwia pszczołom pobieranie go nawet przy niskich temperaturach i minimalizuje ryzyko zawilgocenia gniazda. Z mojego doświadczenia wynika, że dobre ciasto miodowo-cukrowe przyrządzone na bazie miodu i cukru buraczanego szybko ratuje słabe rodziny po zimie, bo nie tylko dostarcza łatwo dostępnej energii, ale też nie zaburza mikroklimatu ula. Takie ciasto można bez problemu położyć bezpośrednio na ramki lub na powałkę – i pszczoły od razu zaczynają z niego korzystać. Jest to standardowa praktyka rekomendowana przez większość doświadczonych pszczelarzy i opisana w fachowej literaturze branżowej. Warto pamiętać, że nieumiejętne dokarmianie może prowadzić do wilgoci, pleśni czy nawet rabunków, dlatego wybór ciasta w tym okresie to po prostu zdrowy rozsądek. Często mówi się, że dobra wiosna zaczyna się od dobrego ciasta – i trudno się z tym nie zgodzić.

Pytanie 7

Który produkt wytwarzany jest w gruczole gardzielowym pszczoły?

A. Wosk.

B. Pierzga.

C. Kit.

D. Mleczko.

Mleczko pszczele to substancja, którą faktycznie wytwarzają gruczoły gardzielowe młodych robotnic – to taki pszczeli superfood, nie żartuję. Z punktu widzenia techniki pszczelarskiej mleczko jest niesamowicie ważne, bo właśnie nim karmiona jest larwa, która ma zostać królową. To ciekawe, ale skład mleczka pszczelego jest zupełnie inny niż np. pierzgi czy miodu – zawiera dużo białka, tłuszczów, witamin i mikroelementów. Gruczoły gardzielowe są aktywne szczególnie, kiedy robotnice są młode, bo potem przechodzą w inne funkcje, np. wydzielanie enzymów do miodu. W praktyce, jeśli ktoś prowadzi pasiekę nastawioną na pozyskiwanie mleczka, musi bardzo dobrze znać cykl rozwojowy i zachowanie pszczół, bo prawidłowe pobieranie mleczka to wyższa szkoła jazdy. W branży często mówi się, że mleczko pszczele to produkt premium, wykorzystywany w farmacji i kosmetyce (np. kremy do twarzy, suplementy diety). Moim zdaniem, znajomość tego, co i gdzie powstaje w organizmie pszczoły, jest kluczowa nie tylko dla efektywnej pracy w pasiece, ale też dla świadomości konsumenckiej – bo potem łatwiej odróżnić prawdziwe produkty od podróbek. Często ludzie mylą mleczko z miodem czy woskiem, a przecież to zupełnie różne rzeczy – zarówno składem, jak i funkcją w ulu. Warto zapamiętać, że tylko mleczko produkowane jest w gruczołach gardzielowych, reszta produktów pochodzi z innych części ciała lub jest efektem przetwarzania pokarmów przez pszczoły.

Pytanie 8

Który szkodnik jest przedstawiony na ilustracji?

A. Chowacz czterozębny.

B. Słodyszek rzepakowy.

C. Mszyca kapuściana.

D. Pryszczarek kapustnik.

Słodyszek rzepakowy (Meligethes aeneus) to bardzo charakterystyczny i groźny szkodnik upraw rzepaku, szczególnie w fazie kwitnienia. Ten czarny, błyszczący chrząszcz ma niewielkie rozmiary, ale jego szkody potrafią być ogromne. Objawy żerowania są dość łatwo rozpoznawalne: chrząszcze wyjadają pylniki i znamiona słupków, co skutkuje słabszym zawiązywaniem łuszczyn, a w konsekwencji niższymi plonami. Z mojego doświadczenia największe zagrożenie pojawia się tuż przed kwitnieniem, dlatego według dobrych praktyk branżowych kluczowa jest obserwacja progów szkodliwości i szybka reakcja, gdy liczba osobników przekroczy wartości graniczne zalecane przez Instytut Ochrony Roślin. Warto wiedzieć, że odpowiednie monitorowanie, np. za pomocą żółtych naczyń, pozwala na precyzyjne decyzje o terminie zabiegu insektycydowego. Słodyszek wykazuje także odporność na część substancji czynnych, dlatego rotacja środków ochrony roślin oraz integrowana ochrona roślin są szczególnie polecane. Praktyka pokazuje, że jeśli przegapi się moment nalotu słodyszka, straty ekonomiczne mogą być bardzo odczuwalne, więc naprawdę warto znać tego szkodnika na wylot.

Pytanie 9

Którą cyfrą oznaczono na rysunku wole pszczoły robotnicy?

A. 3

B. 2

C. 4

D. 1

Wybrałeś cyfrę 1, a to właśnie nią oznaczone jest wole pszczoły robotnicy na tym schemacie. Wole, czasami nazywane także żołądkiem miodowym, pełni bardzo ważną rolę w życiu pszczoły – to tu gromadzony jest nektar, zanim trafi do ula. Moim zdaniem właśnie znajomość tej budowy pozwala lepiej zrozumieć, jak pszczoły są przystosowane do produkcji miodu. W praktyce, pszczelarze często oceniają zdrowie i kondycję rodzin pszczelich także przez pryzmat tego, jak sprawnie zachodzi transport nektaru z wola do plastrów. Wole nie jest narządem trawiennym sensu stricte, tylko magazynem – to tutaj nektar może być „obrobiony” przez enzymy pszczoły, a potem przekazany innym robotnicom lub zdeponowany w komórkach plastra. Warto pamiętać, że niektóre choroby pszczół objawiają się zmianami właśnie w obrębie wola, np. przy nosemozie. Dobre praktyki branżowe, zarówno w nauczaniu biologii, jak i w pszczelarstwie, podkreślają znaczenie znajomości tej części układu pokarmowego, bo to podstawa przy analizie funkcjonowania całego organizmu owada. Jeśli planujesz bliżej poznać anatomię pszczół, to wole zdecydowanie warto traktować jako jeden z kluczowych narządów, od którego zależy efektywność całej rodziny pszczelej.

Pytanie 10

Jakie są objawy zgnilca amerykańskiego?

A. Zmiany na zasklepach komórek z martwym czerwiem.

B. Zaburzenia lokomocyjne.

C. Wypadanie szczecinek.

D. Drżenia skrzydełek pszczół lotnych.

Odpowiedź dotycząca zmian na zasklepach komórek z martwym czerwiem jest najbardziej trafna, jeśli chodzi o objawy zgnilca amerykańskiego pszczół. Tak się składa, że to właśnie charakterystyczne zmiany na zasklepach – takie jak zmatowienie, ciemnienie, wklęśnięcie czy perforacje – są jednym z kluczowych i najbardziej rozpoznawalnych symptomów tej choroby. Często w praktyce spotyka się sytuację, gdzie pszczelarz zauważa, że zasklepy czerwiu przestają być jednolicie wypukłe i jasne, a zaczynają się robić podejrzanie wklęsłe i ciemniejsze – i, moim zdaniem, jeśli ktoś ma choć trochę doświadczenia przy ulu, to natychmiast powinno mu zapalić się ostrzegawcze światełko. Dodatkowym objawem jest obecność lepkiej, nitkowatej masy po przebiciu zasklepu – to już niemal podręcznikowa sytuacja opisywana w literaturze, np. w zaleceniach PIWet-u czy Polskiego Związku Pszczelarskiego. W praktyce pszczelarskiej, każda nieprawidłowość na zasklepach czerwiu wymaga szczególnej uwagi, bo wczesne rozpoznanie zgnilca pozwala zminimalizować straty i ograniczyć rozprzestrzenianie się choroby. Takie obserwacje to podstawa monitoringu zdrowotności rodzin pszczelich, zwłaszcza w okresach intensywnego wychowu czerwiu. Warto pamiętać, że objawy te nie występują przy innych powszechnych chorobach czerwia, co dodatkowo podkreśla ich znaczenie diagnostyczne. Sam uważam, że regularna kontrola wyglądu zasklepów powinna być rutyną dla każdego, kto traktuje pasiekę poważnie.

Pytanie 11

Który z wymienionych czynników nie ma bezpośredniego wpływu na powodzenie wychowu wartościowych matek pszczelich?

A. Zdrowotność rodziny wychowującej.

B. Wiek larw hodowlanych.

C. Liczba młodych pszczół w rodzinie wychowującej.

D. Rodzaj klateczek do izolowania mateczników.

Rodzaj klateczek do izolowania mateczników faktycznie nie ma bezpośredniego wpływu na to, czy uda się wyhodować wartościowe matki pszczele. Najważniejsze są warunki biologiczne i opieka ze strony pszczół, a nie sam rodzaj klateczki. Moim zdaniem wielu początkujących pszczelarzy skupia się na detalach technicznych, zapominając o podstawach, takich jak zdrowotność rodziny wychowującej czy odpowiedni wiek larw. Dobre praktyki mówią jasno – pszczoły muszą być zdrowe, mieć dostęp do dużej liczby młodych robotnic i świeżego pyłku, a do przelarwowania wybierać larwy w pierwszym, maksymalnie drugim dniu życia. Klateczki mają znaczenie bardziej logistyczne – ułatwiają przenoszenie matecznika i chronią przed uszkodzeniami mechanicznymi. Jeśli chodzi o standardy, to zarówno w literaturze krajowej, jak i zagranicznej podkreśla się, że rodzaj klateczki nie wpływa na jakość matki, o ile larwa rozwija się bez zakłóceń. Przykładowo, w praktykach gospodarstw pasiecznych często stosuje się różne typy klateczek – drewniane, plastikowe, nawet prowizoryczne z siatki – i nie zaobserwowano, by przekładało się to na cechy matek. Najważniejsze, by matecznik był właściwie zabezpieczony przed uszkodzeniem, a nie z czego wykonana jest klateczka. Z mojego doświadczenia wynika, że lepiej czasem poświęcić więcej uwagi rodzinie wychowującej niż zastanawiać się, czy klateczka ma taki czy inny kształt.

Pytanie 12

Który plaster należy dodać do ula, jeżeli po otwarciu słychać głośne buczenie (płacz) pszczół, a w plastrach brak czerwiu (jajeczek)?

A. Z obsiadującymi pszczołami.

B. Z czerwiem na wygryzieniu.

C. Z czerwiem zasklepionym.

D. Z jednodniowymi larwami.

Dodanie plastra z jednodniowymi larwami to jedna z podstawowych i sprawdzonych metod ratowania rodziny pszczelej bez matki, szczególnie gdy słyszysz charakterystyczny głośny „płacz” pszczół i widoczny jest brak czerwiu. To taki trochę krzyk rozpaczy – pszczoły są zdezorientowane, nie mają matki i czują się zagrożone. W praktyce, wstawienie plastra z jednodniowymi larwami daje im szansę na wychowanie nowej matki, bo tylko z takich bardzo młodych larw robotnice mogą odciągnąć mateczniki ratunkowe. Tak się po prostu robi w nowoczesnej i tradycyjnej gospodarce pasiecznej – bez młodego czerwiu pszczoły nic już nie wyhodują. Moim zdaniem, każdy kto prowadzi pasiekę, powinien mieć zawsze na uwadze taki scenariusz i trzymać w rezerwie plastry z odpowiednim czerwiem, zwłaszcza w okresie intensywnego rozwoju rodziny. Dobrą praktyką, polecaną przez doświadczonych pszczelarzy i liczne podręczniki, jest regularne przeglądanie uli pod kątem obecności świeżego czerwiu – to pozwala szybko reagować, zanim rodzina osłabnie czy stanie się agresywna. Dodanie plastra z jednodniowymi larwami praktycznie resetuje sytuację w ulu i uruchamia naturalny mechanizm ratunkowy. Bez tej wiedzy trudno prowadzić skutecznie jakąkolwiek większą pasiekę. Dodatkowo, to rozwiązanie minimalizuje konieczność poddawania matek z zewnątrz, co często bywa trudniejsze i bardziej ryzykowne.

Pytanie 13

Ograniczenie matek w czerwieniu wykonuje się poprzez

A. zastosowanie kraty odgrodowej.

B. podkarmienie stymulacyjne.

C. odsklepienie plastrów.

D. przestawienie czerwiu.

Zastosowanie kraty odgrodowej to podstawowa i najbardziej praktyczna metoda ograniczania matki w czerwieniu, szczególnie w nowoczesnej gospodarce pasiecznej. Krata odgrodowa to specjalna przegroda, której szczeliny są na tyle wąskie, że przechodzą przez nie robotnice, ale matka ze względu na większy rozmiar odwłoka nie jest w stanie się przecisnąć. Właśnie to pozwala precyzyjnie kontrolować, gdzie matka może składać jaja. Bardzo często – zwłaszcza podczas intensywnych pożytków, np. gryki czy rzepaku – pszczelarze stosują kratę, żeby matka czerwiła tylko w dolnej kondygnacji ula (gnieździe), a miodnia była wolna od czerwiu i czysta, co znacznie ułatwia późniejszy zbiór miodu. Ja sam zauważyłem, że poprawne użycie kraty naprawdę porządkuje gospodarkę w ulu, bo pszczoły nie mieszają pracy przy czerwiu i miodzie. Z technicznego punktu widzenia taka kontrola pozwala też łatwiej wykrywać problemy zdrowotne czy szukać matki. Ograniczanie czerwienia przez kratę nie szkodzi rodzinie, jeśli zapewniona jest odpowiednia ilość plastrów do czerwiu. To rozwiązanie zgodne z dobrą praktyką pszczelarską i szeroko rekomendowane przez doświadczonych pszczelarzy, zwłaszcza przy większych pasiekach czy przy produkcji miodu towarowego. Zwróć uwagę, że inne metody są znacznie mniej skuteczne albo wręcz nie mają wpływu na samo czerwienie matki. Krata daje tu precyzję, której nie da się osiągnąć np. samym przesuwaniem ramek czy podkarmianiem. Moim zdaniem to jedno z najważniejszych narzędzi zarządzania rodziną pszczelą.

Pytanie 14

Której metody tworzenia rodzin pszczelich dotyczy opis?

Z kilku rodzin pszczelich należy odebrać po 1-2 plastry z czerwiem na wygryzieniu, a także plastry z miodem i pierzgą oraz odsiadującymi je pszczołami. Po przewiezieniu ula na nowe pasieczysko należy podać matecznik na wygryzieniu lub nieunasiennioną matkę pszczelą.

A. Zsypańców.

B. Z dwóch trzecia.

C. Składańców.

D. Dzielenia na pół lotu.

Opis dotyczy metody tworzenia rodzin pszczelich zwanej składańcami. W praktyce pasiecznej jest to dosyć często wybierana technika wtedy, gdy pojawia się potrzeba szybkiego utworzenia nowej, silnej rodziny albo wzmocnienia istniejącej. Kluczowe tutaj jest pobranie plastrów z czerwiem, miodem, pierzgą i dorosłymi pszczołami z kilku różnych, zdrowych rodzin, a następnie zestawienie ich w jednym ulu. To znacznie zmniejsza ryzyko osłabienia pojedynczej rodziny i pozwala stworzyć nowy ul z różnorodnym materiałem genetycznym. Po przewiezieniu ula na nowe pasieczysko podanie matecznika na wygryzieniu lub nieunasiennionej matki to już standard, bo młode pszczoły szybciej akceptują nową królową. Moim zdaniem, dużym plusem tej metody jest szybka adaptacja nowej rodziny do pracy i mniejsza skłonność do nastroju rojowego (przynajmniej przez jakiś czas). Praktyka pokazuje, że składańce świetnie sprawdzają się podczas prowadzenia selekcji lub budowania zapasowych rodzin w pasiece. W branżowych opracowaniach, takich jak instrukcje PZP czy podręczniki do technologii pasiecznej, metoda składańców jest zawsze wymieniana jako efektywna i zgodna z zasadami bioasekuracji, pod warunkiem, że pszczoły są zdrowe i pochodzą ze sprawdzonych rodzin. To naprawdę dobry sposób na optymalizację populacji pszczół i utrzymanie pasieki w dobrej kondycji.

Pytanie 15

Typowym szkodnikiem miodu jest

A. trojszyk ciemny.

B. motylica mniejsza.

C. mącznik młynarek.

D. roztoczek suszowy.

Roztoczek suszowy (Acarus siro) faktycznie uchodzi za jeden z najbardziej typowych szkodników miodu oraz produktów pszczelich przechowywanych w magazynach i pasiekach. Ten mikroskopijny pajęczak świetnie radzi sobie w środowisku o podwyższonej wilgotności i temperaturze, szczególnie gdy miód nie jest odpowiednio zabezpieczony. W praktyce, z mojego doświadczenia, najczęściej spotyka się go w słabo wentylowanych miejscach lub tam, gdzie miód stoi długo w nieprzystosowanych pojemnikach. Roztoczek suszowy żywi się nie tylko miodem, ale i woskiem, pyłkiem czy nawet resztkami martwych owadów, co sprawia, że może znacząco pogorszyć zarówno smak, jak i jakość przechowywanych produktów. Branżowe standardy wskazują na konieczność stosowania pojemników szczelnych i higienicznych oraz regularnej kontroli magazynów jako podstawowe środki zapobiegawcze. Warto wiedzieć, że takie roztocze są trudne do dostrzeżenia gołym okiem, ale ich obecność zdradza charakterystyczny, nieprzyjemny zapach i pojawienie się grudek lub nalotu na powierzchni miodu. Osobiście uważam, że świadomość zagrożenia ze strony roztoczka suszowego to podstawa dla każdego, kto chce się profesjonalnie zajmować przechowywaniem produktów pszczelich. Dobrze jest też zadbać o utrzymanie odpowiedniej wilgotności w magazynie – poniżej 60% – bo to już znacznie utrudnia rozwój tego szkodnika. Wreszcie, regularne przeglądy stanu magazynów i szybka reakcja na pierwsze oznaki inwazji to najlepsza praktyka, bo zwalczanie roztoczy bywa żmudne i czasochłonne.

Pytanie 16

Co wpływa na wybór larw do przekładania?

A. Wielkość i kształt larwy.

B. Obfitość zapasów miodu wokół komórek z larwami.

C. Data złożenia jajeczka przez matkę.

D. Obfitość pierzgi wokół komórek z larwami.

Data złożenia jajeczka przez matkę to absolutnie kluczowy parametr przy wyborze larw do przekładania, szczególnie w kontekście hodowli matek pszczelich. Praktycy zawsze podkreślają, że tylko larwy w odpowiednim wieku, czyli takie, które wykluły się z jajeczka maksymalnie 12-24 godziny wcześniej, są właściwe do wychowu nowych matek. Wszystko wynika z fizjologii rozwoju pszczoły – larwy starsze są już częściowo zdeterminowane przez dietę i warunki w komórce, więc nie będą w stanie wykształcić pełnych cech matki pszczelej, nawet jeśli zostaną później obficie karmione mleczkiem. To właśnie dlatego profesjonaliści prowadząc wychów matek, bardzo skrupulatnie notują dokładną datę złożenia jaj i wybierają te najbardziej świeże. Pozwala to uzyskać matki najwyższej jakości, zdrowe, długowieczne i o pełnych możliwościach rozrodczych. W branży pszczelarskiej mówi się wręcz, że sukces hodowli zaczyna się od precyzyjnego oznaczenia wieku larwy – cała reszta to już kwestia techniki. Moim zdaniem taka dokładność to nie tylko teoria z podręczników, ale praktyka, która realnie przekłada się na efektywność pasieki. Dużo osób popełnia błąd, wybierając larwy „na oko”, tymczasem bez kontroli daty złożenia trudno oczekiwać powtarzalnych, dobrych wyników.

Pytanie 17

Którą z wymienionych chorób pszczół opisano?

W komórkach nabłonkowych jelita środkowego pszczoł odbywa się cykl rozwojowy pasożyta. Prowadzi to do zaburzeń w trawieniu i wchłanianiu pokarmu przez pszczoły. Wiosną na wylotku i przed ulem pszczoły pełzają z nabrzmiałymi rozciągniętymi odwłokami. Dochodzi do przepełnienia jelita prostego pszczół i przedwczesnego jego opróżniania. Plastry i ściany ula zabrudzone są kałem.

A. Nosemozę.

B. Askosferiozę.

C. Warrozę.

D. Kiślicę.

W opisanej sytuacji łatwo się pomylić, bo objawy niektórych chorób pszczół bywają do siebie podobne i to często prowadzi do błędnych wniosków. Kiślica, choć groźna, objawia się zupełnie inaczej – to choroba o charakterze gnilnym dotycząca głównie czerwiu, wywołana przez bakterie, powodująca charakterystyczny zapach i zmiany konsystencji larw, a nie zaburzenia trawienne dorosłych pszczół. Warroza natomiast kojarzy się z obecnością roztoczy Varroa destructor, które pasożytują głównie na czerwiu i dorosłych osobnikach, prowadząc do osłabienia rodzin, deformacji skrzydeł i śmierci czerwiu, ale bez typowego zanieczyszczania ula kałem czy rozciągniętych odwłoków. W praktyce warroza ma inne objawy, a jej diagnostyka opiera się na identyfikacji roztoczy, a nie na analizie pracy jelita. Askosferioza (zwana też grzybicą wapienną) także dotyczy czerwiu i prowadzi do powstawania twardych, białych mumii w plastrze – łatwo ją rozpoznać po obecności tych mumii i braku objawów ze strony układu pokarmowego dorosłych pszczół. Typowym błędem jest utożsamianie wszystkich chorób pszczół z problemami w trawieniu lub mylenie objawów czerwiu z tymi, które dotyczą dorosłych robotnic. Moim zdaniem kluczowe jest dokładne czytanie opisu objawów i zwracanie uwagi na to, które stadium rozwojowe pszczoły jest dotknięte – wtedy łatwiej uniknąć pułapki błędnych skojarzeń. W opisanej sytuacji wszystko – od miejsca cyklu rozwojowego pasożyta, przez objawy trawienne, po zanieczyszczenia ula – wskazuje jednoznacznie na nosemozę, co świetnie pokazuje, jak ważna jest gruntowna znajomość objawów różnych chorób w codziennej pracy pszczelarza.

Pytanie 18

Którą metodę pozyskiwania mateczników przedstawiono na ilustracji?

A. Zandera.

B. Hopkinsa.

C. Alleya.

D. Millera.

Metoda Millera, czyli ta przedstawiona na ilustracji, jest jedną z najbardziej klasycznych i praktycznych metod pozyskiwania mateczników w gospodarce pasiecznej. Polega ona na wycinaniu fragmentów plastra z młodym czerwiem i przyklejaniu tych kawałków do specjalnych listewek lub ramki. Dzięki temu pszczoły mogą bardzo naturalnie odbudować mateczniki ratunkowe na brzegach tych fragmentów. Z mojego doświadczenia wynika, że ta technika jest szalenie wygodna dla osób, które nie chcą bawić się w przenoszenie larw łyżeczką lub stosować bardziej nowoczesnych systemów hodowlanych. Jest to również rozwiązanie polecane w sytuacji, gdy pszczelarz nie dysponuje zapleczem technicznym lub hodowla jest prowadzona w niewielkiej skali. Zauważ, że metoda Millera pozwala na uzyskanie sporej liczby dobrej jakości mateczników za jednym razem. Całość jest dosyć intuicyjna, zgodna z naturalnymi zachowaniami pszczół – stąd jej popularność w Polsce i na świecie. W branżowych standardach, np. według wytycznych PZP czy podręczników fachowych, metoda Millera uchodzi za jedną z podstawowych, na których warto oprzeć edukację na poziomie technicznym. Fajną rzeczą jest też to, że pszczoły same wybierają larwy do wychowu, co przekłada się na zdrowotność matek. Często korzystam z tej metody, bo nie wymaga dużych inwestycji sprzętowych.

Pytanie 19

Których plastrów należy użyć do utworzenia 5-ramkowego startera wg Hodowli Pszczół J. Wilde i J. Prabuckiego?

A. Dwóch plastrów z czerwiem krytym i dwóch plastrów z zapasem miodu.

B. Plastra z zapasem miodu, plastra z pierzgą i plastra z czerwiem otwartym.

C. Plastra z pierzgą i dwóch plastrów z zapasem miodu.

D. Plastra z czerwiem krytym, dwóch z czerwiem otwartym, plastra z zapasem miodu i plastra z pierzgą.

Wybór plastra z pierzgą oraz dwóch plastrów z zapasem miodu do utworzenia 5-ramkowego startera, jak opisują Wilde i Prabucki, wynika bezpośrednio z praktyki prowadzenia wychowu matek pszczelich w starterach bezczerwiowych. Starter taki powinien być pozbawiony czerwiu, aby pszczoły nie rozpraszały się opieką nad larwami i całą uwagę skupiły na wychowie poddanych larw do matek, co znacząco zwiększa efektywność tego procesu. Plaster z pierzgą dostarcza niezbędnych białek, aminokwasów i witamin, kluczowych dla karmicielek produkujących mleczko pszczele. Dwa plastry z miodem zabezpieczają energię i nawilżenie, co jest szalenie ważne zwłaszcza w pierwszych dniach wychowu matek. Moim zdaniem to rozwiązanie jest dużo praktyczniejsze niż kombinacje plastrów z czerwiem, bo minimalizuje ryzyko przypadkowego wychowu trutni czy niepożądanych matek. W praktyce, jeżeli starter obsadzisz silnymi, młodymi pszczołami i poddasz odpowiednią liczbę larw, podane konfiguracje ram zapewniają optymalne warunki termiczne i pokarmowe. Tak robią to doświadczeni hodowcy, a literatura fachowa zgodnie zaleca taki właśnie skład. Z własnego doświadczenia wiem, że startery z czerwiem otwartym czy krytym robią się niepotrzebnie rozkojarzone i nie są aż tak wydajne w wychowie matek. Naprawdę warto o tym pamiętać.

Pytanie 20

Najkorzystniejszą porą do prowadzenia wychowu matek jest okres między

A. lutym a połową marca.

B. czerwcem a połową lipca.

C. wrześniem a połową października.

D. kwietniem a połową maja.

Okres między czerwcem a połową lipca to zdecydowanie najlepszy czas na prowadzenie wychowu matek pszczelich. Wtedy rodziny pszczele są już najsilniejsze, dostępność pożytków jest wciąż wystarczająca, a pogoda sprzyja rozwojowi czerwiu. Z mojego doświadczenia wynika, że pszczoły w tym okresie najbardziej chętnie podejmują wychów matek, bo naturalnie jest to czas, kiedy w ulu pojawiają się nastroje rojowe. Czerwiec i początek lipca to też moment, kiedy pszczelarze mogą liczyć na dobre wykorzystanie potencjału rodzin oraz lepszą akceptację mateczników przez pszczoły. W literaturze branżowej i praktyce zawodowej podkreśla się, że właśnie teraz produkcja matek daje najlepsze rezultaty pod względem jakości i ilości uzyskanych matek. Warto pamiętać, że późniejsze terminy oznaczają już spadek siły rodzin, a wcześniejsze — zbyt niskie temperatury i słabą dostępność pożytków. Także można powiedzieć, że w tym okresie matki są najlepiej odchowane, silne i mają największe szanse na prawidłowy rozwój. Jeśli miałbym komuś doradzić — lepiej nie kombinować z innym terminem, bo natura i tak swoje wie.

Pytanie 21

Pszczoła kaukaska zaliczana jest do grupy pszczół

A. bałkanów.

B. ciemnych z północnej Europy.

C. ciemnych z północnej Afryki.

D. orientalnych.

Pszczoła kaukaska, czyli Apis mellifera caucasica, rzeczywiście należy do grupy pszczół orientalnych. To jest taka ciekawa sprawa, bo ten podgatunek występuje naturalnie głównie w rejonie Kaukazu, a więc na pograniczu Europy i Azji, co właśnie uzasadnia tę klasyfikację. Pszczoły orientalne są generalnie przystosowane do specyficznych warunków klimatycznych i roślinnych południowo-wschodniej Europy i zachodniej Azji. Moim zdaniem bardzo istotną cechą pszczół kaukaskich jest ich wyjątkowo długi języczek – to pozwala im zbierać nektar nawet z głębokich kwiatów, których inne rasy nie są w stanie wykorzystać. W praktyce pszczelarze doceniają tę rasę właśnie ze względu na jej łagodność oraz zdolność do pracy nawet przy chłodnej czy wilgotnej pogodzie. Często stosuje się je w warunkach, gdzie inne pszczoły zawodzą, np. wysoko w górach czy na terenach bogatych w rośliny o długiej koronie kwiatowej. Dobre praktyki branżowe zalecają wykorzystanie pszczół kaukaskich zwłaszcza tam, gdzie istotna jest wysoka wydajność przy stosunkowo trudnych warunkach. Co ciekawe, w polskich pasiekach coraz rzadziej spotyka się pszczołę kaukaską, bo wymaga ona specyficznego prowadzenia rodziny i jest mniej odporna na niektóre choroby lokalnie występujące – ale mimo wszystko jej cechy użytkowe są szeroko opisywane w podręcznikach branżowych. Warto o tym pamiętać, dobierając rasę pszczół do określonego regionu, bo nie każda rasa sprawdzi się wszędzie.

Pytanie 22

Jaka jest różnica między temperaturą zewnętrzną wynoszącą -30°C a temperaturą panującą w środku kłębu podczas wychowu czerwiu?

A. 64,5°C

B. 60,5°C

C. 50,5°C

D. 34,5°C

Różnica temperatur między ekstremalnie niską temperaturą zewnętrzną –30°C a temperaturą wewnątrz kłębu pszczół podczas wychowu czerwiu (czyli ok. +34,5°C) wynosi właśnie 64,5°C. To jest niesamowite osiągnięcie termoregulacyjne pszczół. Moim zdaniem, warto się temu przyjrzeć bliżej, bo to pokazuje, jak zaawansowane są mechanizmy biologiczne tych owadów. W praktyce pszczoły utrzymują tak wysoką temperaturę w centrum kłębu nawet w trakcie silnych mrozów, korzystając z ciepła wytwarzanego przez własne mięśnie lotne, którymi wykonują drobne drżenia. Dzięki temu możliwy jest rozwój larw nawet w środku zimy, gdy na zewnątrz panują warunki niemal arktyczne. Według branżowych norm i doświadczeń pszczelarzy, zachowanie tej ściśle określonej temperatury czerwiu (od 34 do 36°C) to klucz do zdrowej kolonii i udanej wymiany pokoleń. Z mojego doświadczenia wynika, że zrozumienie tej różnicy temperatur pomaga zarówno w projektowaniu uli (lepsza izolacja, przemyślane wentylowanie), jak i planowaniu prac pasiecznych, bo pozwala określić, kiedy kłąb będzie najbardziej wrażliwy na zaburzenia. Pamiętaj, że ta ogromna różnica to wynik zbiorowego działania tysięcy robotnic i świetny przykład efektywności biologicznego systemu grzewczego. Mówiąc prosto – to modelowy przykład, jak natura radzi sobie z wyzwaniami klimatycznymi, a pszczelarze mogą tylko próbować dorównać temu w sztucznych warunkach.

Pytanie 23

Jaką rolę w rodzinie pszczelej pełnią 3-dniowe pszczoły robotnice?

A. Zbierają nektar.

B. Budują plastry.

C. Karmią larwy.

D. Bronią ula.

3-dniowe pszczoły robotnice to taki etap w życiu pszczoły, gdzie ich głównym zadaniem jest właśnie karmienie larw. To nie jest przypadkowa funkcja – w tym wieku mają one bardzo dobrze rozwinięte gruczoły gardzielowe, które produkują mleczko pszczele, wykorzystywane do żywienia młodych larw. Ten okres jest kluczowy dla rozwoju przyszłych pokoleń w ulu, bo od jakości karmienia zależy zdrowie i siła całej rodziny pszczelej. Z mojego doświadczenia wynika, że nawet drobne zakłócenia w pracy młodych robotnic mogą osłabić cały rój, dlatego dobrzy pszczelarze zwracają szczególną uwagę na warunki w ulu i dostęp do białka w tym właśnie okresie. W branży uznaje się, że odpowiednie wsparcie młodych pszczół przekłada się na wydajność i zdrowotność całej pasieki. Ciekawostka: pszczoły dopiero po kilku tygodniach wychodzą poza ul – wcześniej wszystkie ich zadania związane są z pracami wewnątrz. Okres karmienia larw uznaje się za jeden z ważniejszych etapów w życiu robotnicy – bez niego nie byłoby ciągłości pokoleń. W praktyce, gdy pszczelarz podejrzewa problemy z wychowem czerwiu, patrzy właśnie na kondycję młodych karmicielek. To jest taki podstawowy, ale nieoczywisty element dobrej gospodarki pasiecznej.

Pytanie 24

W celu ułatwienia odnalezienia wejścia do ula pszczoły oznaczają pobliże ula wydzieliną. W którym gruczole powstaje ta wydzielina?

A. Żuwaczkowym.

B. Kieszonkowym.

C. Zapachowym.

D. Rektalnym.

W tym pytaniu kluczową rolę odgrywa gruczoł zapachowy, czasem nazywany gruczołem Nassanowa. To właśnie z niego pszczoły wydzielają specjalną substancję, która pomaga innym robotnicom łatwiej znaleźć wejście do ula. W praktyce wygląda to tak, że wracająca pszczoła, gdy warunki są trudne — np. pogorszy się pogoda albo ul został przestawiony — unosi odwłok i wachluje skrzydłami, uwalniając zapachową wydzielinę. Pozostałe pszczoły wyczuwają ją dzięki swoim czułym narządom węchowym i wiedzą, gdzie skierować lot. Ludzie zajmujący się pszczelarstwem często obserwują takie zachowania, szczególnie po przeglądzie ula lub podkarmianiu. Moim zdaniem jest to jeden z lepszych przykładów komunikacji chemicznej w świecie owadów społecznych. Stosowanie tej wiedzy w praktyce pozwala np. lepiej rozumieć, jak nie przeszkadzać pszczołom podczas pracy przy ulach. Branżowe podręczniki podkreślają, że te gruczoły nie uczestniczą w trawieniu czy obronie, a właśnie w orientacji. Warto też wiedzieć, że mylenie funkcji poszczególnych gruczołów to częsty błąd na egzaminach z podstaw pszczelarstwa.

Pytanie 25

Jesienne uzupełnianie zapasów zimowych syropem cukrowym powinno zakończyć się nie później niż

A. 10 października

B. 30 sierpnia.

C. 20 września.

D. 30 października.

Jesienne uzupełnianie zapasów zimowych syropem cukrowym powinno zakończyć się nie później niż 20 września i to nie jest przypadkowa data. W praktyce pszczelarskiej ten termin wynika z kilku kluczowych powodów. Po pierwsze, pszczoły muszą mieć wystarczająco dużo czasu, żeby przerobić podany syrop cukrowy na pokarm zimowy, czyli zgromadzić go w komórkach plastra i odpowiednio zakonserwować. Jeśli syrop zostanie podany zbyt późno, pszczoły mogą nie zdążyć z jego zagęszczeniem i przykryciem woskiem, co zwiększa ryzyko fermentacji i pleśnienia – a to już prosta droga do osłabienia rodziny lub nawet jej śmierci zimą. Moim zdaniem, właśnie ten aspekt jest często niedoceniany przez początkujących pszczelarzy, którzy czasami próbują podkarmiać później, bo wydaje im się, że pogoda pozwala. Warto pamiętać, że wraz z początkiem jesieni spada temperatura i aktywność pszczół maleje, a późne podkarmianie zaburza naturalny cykl przygotowań do zimy. Branżowe dobre praktyki i literatura pszczelarska – na przykład wytyczne Polskiego Związku Pszczelarskiego – jasno wskazują właśnie połowę września, a najlepiej do 20 września, jako optymalny termin zakończenia podkarmiania syropem. W praktyce, jeśli ktoś podaje syrop później, ryzykuje nie tylko jakość zapasów, ale też zdrowie całej rodziny pszczelej. Szczerze, nie warto ryzykować – lepiej trzymać się tego terminu i mieć spokojną głowę przez zimę.

Pytanie 26

Która choroba pszczół powoduje u nich biegunkę, niechęć do wychodzenia z ula przy niższych temperaturach, słabe odbudowywanie plastrów oraz małą ilość miodu w ulu?

A. Woreczkowa.

B. Pełzakowa.

C. Roztoczowa.

D. Sporowcowa.

Sporowcowa, czyli nosematoza, to choroba wywoływana przez zarodniki grzyba Nosema apis lub Nosema ceranae. Objawia się głównie biegunką u pszczół, co można łatwo zauważyć po zabrudzonych plastrach i ściankach ula, szczególnie po zimowli. Charakterystyczne jest, że pszczoły stają się apatyczne, unikają lotów przy niższych temperaturach i mają wyraźnie mniejszą ochotę do pracy – nie odbudowują plastrów czy nie znoszą tyle miodu, ile powinny w normalnych warunkach. W praktyce pszczelarskiej bardzo ważne jest, żeby regularnie kontrolować stan rodzin, szczególnie na przedwiośniu. Najlepszą profilaktyką według mnie jest utrzymywanie mocnych rodzin, właściwe zimowanie oraz dbanie o dobrą wentylację ula, bo wilgoć sprzyja rozwojowi zarodników. Coraz częściej mówi się o potrzebie badań mikroskopowych kału pszczół, zwłaszcza gdy pojawią się objawy. Dobre praktyki branżowe polecają również stosowanie środków do dezynfekcji sprzętu pasiecznego oraz wymianę starych plastrów, bo zarodniki mogą przetrwać wiele lat. To choroba bardzo podstępna – czasem długo się rozwija, a osłabienie rodziny widoczne jest dopiero wtedy, gdy produkcja miodu drastycznie spada. Z mojego doświadczenia wynika, że szybka reakcja i wdrożenie zaleceń sanitarnych pozwala wyraźnie ograniczyć jej skutki. Warto poświęcić trochę czasu na edukację w tym temacie, bo nosematoza potrafi naprawdę pokrzyżować plany nawet doświadczonym pszczelarzom.

Pytanie 27

Które z wymienionych osobników pszczelich są w normalnych warunkach karmione tylko czystym mleczkiem pszczelim?

A. Robotnice przez całe życie.

B. Trutnie przez całe życie.

C. Larwy robotnic i trutni do 3 dnia życia.

D. Larwy robotnic i trutni do 16 dnia życia.

To właśnie larwy robotnic i trutni są przez pierwsze trzy dni swego życia intensywnie karmione czystym mleczkiem pszczelim. Takie postępowanie wynika z biologii rozwoju pszczół: mleczko ma niesamowicie bogaty skład, pełen białka, witamin, hormonów i innych substancji odżywczych, co przyspiesza wzrost zarodków i umożliwia prawidłowe kształtowanie się przyszłych osobników. Później ich dieta się zmienia – dostają mieszankę pyłku, miodu i nieco mniej wartościowego mleczka. Co ciekawe, tylko larwy potencjalnych matek (królowych) są karmione wyłącznie czystym mleczkiem od początku do końca rozwoju, stąd ich unikalne właściwości i odmienna fizjologia. Hodowcy pszczół wykorzystują tę wiedzę m.in. przy produkcji mateczników czy pobieraniu mleczka pszczelego do celów handlowych. Z mojego doświadczenia w pasiece wynika, że precyzyjne rozróżnienie okresów karmienia jest kluczowe dla skutecznej gospodarki pasiecznej – gdy pszczelarz nie pilnuje tych etapów, może mieć problem np. z wychowem matek czy zdrowotnością rodziny pszczelej. Warto o tym pamiętać praktykując, bo to podstawa dobrych praktyk w branży pszczelarskiej, potwierdzona w każdym podręczniku czy nowoczesnych wytycznych.

Pytanie 28

Której rasy pszczół dotyczy zamieszczony opis?

Osobniki należące do tej rasy są najmniejsze spośród występujących w Polsce pszczół. Ciało mają pokryte szarobiałym owłosieniem. Są łagodne, mają najmniejszą skłonność do rojenia, miód sklepią na mokro, silnie klują gniazdo, ul trzymają niezbyt czysto. Cechuje je duża skłonność do rabunku. Posiadają najdłuższe języczki dzięki czemu są cenione jako dobre zapylaczki.

A. Włoskiej.

B. Krainskiej.

C. Kaukaskiej.

D. Środkowoeuropejskiej.

Opis, który został przedstawiony, jednoznacznie wskazuje na pszczołę rasy kaukaskiej. To właśnie pszczoły kaukaskie są znane z tego, że mają najmniejsze rozmiary spośród ras występujących w Polsce oraz szarobiałe owłosienie. Cechą bardzo charakterystyczną dla tej rasy jest wyjątkowo długi języczek – to dzięki temu pszczoły te świetnie radzą sobie z zapylaniem roślin o głębokich kwiatach, na przykład koniczyny czerwonej czy lucerny. Praktyka pokazuje, że w sadach czy na plantacjach lucerny kaukaskie są często wybierane właśnie ze względu na tę cechę – lepiej niż inne rasy wykorzystują pożytki trudniej dostępne. Jeśli chodzi o zachowanie, rzadko się rojają i są dość łagodne, chociaż trzeba liczyć się z ich dużą skłonnością do rabunku – to czasem bywa problematyczne w gospodarstwach, gdzie jest większe zagęszczenie uli. Z mojego doświadczenia wynika, że niewłaściwa higiena uli oraz miód sklepiony na mokro (czyli z wyższą wilgotnością) są często wskazywane jako minusy przy prowadzeniu pasieki – miód taki jest mniej trwały. To pokazuje, że wybór rasy pszczół powinien być świadomy i dostosowany do specyficznych potrzeb gospodarstwa. W literaturze branżowej, jak np. poradniki Polskiego Związku Pszczelarskiego, te cechy rasy kaukaskiej są uznawane za typowe i stanowią ważne kryterium w codziennej praktyce pszczelarza.

Pytanie 29

Który z wymienionych zabiegów może skutecznie przyczynić się do rozładowania nastroju rojowego?

A. Zakratowanie wylotu.

B. Likwidacja mateczników rojowych.

C. Zmniejszenie pojemności gniazda.

D. Zamiana plastrów z czerwiem na wygryzieniu na plastry z czerwiem otwartym.

Wiele osób, zwłaszcza na początku drogi z pszczelarstwem, myśli, że proste ograniczenie przestrzeni czy mechaniczne utrudnianie wyjścia pszczołom powstrzyma nastrój rojowy. To jednak duże uproszczenie i w praktyce mało skuteczne, a czasem wręcz szkodliwe. Zmniejszenie pojemności gniazda prowadzi najczęściej do wzmożenia nastroju rojowego, bo pszczoły czują się jeszcze bardziej stłoczone – to klasyczna pułapka myślowa! Zakratowanie wylotu z kolei, choć wydaje się rozsądne jako sposób zatrzymania roju, nie rozładowuje napięcia w rodzinie. Może to nawet doprowadzić do uduszenia pszczół lub osłabienia wentylacji, a sama chęć rojenia wcale nie znika, tylko się nawarstwia. Likwidacja mateczników rojowych wydaje się logiczna, bo przecież to one prowadzą do wyrojenia, ale w praktyce często pszczoły po prostu odbudowują je z jeszcze większą determinacją. Takie mechaniczne usuwanie mateczników to walka z objawem, a nie z przyczyną. Często obserwuję, że osoby, które skupiają się tylko na wycinaniu mateczników, nie rozumieją szerszych mechanizmów rządzących zachowaniem rodziny pszczelej. Główny błąd myślowy to przekonanie, że przemocą i ograniczeniami da się „przemóc” pszczoły. Tymczasem praktyka i literatura branżowa jasno pokazują, że najlepsze efekty daje praca z naturalnymi instynktami rodziny pszczelej – czyli zaangażowanie pszczół w wychów młodego czerwiu. To nie sztuczki ani siłowe rozwiązania, tylko świadome kierowanie energii rodziny na właściwe tory.

Pytanie 30

Jaką minimalną ilość pszczół powinna liczyć rodzina pszczela na początku maja, aby można było uznać ją za silną?

A. Ok. 20 tys.

B. Ok. 40 tys.

C. Ok. 10 tys.

D. Ok. 80 tys.

Rodzina pszczela uznawana za silną na początku maja powinna liczyć około 40 tysięcy osobników. Taki stan liczebny gwarantuje, że pszczoły będą w stanie w pełni wykorzystać pożytek wiosenny, czyli wtedy, kiedy najwięcej kwiatów zaczyna kwitnąć. Z moich obserwacji wynika, że mocne rodziny nie tylko szybciej zbierają nektar, ale też lepiej się bronią przed chorobami i rabunkiem ze strony innych pszczół. W praktyce, pszczelarze, którzy przygotowują rodziny do głównego pożytku rzepakowego czy akacjowego, dbają, aby matka zaczęła intensywnie czerwić już wczesną wiosną – tylko wtedy możliwe jest osiągnięcie stanu 40 tysięcy pszczół na początku maja. Standardy branżowe, np. zalecenia Instytutu Ogrodnictwa – Zakład Pszczelnictwa w Puławach, jasno podkreślają, że dopiero taka liczebność daje realne szanse na wysokie zbiory miodu oraz efektywną produkcję pyłku i propolisu. Ważne jest też, że silna rodzina szybciej się regeneruje po zimie i skuteczniej wykorzystuje wczesnowiosenne pożytki. Moim zdaniem warto zwracać uwagę nie tylko na liczby, ale też na kondycję matki i układ plastrów, ale liczba 40 tysięcy pszczół to absolutne minimum, jeśli chcemy osiągać wysokie wyniki w praktycznej gospodarce pasiecznej.

Pytanie 31

O ile dni wcześniej trzeba przystąpić do wychowu trutni niż do wychowu matek, by trutnie były gotowe do unasienniania w tym samym czasie co młode matki?

A. 6-8 dni.

B. 14-21 dni.

C. 24-26 dni.

D. 10-12 dni.

Odpowiedź 14-21 dni jest w pełni zgodna z praktyką pszczelarską i wynika z biologii rozwoju zarówno trutni, jak i matek pszczelich. Chodzi o to, że trutnie dojrzewają do unasienniania znacznie dłużej niż matki. Sam czas od złożenia jajka do wygryzienia się trutnia to ok. 24 dni, ale by truteń był zdolny do unasienniania, potrzebuje dodatkowych 10-14 dni na osiągnięcie pełnej dojrzałości płciowej. Matka z kolei od zasklepienia matecznika do gotowości do unasiennienia potrzebuje znacznie mniej czasu – wygryza się po 16 dniach od złożenia jajka, a do unasienniania jest gotowa już po kilku dniach od wyjścia. W praktyce oznacza to, że aby trutnie były gotowe do unasienniania w tym samym czasie, co młode matki, trzeba zacząć ich wychów 2-3 tygodnie wcześniej, czyli właśnie te 14-21 dni. Sam kiedy planuję wychów matek, zawsze zerkam w kalendarz i przesuwam wychów trutni z odpowiednim wyprzedzeniem, żeby nie było potem niespodzianek w sezonie. W literaturze pszczelarskiej często można spotkać właśnie taką rekomendację, co potwierdza tę praktykę. Moim zdaniem, kto dobrze ogarnie ten odstęp czasowy, ten ma dużo większe szanse na powodzenie w unasiennianiu matek na własnej pasiece.

Pytanie 32

W jakim stadium rozwoju matki pszczelej nie należy robić żadnych przeglądów w rodzinie wychowującej?

A. Larwy zwiniętej.

B. Przedpoczwarki.

C. Poczwarki.

D. Larwy przędzącej.

Odpowiedź związana z etapem przedpoczwarki jest zdecydowanie najbardziej trafna, jeśli chodzi o praktykę wychowu matek pszczelich. Właśnie wtedy, gdy młode larwy osiągną fazę tuż przed przepoczwarzeniem, są najbardziej podatne na negatywne zmiany mikroklimatu i wszelkie zaburzenia w ulu. Przeglądy rodziny wychowującej w tym momencie mogą łatwo doprowadzić do obniżenia wilgotności, spadku temperatury, a nawet uszkodzenia komórek matecznikowych. Z mojego doświadczenia wynika, że najczęściej właśnie wtedy pszczelarze popełniają błędy — nieświadomie otwierają ul, bo chcą 'tylko zerknąć', co może skutkować nawet całkowitym nieprzyjęciem się mateczników lub deformacjami matek. W literaturze branżowej, jak chociażby u Woyke czy Ostrowskiej, podkreśla się, że kluczowe znaczenie dla sukcesu wychowu matek ma stabilność warunków szczególnie na etapie przedpoczwarki. Najlepiej wtedy ograniczyć do minimum wszelką ingerencję. Przykładowo, jeśli już musisz coś sprawdzić w rodzinie wychowującej, warto poczekać do etapu, gdy matki są już przepoczwarczone — wtedy są mniej wrażliwe na wahania mikroklimatu. Osobiście uważam, że cierpliwość na tym etapie naprawdę procentuje, bo zdrowe i dobrze wykształcone matki to podstawa silnych rodzin pszczelich.

Pytanie 33

Przy zakupie rodzin pszczelich ważne jest, aby

A. plastry w ulu były ciemne.

B. matka miała maksymalnie 2 lata.

C. plastry miały dużo komórek trutowych.

D. pszczoły były żądliwe.

Przy zakupie rodzin pszczelich jednym z najważniejszych kryteriów powinna być wiek matki – im młodsza, tym lepiej. Matka pszczela do 2 lat zazwyczaj wykazuje wysoką plenność, zapewnia silny i równomierny rozwój rodziny, a jej potomstwo jest zdrowe i odporne. Z mojego doświadczenia wynika, że młode matki znacznie lepiej radzą sobie z produkcją czerwiu, co jest kluczowe dla siły rodziny, szczególnie w okresie intensywnego rozwoju wiosennego. Branżowe standardy, np. zalecenia Polskiego Związku Pszczelarskiego, jasno mówią, żeby unikać rodzin z matkami starszymi niż 2 lata, bo zaczynają one tracić zdolność do intensywnego czerwienia, a cała rodzina może stawać się słabsza i bardziej podatna na choroby. W praktyce pszczelarze często znakują matki i regularnie je wymieniają, dbając o stałe odnowienie genetyczne pasiek. Warto dodać, że młoda matka oznacza nie tylko lepszą wydajność miodową w najbliższym sezonie, ale też mniejsze ryzyko rójki oraz większą harmonię w ulu. Jak już kiedyś słyszałem od starszego pszczelarza – młoda matka to takie „serce ula”, które nadaje rytm całej rodzinie. Dodatkowo, młode matki są mniej podatne na choroby wirusowe i lepiej przystosowują się do zmieniających się warunków – szczególnie teraz, gdy pogoda potrafi zaskoczyć. Wybierając rodzinę z młodą matką, inwestujesz w stabilność i lepsze perspektywy pasieki.

Pytanie 34

Kiedy należy wprowadzić młodą matkę do rodziny pszczelej?

A. Do 6 godz. od momentu usunięcia starej matki, bez ponownego przeglądania gniazda.

B. Tuż po wyrojeniu.

C. Kilka dni po osieroceniu rodziny, bez przeglądu gniazda.

D. W obecności matki czerwiącej.

Dobrze zauważyłeś, że wprowadzenie młodej matki do rodziny pszczelej powinno nastąpić w odpowiednim czasie, czyli do 6 godzin po usunięciu starej matki, bez ponownego przeglądania gniazda. To jest kluczowe, bo pszczoły jeszcze nie zdążą zorientować się, że ich matka zniknęła na tyle, żeby wykształciły się u nich silne reakcje obronne czy tendencje do wychowywania mateczników ratunkowych. Tak naprawdę chodzi o to, żeby nie dopuścić do stanu pełnego osierocenia i związanych z tym zachowań, które mogą utrudnić przyjęcie nowej matki. W praktyce wygląda to tak, że po usunięciu starej matki pszczoły są jeszcze „zdezorientowane” i nie tworzą nastroju rojowego ani nie zaczynają intensywnie wychowywać nowych matek. W mojej opinii, to jedna z najbezpieczniejszych metod, polecana zarówno przez doświadczonych pszczelarzy, jak i w większości podręczników branżowych. Wielu zawodowców uważa, że takie działanie minimalizuje ryzyko odrzucenia nowej matki i konfliktów w rodzinie. Warto pamiętać, żeby nie zaglądać ponownie do ula przed wprowadzeniem młodej matki, bo każdy dodatkowy przegląd to stres dla pszczół, a tego lepiej unikać. Ta metoda naprawdę ma zastosowanie w praktyce, nie tylko na papierze – sam widziałem, że działa nawet w większych pasiekach!

Pytanie 35

Podkarmianie pobudzające, przygotowujące pszczoły do zimowli należy zakończyć nie później niż

A. 25-30 października.

B. 20-25 sierpnia.

C. 20-25 lipca.

D. 25-30 września.

Podkarmianie pobudzające pszczół, które przygotowuje rodziny do zimowli, rzeczywiście powinno się zakończyć nie później niż w okolicach 20-25 sierpnia. To wynika z biologii pszczół oraz cyklu sezonowego w pasiece. Pszczoły, które wychowują się pod koniec lata, są tzw. pszczołami zimowymi – one będą odpowiadać za przetrwanie całej rodziny przez okres zimy. Jeśli podkarmianie zakończymy zbyt późno, w sierpniu, pozwalamy jeszcze matce intensywnie czerwić, a pszczoły mają czas na przerobienie syropu cukrowego na zapasy i odpowiednie rozlokowanie go w plastrach. Syrop podany we wrześniu czy październiku nie zostanie prawidłowo przerobiony, a młode pszczoły mogą nie zdążyć dojrzeć i odpowiednio się przygotować do zimy. W praktyce wielu doświadczonych pszczelarzy właśnie w drugiej połowie sierpnia kończy podkarmianie pobudzające, potem przechodzi się do ew. podkarmiania uzupełniającego, ale tylko jeśli jest taka potrzeba. Daje to gwarancję, że zapasy będą odpowiednio zgromadzone, a rodzina będzie miała wystarczająco dużo czasu, żeby przygotować się do długo trwającej zimowli. Moim zdaniem, pilnowanie tego terminu to klucz do sukcesu w gospodarce pasiecznej, bo opóźnienie oznacza słabsze rodziny i ryzyko strat zimowych. Takie są też zalecenia większości krajowych podręczników i standardów hodowlanych.

Pytanie 36

Którego produktu pszczelego dotyczy zamieszczony obok opis?

Wykorzystywany jest do uszczelniania gniazda i dezynfekcji komórek plastra po wygryzieniu się z tych komórek pszczół. Wykazuje silne działanie antybakteryjne, regeneracyjne, immunologiczne i znieczulające. Znajduje zastosowanie w przemyśle chemicznym do wyrobu politur, lakierów i past.

A. Wosku.

B. Pierzgi.

C. Pyłku.

D. Propolisu.

Opis w pytaniu dotyczy propolisu, czyli kitu pszczelego. To bardzo charakterystyczny produkt pszczeli, o którym mówi się, że jest jednym z najcenniejszych surowców w ulu. Propolis służy pszczołom głównie do uszczelniania gniazda – zabezpieczają nim wszelkie szczeliny, przez które mogłoby dostać się zimno, wilgoć albo chorobotwórcze mikroorganizmy. Co ciekawe, pszczoły pokrywają propolisem także komórki plastra po wygryzieniu się młodych pszczół, żeby zdezynfekować powierzchnię i przygotować ją do kolejnego cyklu wychowu. Właściwości antybakteryjne i regeneracyjne propolisu są świetnie udokumentowane – stosuje się go w medycynie naturalnej, chociażby do gojenia ran czy wzmacniania odporności. No i jeszcze jedno – propolis znalazł zastosowanie w przemyśle chemicznym, głównie do produkcji wysokogatunkowych politur, lakierów czy specjalistycznych past, bo nadaje im trwałość i unikatowy zapach. W dobrych pasiekach zawsze zwraca się uwagę na zdrowie rodzin pszczelich, a regularne usuwanie nadmiaru propolisu to typowa praktyka, dzięki której utrzymuje się prawidłową wentylację w ulu. Moim zdaniem warto się zainteresować właściwościami propolisu, bo coraz częściej wykorzystuje się go nie tylko w aptekarstwie, ale i kosmetyce.

Pytanie 37

Do jakiego rodzaju chorób pszczół zalicza się ostry i chroniczny paraliż pszczół?

A. Bakteryjnych.

B. Pasożytniczych.

C. Grzybiczych.

D. Wirusowych.

Ostry i chroniczny paraliż pszczół zalicza się do chorób wirusowych, co w praktyce oznacza, że wywołują je specyficzne wirusy atakujące układ nerwowy pszczół. To bardzo ważne z punktu widzenia prowadzenia pasieki, bo metody zwalczania i zapobiegania chorobom wirusowym różnią się nieco od tych stosowanych przy infekcjach bakteryjnych czy grzybiczych. Moim zdaniem, wiedza o tym, że te paraliże są wirusowe, wpływa na sposób zarządzania zdrowiem rodzin pszczelich – np. nie ma skutecznych leków bezpośrednio działających na wirusy u pszczół, dlatego kluczowe staje się dbanie o higienę w pasiece i minimalizowanie stresu dla rodzin. Wirusy te przenoszą się często przez kontakt bezpośredni między pszczołami oraz przez narzędzia czy ramki, więc praktyczne zastosowanie tej wiedzy polega na ograniczaniu możliwości transmisji i częstej wymianie sprzętu. Standardowe praktyki branżowe nakazują dokładne obserwowanie rodzin na obecność objawów takich jak drżenie ciała, niezdolność do lotu, czarne zmatowiałe ciała u pszczół (szczególnie przy ostrym paraliżu). Warto zawsze pamiętać, że w przypadku chorób wirusowych bardzo istotna jest profilaktyka i wzmacnianie odporności pszczół, np. przez zapewnienie im odpowiednich warunków bytowych i dobrej bazy pożytkowej. Szczerze mówiąc, czasem łatwo się pomylić, bo objawy mogą być podobne do innych chorób, ale doświadczenie uczy, że wirusy są coraz większym problemem w nowoczesnym pszczelarstwie.

Pytanie 38

Jakiej rasy pszczół dotyczy opis?

Należą do najmniejszych pszczół europejskich lecz posiadają najdłuższy języczek 6,7-7,3 mm. Są bardzo łagodne, podczas przeglądów dobrze trzymają się plastrów. Posiadają zdolność szybkiego wyszukiwania nowych pożytków. Pszczoły te wykazują dużą skłonność do rabunków, ale własnego gniazda bronią bardzo energicznie. Wyjątkowo mocno kitują gniazdo i wylot.

A. Środkowoeuropejskiej.

B. Włoskiej.

C. Kaukaskiej.

D. Kraińskiej.

Opis rzeczywiście najbardziej pasuje do pszczoły rasy kaukaskiej, czyli Apis mellifera caucasica. Charakterystyczną cechą tych pszczół jest bardzo długi języczek (średnio powyżej 7 mm), co ułatwia im pobieranie nektaru z głębokich kwiatów, np. koniczyny czerwonej. W praktyce, dzięki temu pszczoły kaukaskie są chętnie wykorzystywane na terenach, gdzie dominuje właśnie ten rodzaj pożytku. Ich łagodność to ogromny atut dla pszczelarzy, bo przy przeglądach rzadko wykazują agresję, a trzymanie się plastrów znacznie ułatwia pracę w pasiece. Ciekawa jest też ich skłonność do rabunków – to pewien minus w porównaniu do innych ras, bo wymaga od pszczelarza odpowiedniego zabezpieczania uli i zachowania ostrożności przy gospodarowaniu pokarmem. Moim zdaniem, ich wyjątkowe kitowanie gniazda i wylotu może czasem stanowić problem, bo utrudnia obsługę uli, ale z drugiej strony zwiększa odporność rodziny na przeciągi i wilgoć. Z doświadczenia wiem, że w polskich warunkach pszczołę kaukaską wybierają głównie ci, którzy chcą intensywnie wykorzystywać pożytki późnego lata; jej sprawność w wyszukiwaniu nowych źródeł nektaru jest naprawdę doceniana. W literaturze branżowej, np. w podręcznikach dla techników pszczelarskich, podkreśla się też wysoką produktywność tej rasy, zwłaszcza na stanowiskach górskich lub podgórskich. Dobrym zwyczajem przy pracy z kaukaskimi jest regularne sprawdzanie szczelności uli, bo ich kitowanie bywa naprawdę ekstremalne!

Pytanie 39

Według W. Ostrowskiej najlepiej zimują pszczoły, które wygryzają się

A. na przełomie sierpnia i września.

B. do połowy lipca.

C. około połowy października.

D. na przełomie lipca i sierpnia.

Wielu pszczelarzy popełnia pewien podstawowy błąd myślowy, zakładając, że im wcześniej wygryzą się pszczoły, tym lepiej przechodzą przez zimę. Tymczasem, robotnice wygryzające się do połowy lipca, choć początkowo wydają się silne i energiczne, do zimowli przystępują już w stanie częściowego wyeksploatowania – większość z nich wykonuje przez kilka tygodni intensywne prace polowe i opiekuńcze, przez co ich ciało tłuszczowe zostaje poważnie uszczuplone. Z kolei pszczoły wygryzające się na przełomie lipca i sierpnia mogą być jeszcze stosunkowo dobrze przygotowane, ale wciąż nie są to optymalne warunki, bo często angażowane są w późne pożytki, a do zimy mają za dużo czasu, by zachować pełną żywotność. Jeśli chodzi o pszczoły wygryzające się około połowy października – tutaj pojawia się odwrotny problem: są zbyt młode, nie zdążą się jeszcze odpowiednio rozwinąć, a nierzadko nawet nie doczekają zimy, bo w tym czasie warunki wychowu czerwiu są już bardzo niekorzystne (chłód, brak odpowiednich warunków mikroklimatycznych, ograniczona ilość pyłku). W praktyce błędne planowanie momentu wychowu pszczół zimowych prowadzi do osłabienia rodzin i wzrostu strat zimowych, co potwierdzają zarówno badania, jak i codzienne doświadczenia hodowców. Moim zdaniem najczęstszy błąd wynika z niezrozumienia fizjologii pszczół zimowych – te, które mają przetrwać do marca czy kwietnia, muszą wygryźć się wtedy, gdy matka ma jeszcze szansę zapewnić im dobrą dietę i optymalne warunki rozwoju, czyli właśnie na przełomie sierpnia i września, zgodnie z dobrymi praktykami zalecanymi m.in. przez Ostrowską.

Pytanie 40

Do przenoszenia i magazynowania płynnych pokarmów w obrębie układu pokarmowego pszczoły służy

A. przełyk.

B. gardziel.

C. przedżołądek.

D. wole.

To właśnie wole pełni kluczową rolę w przenoszeniu i magazynowaniu płynnych pokarmów u pszczoły. W praktyce, wole działa trochę jak „zapasowy bak” – zbiera nektar i inne płynne substancje zebrane przez pszczołę w terenie, zanim zostaną one przekazane dalej w ulu lub przetworzone na miód. Ciekawe jest to, że pszczoła może kontrolować, kiedy oddać zawartość wola do dalszej części przewodu pokarmowego, albo z powrotem do otoczenia (np. podczas karmienia larw lub innych pszczół). W branży pszczelarskiej nie raz spotkałem się z sytuacją, gdzie szybkie opróżnianie wola przez pszczoły było kluczowe dla efektywnego przenoszenia nektaru w ulu. Każdy, kto analizował anatomię pszczoły, wie, że wole nie bierze udziału w trawieniu – to raczej magazyn czasowy, w którym nektar utrzymuje się w stanie prawie niezmienionym. Dopiero później, już w jelicie środkowym, zaczynają działać enzymy. Warto pamiętać, że przedżołądek i przełyk to tylko drogi transportu, a nie miejsce magazynowania. No i taka ciekawostka – objętość wola może się powiększyć nawet kilkukrotnie, zależnie od ilości zebranego pokarmu. W praktyce pszczelarza, umiejętność rozpoznania roli wola pomaga np. w diagnostyce chorób czy w analizie efektywności zbiorów miodu. Moim zdaniem, znajomość tej funkcji jest trochę niedoceniana, a to przecież elementarna wiedza w technikum pszczelarskim.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej