Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 14 czerwca 2026 16:56
Data zakończenia: 14 czerwca 2026 17:00

Egzamin zdany!

Wynik: 38/40 punktów (95,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Obraz stawu kolanowego otrzymano metodą

A. rezonansu magnetycznego.

B. tomografii komputerowej.

C. rezonansu magnetycznego z kontrastem.

D. tomografii komputerowej z kontrastem.

Prawidłowo – ten obraz stawu kolanowego pochodzi z rezonansu magnetycznego (MR). Widać typową dla MR wysoką rozdzielczość kontrastową tkanek miękkich: chrząstka stawowa, łąkotki, kość podchrzęstna i tkanka tłuszczowa odróżniają się od siebie dużo wyraźniej niż na typowym TK. Moim zdaniem kluczowe jest tu to, że na takim obrazie bardzo dobrze widać struktury wewnątrzstawowe, a nie tylko zarys kości. W standardach obrazowania narządu ruchu przyjmuje się, że rezonans magnetyczny jest metodą z wyboru do oceny więzadeł, łąkotek, chrząstki, zmian pourazowych i przeciążeniowych w stawie kolanowym. W praktyce klinicznej, gdy ortopeda podejrzewa uszkodzenie łąkotki, więzadła krzyżowego czy wczesne zmiany chrzęstne, najczęściej kieruje właśnie na MR, a nie na TK. Rezonans nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, tylko pole magnetyczne i fale radiowe, co jest istotne zwłaszcza u młodych pacjentów i przy kontrolnych badaniach. W dobrych pracowniach stosuje się dedykowane cewki do stawu kolanowego i odpowiednie sekwencje (np. T1, T2, PD z saturacją tłuszczu), żeby jak najlepiej uwidocznić struktury wewnątrz stawu. Kontrast do MR podaje się zwykle tylko przy szczególnych wskazaniach (np. podejrzenie guza, zapalenia, MR-artrografia), natomiast typowe badanie stawu kolanowego wykonuje się bez kontrastu, tak jak właśnie na tym obrazie. Dobrą praktyką jest też porównywanie obrazów w kilku płaszczyznach (czołowa, strzałkowa, poprzeczna), co jeszcze bardziej odróżnia MR od klasycznego TK stosowanego głównie do oceny kości.

Pytanie 2

Rozpoczęcie badania TK nerek po 20-30 sekundach od początku podania środka kontrastowego umożliwia diagnostykę

A. kory i rdzenia nerek.

B. tętnic nerkowych.

C. dróg moczowych.

D. żył nerkowych.

Prawidłowa odpowiedź odnosi się do tzw. fazy tętniczej badania TK po dożylnym podaniu środka kontrastowego. Mniej więcej 20–30 sekund od rozpoczęcia iniekcji kontrastu to moment, kiedy środek jest maksymalnie obecny w tętnicach, w tym w tętnicach nerkowych, a jeszcze w niewielkim stopniu w żyłach i drogach moczowych. Dlatego właśnie w tym przedziale czasowym najlepiej oceniamy anatomię tętnic nerkowych, ich przebieg, liczbę, ewentualne zwężenia, tętniaki, malformacje naczyniowe. W praktyce klinicznej ta faza jest kluczowa np. przy kwalifikacji do angioplastyki, ocenie nadciśnienia naczyniowo-nerkowego, przed przeszczepieniem nerki albo przy podejrzeniu zatoru tętnicy nerkowej. W nowoczesnych protokołach wielofazowego TK jamy brzusznej bardzo często wykonuje się kilka serii: fazę tętniczą (ok. 20–30 s), fazę miąższową/korowo-rdzeniową (ok. 30–70 s) oraz fazę wydalniczą (kilka minut po podaniu kontrastu). Każda z nich służy do czego innego. Moim zdaniem warto to mieć w głowie jak prostą oś czasu, bo pomaga to potem „czytać” protokoły badań. Dobra praktyka jest taka, że technik ustawia automatyczny bolus tracking albo sztywny timing oparty na masie ciała i wydolności krążenia, żeby rzeczywiście trafić w prawdziwą fazę tętniczą. Właśnie wtedy wizualizacja tętnic nerkowych na rekonstrukcjach MIP czy 3D VR jest najczytelniejsza i najbardziej diagnostyczna.

Pytanie 3

Obrazowanie w sekwencjach STIR, FLAIR, SE wykonywane jest w badaniu

A. USG

B. TK

C. PET

D. MR

Prawidłowo powiązałeś sekwencje STIR, FLAIR i SE z rezonansem magnetycznym, czyli badaniem MR. To są nazwy konkretnych sekwencji obrazowania stosowanych właśnie w MRI. W uproszczeniu sekwencja to sposób „pobierania” sygnału z tkanek przez aparat, z określonymi czasami TR, TE, sposobem tłumienia sygnału, itp. STIR (Short Tau Inversion Recovery) to sekwencja tłumiąca sygnał tłuszczu. Dzięki temu bardzo dobrze widać obrzęk, naciek zapalny czy zmiany pourazowe, np. w układzie kostno‑stawowym, w kręgosłupie, w badaniach onkologicznych. FLAIR (Fluid Attenuated Inversion Recovery) tłumi sygnał płynu mózgowo‑rdzeniowego, przez co świetnie uwidacznia zmiany w istocie białej mózgu, np. w stwardnieniu rozsianym, niedokrwieniu czy zapaleniach. SE (Spin Echo) to klasyczna, podstawowa sekwencja MR, na której opierają się obrazy T1‑ i T2‑zależne, stosowana praktycznie w każdym badaniu MR, od głowy, przez kręgosłup, po jamę brzuszną. W praktyce klinicznej protokół MR głowy prawie zawsze zawiera kombinację sekwencji SE T1, SE/TSE T2 oraz FLAIR; z kolei w badaniach narządu ruchu bardzo często pojawia się STIR do oceny szpiku kostnego i tkanek miękkich. Moim zdaniem warto zapamiętać to skojarzenie: jeśli słyszysz STIR, FLAIR, SE, T1, T2, DWI – myślisz od razu „MR”, bo to jest standard w opisach badań i w zaleceniach towarzystw radiologicznych. W USG, TK czy PET takich nazw sekwencji po prostu się nie używa, tam operuje się innymi parametrami i protokołami.

Pytanie 4

W trakcie obrazowania metodą rezonansu magnetycznego wykorzystywane jest zjawisko wysyłania sygnału emitowanego przez

A. elektrony atomów wodoru.

B. elektrony atomów tlenu.

C. protony atomów tlenu.

D. protony atomów wodoru.

Prawidłowo wskazane zostały protony atomów wodoru, czyli dokładnie to, na czym opiera się klasyczna metoda rezonansu magnetycznego wykorzystywana w medycynie. W obrazowaniu MR wykorzystuje się zjawisko jądrowego rezonansu magnetycznego (NMR). W praktyce oznacza to, że w silnym polu magnetycznym jądra wodoru (protony) ustawiają się zgodnie lub przeciwnie do kierunku pola. Następnie aparat wysyła fale radiowe (impuls RF), które wybijają te protony z ich równowagi. Gdy impuls się kończy, protony wracają do stanu wyjściowego i w tym procesie emitują sygnał, który jest rejestrowany przez cewki odbiorcze. To właśnie ten sygnał jest potem przeliczany komputerowo na obraz przekrojowy ciała. W tkankach ludzkiego organizmu jest bardzo dużo wody i tłuszczu, a więc bardzo dużo atomów wodoru – dlatego MR jest tak czuły na różnice w nawodnieniu i składzie tkanek. W praktyce klinicznej wykorzystuje się to np. do oceny zmian w mózgu (udar, stwardnienie rozsiane), stawach, kręgosłupie, narządach jamy brzusznej. Różne sekwencje (T1, T2, PD, FLAIR, DWI itd.) bazują cały czas na tym samym zjawisku: relaksacji protonów wodoru i różnicach w czasach relaksacji T1 i T2 w różnych tkankach. Z mojego doświadczenia, jak raz się zrozumie, że MR „słucha” protonów wodoru w polu magnetycznym, to dużo łatwiej ogarnąć, dlaczego metal w ciele pacjenta jest problemem, czemu ważne jest jednorodne pole magnetyczne i czemu obecność wody w tkankach tak mocno wpływa na kontrast obrazu. To jest absolutna podstawa fizyki rezonansu, którą warto mieć dobrze poukładaną, bo przewija się wszędzie w diagnostyce obrazowej.

Pytanie 5

Przy ułożeniu do zdjęcia kręgów szyjnych CIII-CVII w projekcji przednio-tylnej lampa może być odchylona o kąt

A. 10°-15° dogłowowo.

B. 40°-45° doogonowo.

C. 40°-45° dogłowowo.

D. 10°-15° doogonowo.

Prawidłowa odpowiedź 10°–15° dogłowowo wynika z geometrii promienia centralnego i ułożenia kręgosłupa szyjnego w projekcji przednio-tylnej. Szyja ma naturalną lordozę, a wyrostki kolczyste i trzony kręgów CIII–CVII nie leżą idealnie prostopadle do kasety. Gdybyśmy ustawili lampę bez kąta, promień padałby bardziej na wyrostki kolczyste i barki, a trzony kręgów byłyby częściowo zasłonięte i zniekształcone. Odchylenie lampy dogłowowo o 10°–15° pozwala „wycelować” promień centralny w przestrzenie międzykręgowe i lepiej uwidocznić trzony kręgów szyjnych, minimalizując nakładanie się struktur i skrócenie rzutowe. W praktyce technik celuje zwykle na poziom C4–C5, przy ustabilizowanej głowie, barkach opuszczonych możliwie nisko i brodzie lekko uniesionej, tak aby podnieść żuchwę z pola obrazowania. Moim zdaniem warto zapamiętać tę wartość kąta jako standard dla AP kręgosłupa szyjnego w pozycji stojącej lub siedzącej, szczególnie gdy barki są masywne. W wielu podręcznikach do techniki RTG podkreśla się, że kąt powyżej 15° może już powodować nienaturalne rozciągnięcie obrazowanych struktur, a zbyt mały kąt pogarsza widoczność przestrzeni międzykręgowych. W codziennej pracy dobrze jest porównać zdjęcie z opisem technicznym: czy widoczne są wszystkie trzony CIII–CVII, czy linia krawędzi trzonów jest gładka, bez dużych deformacji perspektywicznych. Jeżeli obraz jest „spłaszczony” lub przestrzenie międzykręgowe się zlewają, to jednym z pierwszych podejrzeń jest właśnie niewłaściwy kąt odchylenia lampy. Dlatego stosowanie 10°–15° dogłowowo uważa się za dobrą praktykę i standardowe ustawienie w klasycznej projekcji AP kręgów szyjnych.

Pytanie 6

Standardowe badanie USG średniej wielkości piersi wykonuje się głowicą w zakresie częstotliwości

A. 7,5-15 MHz

B. 4,5-7 MHz

C. 2-3,5 MHz

D. 0,5-1 MHz

Prawidłowa odpowiedź 7,5–15 MHz wynika z podstawowej zasady w ultrasonografii: im wyższa częstotliwość fali ultradźwiękowej, tym lepsza rozdzielczość obrazu, ale mniejsza głębokość penetracji. Piersi, szczególnie średniej wielkości, są narządem położonym stosunkowo powierzchownie, więc można bezpiecznie używać głowic o wysokiej częstotliwości, właśnie w zakresie 7,5–15 MHz. Dzięki temu uzyskujemy bardzo dobrą rozdzielczość przestrzenną, wyraźne zarysowanie granic guzków, przewodów mlecznych, torbieli czy zmian litych.
W praktyce klinicznej głowice liniowe 7,5–12 MHz są standardem w badaniu piersi w pracowniach USG i w pracowniach zajmujących się diagnostyką raka piersi. Pozwalają na dokładną ocenę struktury miąższu, obecności mikrozwapnień (w pewnym zakresie), cech złośliwości zmiany (np. nieregularne granice, cień akustyczny za guzem), a także na precyzyjne prowadzenie biopsji gruboigłowej lub cienkoigłowej pod kontrolą USG. Moim zdaniem, kto raz porówna obraz piersi z głowicy 5 MHz i 12 MHz, ten od razu widzi, czemu standardem jest wysoka częstotliwość.
W wytycznych dotyczących diagnostyki piersi (np. BI-RADS, zalecenia towarzystw radiologicznych) podkreśla się konieczność stosowania głowic wysokoczęstotliwościowych, bo tylko wtedy można wiarygodnie ocenić zmiany rzędu kilku milimetrów. Użycie niższej częstotliwości pogarsza rozdzielczość, co w piersi jest nieakceptowalne – łatwo wtedy przeoczyć małe, ale klinicznie istotne ogniska. Dla średniej piersi zakres 7,5–15 MHz stanowi rozsądny kompromis: wystarczająca głębokość, a jednocześnie bardzo dobra jakość obrazu. W praktyce technik lub lekarz często dobiera konkretną częstotliwość w tym przedziale dynamicznie, zależnie od grubości tkanki i lokalizacji ocenianej zmiany, ale cały czas trzyma się właśnie tego wysokiego zakresu.

Pytanie 7

Jak określa się rekonstrukcję obrazów TK, której wynikiem są obrazy dwuwymiarowe tworzone w dowolnej płaszczyźnie przez wtórną obróbkę zestawionych ze sobą wielu przekrojów poprzecznych?

A. Wielopłaszczyznowa MPR.

B. Odwzorowania objętości VTR.

C. Maksymalnej intensywności MIP.

D. Cieniowanych powierzchni SSD.

Prawidłowo wskazałeś wielopłaszczyznową rekonstrukcję MPR (Multiplanar Reconstruction). W tomografii komputerowej to właśnie MPR oznacza tworzenie dwuwymiarowych obrazów w dowolnej płaszczyźnie (czołowej, strzałkowej, skośnej) na podstawie zestawu cienkich przekrojów poprzecznych (aksjalnych). Dane są najpierw zebrane objętościowo jako tzw. stos warstw, a potem komputer „przelicza” je na nową płaszczyznę – to jest klasyczna wtórna obróbka danych, bez ponownego naświetlania pacjenta. W praktyce klinicznej MPR to absolutny standard np. przy ocenie kręgosłupa, zatok, stawów czy naczyń. Radiolog bardzo często zaczyna od obrazów aksjalnych, a potem natychmiast przechodzi do rekonstrukcji strzałkowych i czołowych, żeby lepiej prześledzić przebieg kanału kręgowego, złamania czy zmian guzowatych. Moim zdaniem w codziennej pracy technika TK dobra znajomość MPR jest tak samo ważna jak umiejętne dobranie parametrów skanowania – bo to właśnie od jakości i poprawnego ustawienia rekonstrukcji zależy, czy lekarz zobaczy wszystkie istotne szczegóły. Dobra praktyka jest taka, żeby zawsze pilnować: odpowiedniej grubości rekonstrukcji, brak artefaktów schodkowych oraz właściwą orientację opisów (L/P, przód/tył), bo łatwo o pomyłkę. Warto też pamiętać, że MPR jest bazą do bardziej zaawansowanych technik, jak rekonstrukcje krzywoliniowe (np. wzdłuż przebiegu naczynia) czy rekonstrukcje 3D, ale sama w sobie pozostaje metodą dwuwymiarową – tyle że w dowolnie wybranej płaszczyźnie.

Pytanie 8

Z kratką przeciwrozproszeniową należy wykonać zdjęcie

A. łopatki.

B. stawu łokciowego.

C. stopy.

D. stawu kolanowego w pozycji leżącej.

Prawidłowo – łopatkę standardowo wykonuje się z użyciem kratki przeciwrozproszeniowej. Wynika to głównie z grubości i budowy anatomicznej tej okolicy. Obręcz barkowa jest stosunkowo masywna, zawiera dużo struktur kostnych i tkanek miękkich, a promień centralny przechodzi przez obszar o efektywnej grubości zwykle powyżej 10 cm. Przy takiej grubości wytwarza się duża ilość promieniowania rozproszonego (głównie rozpraszanie Comptona), które degraduje kontrast obrazu. Kratka przeciwrozproszeniowa ma za zadanie „wyciąć” promieniowanie rozproszone, które pada na detektor pod innym kątem niż wiązka pierwotna. Dzięki temu obraz łopatki staje się wyraźniejszy, struktury kostne są lepiej odgraniczone od tkanek miękkich, a możliwość oceny zarysów, wyrostków czy stawów (ramienno‑łopatkowego, barkowo‑obojczykowego) jest zdecydowanie większa. W praktyce klinicznej przyjmuje się prostą zasadę: jeżeli badany odcinek ma grubość powyżej ok. 10–12 cm lub wymaga wyższego kV, to kratka jest wskazana. Dotyczy to m.in. badań miednicy, kręgosłupa, mostka, klatki piersiowej w pozycji leżącej i właśnie łopatki. Bez kratki obraz byłby „zamglony”, o niskim kontraście, z utratą szczegółów beleczkowania kostnego. Warto też pamiętać, że zastosowanie kratki zwykle wymaga zwiększenia mAs (tzw. współczynnik Bucky’ego), co przekłada się na nieco wyższą dawkę, ale w tym przypadku jest to uzasadnione zasadą optymalizacji – lepsza jakość diagnostyczna przy akceptowalnym narażeniu pacjenta. W wielu pracowniach jest to wręcz standard procedury – projekcje łopatki i obręczy barkowej wykonuje się rutynowo z kratką, niezależnie od tego, czy to projekcja AP, Y‑scapula czy inne ustawienia specjalne.

Pytanie 9

A. Cieniowanych powierzchni SSD.

B. Wielopłaszczyznowa MPR.

C. Odwzorowania objętości VTR.

D. Maksymalnej intensywności MIP.

Prawidłowo wskazana została wielopłaszczyznowa MPR (multiplanar reformation / reconstruction). W tomografii komputerowej wykonujemy serię cienkich przekrojów poprzecznych (osiowych), a MPR polega na wtórnym, komputerowym „przeliczeniu” tych danych tak, żeby otrzymać obrazy w dowolnej płaszczyźnie: strzałkowej, czołowej, skośnej, a nawet krzywoliniowej. Kluczowe jest tu słowo „dwuwymiarowe” – wynik MPR to nadal obraz 2D, tylko że złożony z wielu sąsiednich warstw, a nie pojedynczego skanu. W praktyce klinicznej MPR jest absolutnym standardem np. przy ocenie kręgosłupa (rekonstrukcje strzałkowe i czołowe), zatok przynosowych, złamań kości długich, a także w angiografii TK, gdzie wykonuje się rekonstrukcje wzdłuż przebiegu naczynia. Moim zdaniem bez MPR współczesna TK byłaby mocno „upośledzona”, bo sam obraz osiowy często nie pokazuje w pełni rozległości zmiany. Dobra praktyka jest taka, że przy cienkich warstwach (np. 0,5–1 mm) zawsze generuje się zestaw standardowych rekonstrukcji MPR, dostosowanych do badanego obszaru. Warto też pamiętać, że MPR korzysta z tych samych surowych danych co obrazy osiowe, więc nie zwiększa dawki promieniowania – to tylko inny sposób prezentacji tego, co już zostało zarejestrowane. W diagnostyce obrazowej, zwłaszcza w TK wielorzędowej, umiejętność świadomego używania MPR i dobierania płaszczyzn rekonstrukcji jest traktowana jako podstawowa kompetencja technika i lekarza radiologa.

Pytanie 10

Promieniowanie rentgenowskie powstaje w wyniku hamowania

A. elektronów na anodzie lampy rentgenowskiej.

B. elektronów na katodzie lampy rentgenowskiej.

C. kwantów energii na katodzie lampy rentgenowskiej.

D. kwantów energii na anodzie lampy rentgenowskiej.

Prawidłowo – promieniowanie rentgenowskie w klasycznej lampie diagnostycznej powstaje głównie w wyniku gwałtownego hamowania elektronów na anodzie. W lampie RTG elektrony są emitowane z rozżarzonej katody (emisja termoelektronowa), a następnie przyspieszane silnym napięciem wysokim, rzędu kilkudziesięciu do nawet 120 kV, w kierunku anody. Lecą więc z dużą energią kinetyczną. Kiedy uderzają w ognisko anody (zwykle z wolframu lub stopu wolframu), są bardzo gwałtownie hamowane w polu elektrycznym jąder atomów materiału tarczy. Właśnie to hamowanie, czyli zmiana pędu i kierunku ruchu elektronu w polu jądra, powoduje emisję promieniowania hamowania – tzw. bremsstrahlung, które stanowi podstawową składową widma promieniowania w diagnostyce obrazowej. Dodatkowo część fotonów powstaje jako promieniowanie charakterystyczne, gdy elektron wybija elektron z powłoki wewnętrznej atomu wolframu i następuje przeskok z wyższej powłoki – ale to wciąż efekt zderzenia elektronu z anodą, nie z katodą. W praktyce klinicznej dobra znajomość tego mechanizmu tłumaczy, dlaczego zmiana napięcia kV wpływa na energię (twardość) wiązki, a zmiana natężenia mA – na ilość wytwarzanych fotonów. Z mojego doświadczenia w pracowniach RTG osoby, które rozumieją, że źródłem promieniowania jest właśnie interakcja szybkich elektronów z materiałem anody, lepiej ogarniają takie tematy jak filtracja wiązki, warstwa półchłonna czy dobór ogniska. Ma to znaczenie nie tylko dla jakości obrazu (kontrast, kontrastowość, szumy), ale też dla ochrony radiologicznej – bo wiemy, skąd bierze się promieniowanie rozproszone i jak parametry pracy lampy przekładają się na dawkę dla pacjenta i personelu. W standardach pracy (np. wytyczne ICRP, EUREF i krajowe rekomendacje) cały czas podkreśla się zależność: energia elektronów przy anodzie → widmo i intensywność promieniowania X.

Pytanie 11

Którą strukturę anatomiczną zaznaczono na radiogramie stawu kolanowego?

A. Nadkłykieć boczny.

B. Nadkłykieć przyśrodkowy.

C. Kłykieć przyśrodkowy.

D. Kłykieć boczny.

Na radiogramie w projekcji AP widoczny jest staw kolanowy, a strzałka wskazuje na wystającą ponad powierzchnię stawową część dalszej kości udowej po stronie przyśrodkowej. To właśnie nadkłykieć przyśrodkowy kości udowej. Nadkłykcie są zlokalizowane powyżej kłykci – są bardziej wyniosłe, służą głównie jako miejsca przyczepu więzadeł i mięśni, a nie jako część bezpośrednio tworząca powierzchnię stawową. Na zdjęciu dobrze widać, że zaznaczona struktura leży ponad przyśrodkowym przedziałem szczeliny stawowej, a jej zarys nie wchodzi w obręb powierzchni stawowej – to typowy obraz nadkłykcia.
W praktyce klinicznej prawidłowe rozróżnienie kłykci i nadkłykci ma znaczenie np. przy opisie złamań (wg standardów AO, przy kwalifikacji do leczenia operacyjnego) czy przy planowaniu dostępu chirurgicznego w endoprotezoplastyce kolana. Nadkłykieć przyśrodkowy jest miejscem przyczepu m.in. więzadła pobocznego piszczelowego, dlatego jego uszkodzenia mogą być związane z niestabilnością przyśrodkową stawu kolanowego. W opisach radiologicznych zgodnych z dobrymi praktykami (np. zalecenia towarzystw radiologicznych) zawsze podaje się, czy zmiana obejmuje kłykieć, czy nadkłykieć, bo od tego zależy zarówno biomechanika stawu, jak i ryzyko wtórnej choroby zwyrodnieniowej. Moim zdaniem warto sobie nawykowo na każdym RTG kolana „od góry do dołu” nazwać: nadkłykcie, kłykcie, powierzchnię stawową, szczelinę stawową i nasadę kości piszczelowej – wtedy takie pytania robią się naprawdę proste i bardzo praktyczne na dyżurze czy w pracowni RTG.

Pytanie 12

W jakiej pozycji układa się pacjenta do standardowego badania MR kręgosłupa szyjnego?

A. Na plecach, nogami do magnesu.

B. Na brzuchu, głową do magnesu.

C. Na plecach, głową do magnesu.

D. Na brzuchu, nogami do magnesu.

Prawidłowa pozycja do standardowego badania MR kręgosłupa szyjnego to ułożenie pacjenta na plecach (pozycja na wznak), głową wsuwaną jako pierwszą do otworu magnesu. Wynika to z kilku praktycznych i technicznych powodów. Po pierwsze, w typowym skanerze nadgłowowym (tzw. closed bore) najlepsza jednorodność pola magnetycznego i czułość cewek odbiorczych jest właśnie w centralnej części magnesu, gdzie umieszcza się głowę i odcinek szyjny. Dzięki temu uzyskujemy wysoką rozdzielczość przestrzenną i dobrą jakość obrazów T1-, T2-zależnych, STIR czy sekwencji gradientowych, co ma kluczowe znaczenie przy ocenie rdzenia kręgowego, krążków międzykręgowych, otworów międzykręgowych i kanału kręgowego. Po drugie, pozycja na plecach jest po prostu najlepiej tolerowana przez większość pacjentów – łatwiej jest utrzymać bezruch przez kilkanaście minut, co redukuje artefakty ruchowe. Standardowo zakłada się specjalną cewkę do badań głowy i szyi (head & neck coil lub dedykowaną cewkę szyjną), która konstrukcyjnie jest przewidziana właśnie do ułożenia na plecach, z głową w centralnej części magnesu. Z mojego doświadczenia technicy obrazowania bardzo pilnują, żeby głowa była ułożona symetrycznie, z lekkim odgięciem brody do góry, tak aby oś kręgosłupa szyjnego była możliwie prosta i powtarzalna między badaniami. W dobrych pracowniach MR zawsze dba się też o stabilizację – podkładki pod barki, klin pod kolana, gąbkowe stabilizatory po bokach głowy – wszystko po to, żeby pacjent się nie poruszał. W niektórych szczególnych sytuacjach (np. skrajna klaustrofobia, ciężkie urazy) można rozważyć inne ustawienia, ale w rutynowej praktyce diagnostycznej pozycja na plecach, głową do magnesu to złoty standard i tak też opisują to procedury wewnętrzne pracowni i rekomendacje producentów aparatów MR.

Pytanie 13

W pracowni ultrasonograficznej technik elektroradiolog nie korzysta z przepisów dotyczących

A. bezpieczeństwa i higieny pracy.

B. antyseptyki.

C. ochrony przeciwpożarowej.

D. ochrony radiologicznej.

Prawidłowo wskazałeś, że w pracowni ultrasonograficznej technik elektroradiolog nie korzysta z przepisów dotyczących ochrony radiologicznej w rozumieniu promieniowania jonizującego. USG opiera się na fali ultradźwiękowej, czyli drganiach mechanicznych o wysokiej częstotliwości, a nie na promieniowaniu jonizującym takim jak w RTG, TK czy medycynie nuklearnej. To oznacza, że nie obowiązują tu typowe zasady ochrony radiologicznej: nie liczymy dawek efektywnych w mSv, nie ma konieczności prowadzenia rejestru dawek, nie wyznacza się stref kontrolowanych i nadzorowanych z powodu promieniowania jonizującego, nie ma też obowiązku stosowania fartuchów ołowianych, osłon gonad czy tarczycy z tego powodu.
Moim zdaniem to jedno z częstszych miejsc, gdzie uczniowie się mylą – widzą słowo „pracownia obrazowa” i od razu kojarzą z ochroną radiologiczną. Tymczasem standardy, np. wytyczne ICRP czy polskie przepisy prawa atomowego, dotyczą właśnie promieniowania jonizującego, a ultrasonografia się w ten zakres po prostu nie łapie. Oczywiście, w USG nadal dbamy o bezpieczeństwo pacjenta i personelu: kontrolujemy czas ekspozycji na ultradźwięki, parametry aparatu (MI, TI), unikamy zbyt długiego badania u ciężarnych na płodzie, ale to jest raczej bioefekt ultradźwięków, a nie klasyczna ochrona radiologiczna.
W praktyce technik w pracowni USG musi bardzo pilnować przepisów BHP, zasad ergonomii (bo badania są długie i obciążają układ mięśniowo‑szkieletowy), przepisów przeciwpożarowych oraz zasad antyseptyki: dezynfekcja głowic, stosowanie jednorazowych osłonek przy badaniach przezpochwowych czy przezodbytniczych, właściwe przygotowanie żelu. To są realne, codzienne obowiązki. Natomiast typowe procedury jak dozymetr osobisty, kontrola dawek, testy osłonności ścian dotyczą już pracowni RTG, TK, radioterapii czy medycyny nuklearnej, a nie USG.

Pytanie 14

Przy ułożeniu do zdjęcia AP czaszki płaszczyzna

A. oczodołowo-uszna dolna jest równoległa do kasety.

B. strzałkowa jest równoległa do kasety.

C. czołowa jest prostopadła do kasety.

D. oczodołowo-uszna środkowa jest prostopadła do kasety.

W projekcji AP czaszki kluczowe jest takie ułożenie głowy, żeby płaszczyzna oczodołowo-uszna środkowa (tzw. OML – orbitomeatal line, linia oczodołowo-uszna środkowa) była prostopadła do kasety/detektora. Właśnie dlatego odpowiedź z tą płaszczyzną jest prawidłowa. Dzięki temu ustawieniu promień centralny pada z przodu na potylicę w sposób symetryczny, a struktury kostne czaszki – szczególnie kości czołowe, sklepienie czaszki, łuki jarzmowe – są odwzorowane bez zniekształceń geometrycznych i skrótów. W praktyce wygląda to tak, że pacjent leży lub stoi przodem do lampy, potylica przylega do kasety, a technik ustawia głowę tak, żeby linia łącząca środek oczodołu z punktem przy przewodzie słuchowym zewnętrznym była dokładnie pod kątem 90° do powierzchni kasety. Moim zdaniem warto sobie wyrobić nawyk patrzenia jednocześnie na położenie oczodołów i małżowin usznych, bo to bardzo pomaga w szybkim ocenieniu, czy OML faktycznie jest prostopadła. Z dobrych praktyk – zawsze kontroluje się też płaszczyznę strzałkową pośrodkową, czyli czy głowa nie jest obrócona w prawo/lewo, bo nawet przy dobrze ustawionej OML rotacja popsuje symetrię zdjęcia. W wielu pracowniach stosuje się też delikatne podłożenie gąbki pod potylicę, żeby pacjentowi było wygodniej utrzymać właściwą pozycję, szczególnie przy dłuższej ekspozycji. Warto pamiętać, że inne projekcje czaszki używają innych płaszczyzn (np. linia IOML), ale w klasycznym AP czaszki to właśnie oczodołowo-uszna środkowa ma być prostopadła do kasety – to jest taki podstawowy standard pozycjonowania w radiografii czaszki.

Pytanie 15

Którą kasetę należy wykorzystać do wykonania rentgenogramu klatki piersiowej w projekcji bocznej u 35-letniej pacjentki o wzroście 165 cm i wadze 54 kg?

A. 24 cm × 30 cm

B. 35,6 cm × 43,2 cm

C. 30 cm × 40 cm

D. 35,6 cm × 35,6 cm

Prawidłowo dobrana kaseta 30 cm × 40 cm do bocznego zdjęcia klatki piersiowej u szczupłej, dorosłej pacjentki to po prostu standard praktyki w RTG klatki. W projekcji bocznej musisz „zmieścić” cały wymiar przednio–tylny klatki piersiowej, od mostka aż do tylnej ściany klatki, plus zapas na barki i dolne kąty łopatek. Dla dorosłych o przeciętnej budowie ciała przyjmuje się właśnie kasetę 30 × 40 cm jako optymalny kompromis między pełnym pokryciem obszaru a wygodnym ułożeniem pacjenta przy detektorze. Mniejsze kasety zbyt łatwo „obcinają” fragmenty płuc lub tylne kąty przepony, a to potem utrudnia ocenę zmian zapalnych, zatorowości czy płynu w jamach opłucnowych. W dobrych pracowniach radiologicznych dużą wagę przykłada się do powtarzalności: PA (projekcja tylno–przednia) i boczna klatki u dorosłych są wykonywane w ustalonym protokole – z reguły kaseta 35 × 43 cm do PA i 30 × 40 cm do bocznej, przy prawidłowym ustawieniu linii środkowej ciała, z uniesionymi rękami i długim ognisku–kaseta (ok. 180 cm), żeby ograniczyć powiększenie. W praktyce technik RTG, moim zdaniem, właśnie takie automatyczne sięganie po właściwy rozmiar kasety bardzo zmniejsza liczbę powtórzeń ekspozycji, a więc też dawkę dla pacjenta. Warto też pamiętać, że poprawny dobór kasety łączy się z doborem parametrów ekspozycji: przy bocznym zdjęciu klatki stosuje się wyższe kV niż w PA, bo promień musi przejść przez większą grubość tkanek. Zbyt mała kaseta i zbyt niskie kV to klasyczna para błędów – obraz może być zarówno niepełny, jak i niedoeksponowany. Dobrą praktyką jest zawsze wyobrazić sobie, jak pacjent „leży” na kasecie w danej projekcji i czy wszystkie istotne struktury anatomiczne (płuca, serce, tylne zarysy przepony, kręgosłup piersiowy) się na niej mieszczą.

Pytanie 16

Technikę bramkowania oddechowego stosuje się w badaniu MR

A. miednicy małej.

B. klatki piersiowej.

C. kręgosłupa L-S.

D. gruczołu piersi.

Prawidłowo – technika bramkowania oddechowego w badaniu MR jest typowo kojarzona właśnie z badaniami klatki piersiowej i struktur, które silnie poruszają się w rytmie oddechu. Chodzi o to, że w rezonansie magnetycznym obrazy powstają przez kilka–kilkanaście, a czasem i kilkadziesiąt sekund zbierania danych. W tym czasie pacjent oddycha, przepona się przemieszcza, serce i płuca cały czas są w ruchu. Jeśli nic z tym nie zrobimy, na obrazach pojawiają się artefakty ruchowe: rozmycie krawędzi, podwójne kontury, „poszarpane” granice narządów, utrata szczegółów. Bramkowanie oddechowe (respiratory gating) polega na synchronizacji zbierania danych MR z fazą cyklu oddechowego. Najczęściej wykorzystuje się sygnał z paska oddechowego (belt) na klatce piersiowej albo sygnał z samego obrazu (tzw. navigatory) i aparat „wie”, kiedy pacjent jest w określonej fazie oddechu, np. w spokojnym wydechu. Dane są akwizycjonowane tylko wtedy, a w pozostałych fazach oddechu system czeka. Dzięki temu uzyskujemy ostre, powtarzalne ujęcia serca, dużych naczyń, miąższu płucnego czy struktur śródpiersia. W praktyce klinicznej stosuje się to np. w kardiologii (MR serca, ocena czynności skurczowej, perfuzja, blizny pozawałowe), w onkologii (dokładne obrazowanie guzów śródpiersia, zmian przyprzeponowych) czy przy planowaniu zabiegów kardiochirurgicznych. W dobrych pracowniach pilnuje się, żeby u pacjentów z niestabilnym oddechem (np. duszność, POChP) dobrać takie sekwencje i parametry bramkowania, które minimalizują czas badania, bo inaczej wydłużenie skanu może być dla chorego męczące. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: im bliżej przepony i płuc, tym częściej rozważamy bramkowanie oddechowe, bo tam ruch oddechowy najbardziej psuje jakość obrazu.

Pytanie 17

Na ilustracji przedstawiono pozycjonowanie pacjentki do badania mammograficznego w projekcji

A. dolinowej.

B. kleopatry.

C. skośnej.

D. stycznej.

Prawidłowo rozpoznana została projekcja skośna (MLO – mediolateral oblique), która jest jedną z dwóch podstawowych projekcji w mammografii skriningowej i klinicznej. Na ilustracji widać charakterystyczne ustawienie: głowica i płyta dociskowa są ustawione pod kątem, a pierś wraz z fałdem pachowym jest „wyciągnięta” na detektor. Technicznie chodzi o to, żeby w tej projekcji uwidocznić jak najdłuższy odcinek tkanki gruczołowej, w tym ogon Spence’a, czyli fragment piersi wchodzący w dół pachowy. To właśnie w tej okolicy często lokalizują się zmiany nowotworowe, dlatego poprawne pozycjonowanie ma kluczowe znaczenie. W praktyce technik ustawia wysokość aparatu tak, aby kąt nachylenia płyty kompresyjnej był zbliżony do kąta nachylenia mięśnia piersiowego większego. Następnie dąży do tego, by na obrazie mięsień piersiowy był widoczny aż do poziomu brodawki lub niżej, a brodawka była możliwie w projekcji bocznej (bez rotacji). Z mojego doświadczenia to właśnie projekcja skośna jest najtrudniejsza technicznie, ale jednocześnie najbardziej diagnostyczna, bo obejmuje największą objętość gruczołu. Standardy jakości, m.in. EUREF i wytyczne Polskiego Towarzystwa Radiologicznego, mocno podkreślają, że prawidłowo wykonane MLO musi pokazywać dobrze ujęty fałd pachowy, brak zagięć skóry i odpowiednią kompresję piersi. Dzięki temu radiolog może wiarygodnie ocenić mikrozwapnienia, zgrubienia, architekturę miąższu oraz porównać symetrię obu piersi. W codziennej pracy warto wyrobić sobie nawyk kontroli kilku punktów: widoczność mięśnia piersiowego, położenie brodawki, równomierną kompresję i brak „ścięcia” górnych części piersi – to praktyczne kryteria dobrej projekcji skośnej.

Pytanie 18

Którym skrótem oznacza się tomografię komputerową wysokiej rozdzielczości?

A. HRCT

B. PTCA

C. EPCW

D. SPECT

Prawidłowy skrót to HRCT, czyli High Resolution Computed Tomography – po polsku tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości. Jest to specjalny protokół badania TK, stosowany głównie do bardzo dokładnej oceny miąższu płuc. Różni się od standardowej tomografii przede wszystkim ustawieniami technicznymi: używa się bardzo cienkich warstw (rzędu 0,5–1,5 mm), wysokiej rozdzielczości przestrzennej i odpowiednich filtrów rekonstrukcyjnych (tzw. filtry wysokiej rozdzielczości, „sharp kernel”). Dzięki temu można zobaczyć drobne struktury, jak oskrzeliki końcowe, przegrody międzypęcherzykowe czy wczesne zmiany śródmiąższowe, które na zwykłym TK mogłyby się „zgubić”. W praktyce klinicznej HRCT jest złotym standardem przy diagnostyce chorób śródmiąższowych płuc, rozedmy, zmian w przebiegu kolagenoz, sarkoidozy, a także przy ocenie powikłań po radioterapii klatki piersiowej. Bardzo często wykonuje się je w określonych fazach oddechu (wdech, czasem wydech) i z ograniczonym zakresem naświetlania, żeby zmniejszyć dawkę promieniowania, bo z natury cienkie warstwy zwiększają ekspozycję. Moim zdaniem warto zapamiętać, że HRCT to nie osobne urządzenie, tylko sposób wykonania badania na standardowym tomografie, zgodnie z zaleceniami towarzystw radiologicznych (np. standardy diagnostyki ILD). W opisach badań zawsze powinno się wyraźnie zaznaczać, że zastosowano protokół HRCT, bo ma to duże znaczenie dla dalszej interpretacji i porównywania badań w czasie.

Pytanie 19

Na którym obrazie TK uwidoczniony jest artefakt spowodowany ruchami oddechowymi pacjenta?

A. Obraz 2

B. Obraz 3

C. Obraz 1

D. Obraz 4

Prawidłowo wskazany jest obraz 1. Na tym przekroju TK widać bardzo charakterystyczne, „pofalowane”, zygzakowate zniekształcenie konturów tkanek miękkich i ścian jamy brzusznej, jakby ktoś przesunął fragment obrazu w bok. Struktury anatomiczne nie są ostro odcięte, tylko rozciągnięte i nieregularne w kierunku osi Z i częściowo w płaszczyźnie obrazu. To typowy artefakt ruchowy wynikający z oddychania pacjenta w trakcie akwizycji danych. W TK brzucha i klatki piersiowej ruch oddechowy przepony oraz przesuwanie się narządów (wątroba, śledziona, jelita) powoduje, że kolejne projekcje są zbierane z narządami w nieco innym położeniu. Rekonstrukcja takiego „mieszanego” zestawu danych skutkuje właśnie takim falowaniem, rozmyciem, czasem podwójnymi konturami. W praktyce, zgodnie z dobrymi standardami (ESR, wytyczne producentów skanerów), badając jamę brzuszną prosimy pacjenta o wstrzymanie oddechu na czas skanu, stosujemy krótkie czasy rotacji lampy, odpowiednio dobraną kolimację i pitch, żeby skrócić czas zbierania danych. U pacjentów, którzy mają problem ze współpracą (np. dzieci, osoby z dusznością), często warto rozważyć techniki niskodawkowe z bardzo szybkim skanem, a czasem nawet sedację. Moim zdaniem kluczowe jest też dokładne wytłumaczenie pacjentowi przed badaniem, jak ma oddychać i kiedy przestać, bo to w prosty sposób zmniejsza ryzyko takich artefaktów i poprawia jakość diagnostyczną obrazów.

Pytanie 20

Zamieszczone na ilustracji obrazy dotyczą badania

A. audiometrycznego.

B. dopplerowskiego.

C. scyntygraficznego.

D. densytometrycznego.

Prawidłowo powiązałeś ilustrację z badaniem densytometrycznym. Na obrazie widać typowy wynik densytometrii kości biodrowej: po lewej stronie projekcję kości z zaznaczonymi prostokątami pomiarowymi, a po prawej kolorowy wykres gęstości mineralnej kości (BMD, bone mineral density) w funkcji wieku, z opisanymi strefami: normy, osteopenii i osteoporozy. To właśnie jest standardowy wydruk z aparatu DEXA (DXA – dual-energy X-ray absorptiometry), czyli złotego standardu w diagnostyce osteoporozy według zaleceń WHO i większości towarzystw osteologicznych. Densytometria wykorzystuje niskoenergetyczne promieniowanie rentgenowskie o dwóch różnych energiach i na podstawie stopnia pochłaniania promieniowania oblicza masę mineralną kości w g/cm². Kluczowe parametry to T-score i Z-score; na ilustracji widać skale T-score oraz zakresy kolorystyczne, co jest bardzo charakterystyczne właśnie dla tego badania. W praktyce badanie densytometryczne wykonuje się głównie w okolicy szyjki kości udowej i kręgosłupa lędźwiowego, czasem w obrębie przedramienia. Służy ono nie tylko do rozpoznawania osteoporozy, ale też do oceny ryzyka złamań, monitorowania skuteczności leczenia farmakologicznego oraz decyzji o włączeniu lub modyfikacji terapii. Z mojego punktu widzenia warto pamiętać, że przy prawidłowym wykonywaniu DEXA bardzo ważne jest prawidłowe ułożenie pacjenta, unikanie artefaktów (np. metal, guzki zwapniałe) oraz stosowanie się do protokołów kalibracji aparatu – od tego zależy wiarygodność wyniku. W dobrych pracowniach technik zawsze weryfikuje pozycjonowanie szyjki kości udowej i odpowiednie zaznaczenie ROI, dokładnie tak jak sugeruje pokazany obraz.

Pytanie 21

Zgodnie ze standardami do wykonania zdjęcia bocznego czaszki, należy zastosować kasetę o wymiarze

A. 24 × 30 cm i ułożyć poprzecznie.

B. 18 × 24 cm i ułożyć podłużnie.

C. 18 × 24 cm i ułożyć poprzecznie.

D. 24 × 30 cm i ułożyć podłużnie.

Prawidłowo – w projekcji bocznej czaszki standardowo stosuje się kasetę 24 × 30 cm ułożoną poprzecznie. Wynika to z bardzo prostego, ale ważnego powodu: trzeba objąć cały obrys czaszki w projekcji bocznej, razem z kością potyliczną, czołową i częściowo twarzoczaszką, a jednocześnie zachować odpowiedni margines bezpieczeństwa, żeby nic nie „uciekło” poza pole obrazowania. Format 24 × 30 cm daje po prostu wygodny zapas pola na długość czaszki i na ewentualne lekkie błędy w pozycjonowaniu pacjenta. Ułożenie poprzeczne (czyli dłuższy bok w osi przednio–tylnej stołu lub statywu) lepiej dopasowuje się do kształtu głowy w pozycji bocznej. Dzięki temu nie trzeba kombinować z odległością ognisko–film ani z przesadnym zbliżaniem głowy do krawędzi kasety. W praktyce technik ma wtedy większy komfort ustawienia pacjenta, łatwiej jest też zachować prostopadłość promienia centralnego do płaszczyzny strzałkowej i uniknąć obcięcia kości potylicznej. W większości pracowni radiologicznych przyjmuje się właśnie taki standard: czaszka boczna – kaseta 24 × 30 cm, układ poprzeczny, głowa możliwie blisko kasety, linia między otworem słuchowym a kątem oczodołu w poziomie. Moim zdaniem, jak się to raz zapamięta i powiąże z anatomią (długość czaszki w projekcji bocznej), to potem praktycznie nie ma pomyłek przy doborze formatu. Dodatkowo ten format dobrze współgra z typową odległością ognisko–detektor (około 100–115 cm) i pozwala uzyskać czytelne, diagnostyczne odwzorowanie struktur kostnych podstawy czaszki, siodła tureckiego, piramid kości skroniowych i zatok, bez zbędnego powiększenia geometrycznego.

Pytanie 22

Która sekwencja obrazowania MR wykorzystuje impulsy RF o częstotliwości rezonansowej tłuszczu do tłumienia sygnału pochodzącego z tkanki tłuszczowej?

A. FAT SAT

B. PCA

C. TOF

D. MTC

Prawidłowa odpowiedź to FAT SAT, czyli tzw. fat saturation albo fat suppression. W tej technice wykorzystuje się impulsy RF o częstotliwości dokładnie dopasowanej do rezonansu protonów w tłuszczu. Najpierw aparat MR podaje selektywny impuls nasycający dla tłuszczu, a dopiero potem właściwą sekwencję obrazowania. Protony tłuszczu zostają „wybite” ze stanu równowagi i nie zdążą się zrelaksować przed pomiarem, więc ich sygnał jest mocno osłabiony albo praktycznie znika. W efekcie na obrazach tkanka tłuszczowa staje się ciemna, a struktury o wysokiej zawartości wody (np. obrzęk, zapalenie, guzy) są lepiej widoczne. Moim zdaniem to jedna z najbardziej praktycznych sztuczek w MR, bo bardzo poprawia kontrast obrazu.
W praktyce klinicznej FAT SAT jest standardem przy badaniach stawów (kolano, bark, skokowy), kręgosłupa, tkanek miękkich oraz w onkologii. Klasyczny przykład: sekwencja T2-zależna z saturacją tłuszczu – idealna do uwidaczniania płynu, obrzęku szpiku, zmian zapalnych. Podobnie w badaniach po kontraście gadolinowym używa się T1 FAT SAT, żeby wzmocnienie kontrastowe na tle wyciszonego tłuszczu było wyraźne i czytelne. Dobre praktyki mówią, żeby zawsze sprawdzać jednorodność pola B0, bo FAT SAT jest wrażliwy na niejednorodności – szczególnie w okolicach metalowych implantów czy przy dużym polu widzenia. Dlatego technicy często korygują shim, dobierają odpowiednie parametry i pilnują pozycji pacjenta. W nowoczesnych protokołach MR często łączy się FAT SAT z innymi modyfikacjami sekwencji (np. FSE, 3D, Dixon), ale zasada pozostaje ta sama: selektywne nasycenie sygnału tłuszczu przy użyciu impulsów RF o jego częstotliwości rezonansowej, żeby uzyskać lepszą diagnostykę i czytelniejszy obraz patologii.

Pytanie 23

Radiogram przedstawia

A. prawidłową miednicę u osoby starszej w ocenie panewki.

B. prawidłową miednicę 10-letniego chłopca w ocenie panewki.

C. ciężki uraz miednicy w mechanizmie stycznym.

D. złamanie w obrębie szyjki kości udowej z przemieszczeniem linii Shentona.

Prawidłowo rozpoznano złamanie szyjki kości udowej z przerwaniem i przemieszczeniem linii Shentona. Na standardowym zdjęciu AP miednicy linia Shentona to gładki, ciągły łuk biegnący wzdłuż dolnego brzegu gałęzi górnej kości łonowej i przyśrodkowego obrysu szyjki kości udowej. W zdrowym stawie biodrowym tworzy ona elegancki, równy łuk bez załamań. Każde jego przerwanie, uskoku czy „schodek” to klasyczny radiologiczny sygnał złamania szyjki lub zwichnięcia stawu biodrowego. Na tym radiogramie dokładnie to widać – łuk nie jest ciągły, a fragment bliższego końca kości udowej jest przemieszczony względem panewki. Moim zdaniem to jedno z tych badań, gdzie naprawdę warto przyzwyczaić oko do oceny linii Shentona, bo w praktyce SOR-owej czy na ortopedii często dostajemy zdjęcia słabej jakości, z rotacją, otyłością itd. i ten prosty znak bardzo pomaga. W dobrych praktykach radiologii układu kostno‑stawowego zaleca się rutynową ocenę kilku „linii kontrolnych”: właśnie linii Shentona, linii iliofemoralnej, ciągłości sklepienia panewki. U dorosłych, zwłaszcza u osób starszych, złamania szyjki kości udowej bywają trudne do zauważenia, szczególnie gdy przemieszczenie jest niewielkie. Dlatego standardem jest: jeśli klinika (ból biodra, brak obciążania kończyny, skrócenie i rotacja zewnętrzna) nie zgadza się z „prawidłowym” RTG, to robi się dodatkowe projekcje lub TK. W praktyce technika radiologii powinna też zadbać o prawidłowe ułożenie pacjenta – kończyny lekko do wewnątrz – żeby szyjka nie nakładała się na panewkę. To bardzo ułatwia ocenę linii Shentona i wczesne wychwycenie nawet dyskretnych złamań.

Pytanie 24

Który element żołądka zaznaczono strzałką na zdjęciu rentgenowskim?

A. Odźwiernik.

B. Dno.

C. Trzon.

D. Wpust.

Na zdjęciu kontrastowym żołądka strzałka wskazuje najwyżej położoną część narządu, wypełnioną kontrastem i powietrzem – to właśnie dno żołądka. Anatomicznie dno leży powyżej linii wpustu (połączenia przełyku z żołądkiem) i tworzy charakterystyczną „kopułę”, która na zdjęciach w pozycji stojącej jest zwykle najbardziej ku górze i lekko po lewej stronie. W badaniach RTG z kontrastem, zgodnie z typowymi opisami radiologicznymi, dno jest miejscem, gdzie gromadzi się pęcherzyk gazowy żołądka, a kontrast układa się poniżej niego, co daje taki wyraźny, zaokrąglony obrys, jak na tym obrazie. W praktyce technika radiologii musi kojarzyć typowy kształt i położenie poszczególnych części żołądka na zdjęciach: dno u góry, trzon bardziej centralnie, odźwiernik niżej i po prawej. To pomaga nie tylko przy samym opisie, ale też przy prawidłowym pozycjonowaniu pacjenta do badań pasażu przewodu pokarmowego czy gastrografii. Moim zdaniem rozpoznawanie dna na RTG to jedna z podstaw, bo zaburzenia jego zarysowania (np. przemieszczenie kopuły gazowej, ubytki wypełnienia, poziomy płyn–gaz) mogą sugerować przepuklinę rozworu przełykowego, zmiany guzowate albo powikłania pooperacyjne. W standardach opisów badań przewodu pokarmowego zawsze zwraca się uwagę na zarys dna, jego wypełnienie kontrastem i obecność gazu. Jeśli na kolejnych zdjęciach widzisz, że najwyższa część żołądka jest gładka, dobrze obrysowana i kontrast rozlewa się szeroko – praktycznie zawsze patrzysz na dno. Takie kojarzenie anatomii z obrazem naprawdę ułatwia potem naukę bardziej skomplikowanych patologii.

Pytanie 25

Które kolejne sekwencje badania kręgosłupa lędźwiowego uwidoczniono na przedstawionych obrazach?

A. Sag T1, Sag STIR, Sag T2

B. Sag T2, Sag STIR, Sag T1

C. Sag T2, Sag T1, Sag STIR

D. Sag STIR, Sag T2, Sag T1

Prawidłowo rozpoznałeś sekwencje: od lewej Sag STIR, w środku Sag T2, po prawej Sag T1. Kluczem jest sposób, w jaki wyglądają tkanka tłuszczowa, płyn mózgowo‑rdzeniowy i trzonów kręgów. W sekwencji STIR tłuszcz jest wyraźnie wygaszony – tkanka podskórna i szpik tłuszczowy w trzonach kręgów robią się ciemne, a obrzęk, zapalenie czy zmiany pourazowe stają się bardzo jasne. To właśnie widzimy na obrazie po lewej: stłumiony sygnał tłuszczu, mocno podkreślone struktury o podwyższonej zawartości wody. To jest typowy obraz STIR w badaniu kręgosłupa lędźwiowego, bardzo przydatny np. przy podejrzeniu świeżych złamań kompresyjnych, zmian zapalnych, przerzutów w trzonach kręgów.
W sekwencji T2 płyn mózgowo‑rdzeniowy w kanale kręgowym jest bardzo jasny, a tłuszcz nadal ma wysoki sygnał. Trzony kręgów są pośrednie, dyski zwykle dość jasne, szczególnie u młodszych pacjentów. Na środkowym obrazie dokładnie to widać: jasny CSF wokół nici ogona końskiego i wyraźne różnice pomiędzy dyskami a trzonami – to klasyczny obraz Sag T2. Tę sekwencję wykorzystuje się rutynowo do oceny przepuklin dysków, zwężenia kanału kręgowego, konfliktu korzeniowego, bo elementy płynowe i obrzęk są najlepiej uwidocznione.
Na sekwencji T1 tłuszcz świeci najjaśniej – szpik tłuszczowy w trzonach kręgów i tkanka podskórna są wyraźnie jasne, a płyn mózgowo‑rdzeniowy jest ciemny. Tak wygląda prawa część obrazu: kanał kręgowy jest stosunkowo ciemny, a trzon kręgu ma wysoki sygnał. Moim zdaniem T1 w sagitalnej projekcji jest szczególnie cenna do oceny budowy szpiku, starzenia się krążków międzykręgowych, a także do porównania po podaniu kontrastu (wtedy patologiczne ogniska wzmacniają się na tle jasnego tłuszczu). Z punktu widzenia praktyki technika obrazowania kręgosłupa lędźwiowego prawie zawsze obejmuje dokładnie ten zestaw: Sag T1, Sag T2, Sag STIR, często uzupełniony o sekwencje osiowe. Twoje rozpoznanie kolejności pokazuje, że dobrze rozróżniasz typowe cechy obrazów MR w podstawowych sekwencjach, co jest absolutnie kluczowe przy codziennej pracy w pracowni rezonansu.

Pytanie 26

Na prawidłowo wykonanym zdjęciu zatok w projekcji PA górny zarys piramid rzutuje się

A. powyżej zatok szczękowych.

B. na dolny brzeg oczodołu.

C. poniżej zatok szczękowych.

D. poniżej dolnego brzegu oczodołu.

W tym zadaniu kluczowe jest zrozumienie zależności między ułożeniem głowy pacjenta a położeniem piramid kości skroniowych względem zatok szczękowych na zdjęciu w projekcji PA. Błędne odpowiedzi najczęściej wynikają z mylenia zasad projekcji czaszki ogólnej z zasadami typowymi dla celowanego obrazowania zatok. Jeśli ktoś uważa, że górny zarys piramid powinien rzutować się poniżej dolnego brzegu oczodołu lub dokładnie na dolny brzeg oczodołu, to zwykle miesza kryteria jakościowe dla innych projekcji czaszki, gdzie faktycznie relacja piramid do oczodołów jest elementem oceny poprawności ułożenia. W klasycznej projekcji PA czaszki patrzy się m.in. na to, czy piramidy nie nachodzą nadmiernie na oczodoły, ale w projekcjach zatok główny nacisk kładzie się na odsłonięcie światła zatok, szczególnie szczękowych. Dlatego ustawienie, w którym piramidy kończą się na poziomie dolnego brzegu oczodołu, nie jest pożądane – część struktury może wtedy wchodzić w rzut zatok i utrudniać ocenę ich przejaśnienia. Z kolei odpowiedź, że piramidy rzutują się powyżej zatok szczękowych, jest wprost sprzeczna z techniką wykonywania zdjęcia zatok. Gdyby piramidy znalazły się powyżej zatok, to praktycznie cała ich masa kostna nachodziłaby na zatoki szczękowe, co powoduje nakładanie się struktur i utratę czytelności granic patologii. To typowy błąd myślowy: ktoś zakłada, że „powyżej” znaczy lepiej, bo nie będzie zasłaniać, ale w geometrii projekcji rentgenowskiej jest odwrotnie – to, co jest bardziej dogłowowo, częściej będzie rzutowane na struktury leżące poniżej na detektorze. Dobra praktyka w radiologii zatok mówi jasno: piramidy trzeba „ściągnąć” w dół, poniżej zatok szczękowych, poprzez odpowiednie pochylenie głowy i uniesienie brody. Jeżeli na obrazie widzisz, że piramidy pokrywają się z zatokami lub z oczodołami, oznacza to błędne ułożenie, a nieprawidłowe parametry projekcji. Z mojego doświadczenia wynika, że zapamiętanie jednego prostego kryterium – zatoki szczękowe muszą być wolne od nakładania się piramid – bardzo pomaga unikać takich pomyłek przy egzaminach i w realnej pracy na pracowni.

Pytanie 27

Technik elektroradiolog do badania MR kręgosłupa lędźwiowego powinien ułożyć pacjenta:

A. na plecach, głową do magnesu, ręce wzdłuż tułowia.

B. na plecach, głową do magnesu, ręce za głową.

C. na brzuchu, nogami do magnesu, ręce wzdłuż tułowia.

D. na brzuchu, nogami do magnesu, ręce za głową.

Prawidłowe ułożenie pacjenta do badania MR kręgosłupa lędźwiowego to pozycja na plecach (supinacja), głową do magnesu, z rękami ułożonymi swobodnie wzdłuż tułowia. Taki układ wynika zarówno z zasad pozycjonowania w rezonansie, jak i z anatomii oraz przebiegu cewek nadawczo‑odbiorczych. Przy badaniu odcinka lędźwiowego zazwyczaj używa się cewki kręgosłupowej zintegrowanej ze stołem oraz ewentualnie dodatkowej cewki powierzchownej, która najlepiej przylega właśnie wtedy, gdy pacjent leży na plecach i jest stabilnie ułożony. Pozycja na plecach jest dla większości osób najwygodniejsza, co zmniejsza ryzyko ruchów podczas badania. A ruchy to, jak wiadomo, największy wróg jakości obrazów MR – powodują rozmycie granic struktur, artefakty ruchowe i konieczność powtarzania sekwencji. Ułożenie głową do magnesu jest standardem w większości protokołów dla kręgosłupa, bo pozwala prawidłowo wprowadzić pacjenta w izocentrum, gdzie pole magnetyczne jest najbardziej jednorodne. Dzięki temu sekwencje T1, T2, STIR czy FSE dają optymalny kontrast i rozdzielczość w obrębie trzonów kręgów L, krążków międzykręgowych oraz kanału kręgowego. Ręce wzdłuż tułowia są ważne z kilku powodów. Po pierwsze, minimalizują ryzyko ucisku, drętwienia i dyskomfortu, jaki pojawia się przy dłuższym badaniu, zwłaszcza jeśli ręce są uniesione lub nienaturalnie wygięte. Po drugie, taka pozycja ułatwia równomierne rozłożenie masy ciała i stabilizację kręgosłupa, co pomaga utrzymać prostą oś ciała i prawidłowe ułożenie w płaszczyźnie strzałkowej. Po trzecie, zmniejsza się szansa, że kończyny górne wejdą w obszar skanowania i spowodują niepotrzebne artefakty czy ograniczenie pola widzenia (FOV). W codziennej praktyce technika elektroradiologa dochodzi do tego jeszcze kilka drobiazgów: zastosowanie klinów pod kolana, żeby odciążyć odcinek lędźwiowy, poduszka pod głową, pasy mocujące lub wałki stabilizujące miednicę. Moim zdaniem warto zawsze poświęcić dodatkową minutę na dokładne wypoziomowanie pacjenta i wyrównanie linii kręgosłupa względem osi stołu, bo to potem procentuje lepszą powtarzalnością przekrojów i łatwiejszą oceną zmian na kolejnych badaniach kontrolnych.

Pytanie 28

Na radiogramie uwidoczniono złamanie

A. paliczków palców II, III, IV.

B. II, III, IV kości śródręcza.

C. I, V kości śródręcza.

D. paliczków palców I, V.

Prawidłowo rozpoznałeś złamanie dotyczące II, III i IV kości śródręcza. Na radiogramie widoczne są nieciągłości zarysu trzonów właśnie tych kości, z przemieszczeniem odłamów i zaburzeniem osi długiej. Kości śródręcza leżą proksymalnie w stosunku do paliczków, między nadgarstkiem a paliczkami, i na standardowej projekcji AP dłoni biegną od szeregu kości nadgarstka do podstaw paliczków bliższych. W diagnostyce urazów ręki kluczowe jest właśnie odróżnienie, czy linia złamania przebiega w obrębie śródręcza, czy dotyczy paliczków. Na tym zdjęciu widać wyraźnie, że stawy śródręczno‑paliczkowe są zachowane, natomiast trzon kości śródręcza jest przerwany, co potwierdza wybór odpowiedzi z kośćmi śródręcza, a nie paliczkami. W praktyce radiologicznej przy opisie takich badań stosuje się systematyczne „przeskanowanie” obrazu: od promienia (I kości śródręcza) do łokciowej strony ręki, oceniając po kolei zarysy kor kortykalnych, szerokość szpar stawowych i ustawienie osi kości. Moim zdaniem warto też wyrabiać nawyk porównywania symetrii – jeśli II, III i IV kość śródręcza tworzą „wachlarz” o zaburzonej geometrii, jest to mocny sygnał złamania bądź przemieszczenia. Dobre praktyki mówią, żeby przy urazach dłoni zawsze wykonywać co najmniej dwie projekcje (AP i boczną lub skośną), ale nawet na pojedynczym obrazie, takim jak tutaj, da się poprawnie wskazać lokalizację złamania, jeśli zna się anatomię radiologiczną ręki i umie się liczyć kości od strony promieniowej do łokciowej. To jest dokładnie ten przypadek.

Pytanie 29

Jaki czas należy ustawić do wykonania zdjęcia rentgenowskiego dwójki górnej lewej?

Tabela ekspozycji
wartości	czasu (s)	napięcia (kV)	natężenia (mA)
zęby przedtrzonowe i kły	0,160	60	8
siekacze	0,120	60	8
zęby trzonowe	0,200	60	8
ekspozycja zgryzowo-skrzydełkowa	0,180	66	6

A. 0,200 s

B. 0,180 s

C. 0,160 s

D. 0,120 s

Poprawnie wybrałeś czas 0,120 s, bo dwójka górna lewa (siekacz boczny szczęki) należy do grupy zębów „siekacze” i dokładnie ta grupa ma w tabeli ekspozycji przypisany czas 0,120 s przy napięciu 60 kV i natężeniu 8 mA. Czyli klucz do zadania to nie tyle numer zęba, co umiejętność prawidłowego przyporządkowania go do odpowiedniej grupy anatomiczno-funkcjonalnej w tabeli: siekacze, kły i przedtrzonowce, trzonowce, ekspozycje zgryzowo‑skrzydełkowe. Dwójka górna jest siekaczem, więc korzystamy z wiersza „siekacze”.
Moim zdaniem w praktyce bardzo ważne jest, żebyś nie ustawiać czasu „na oko”, tylko zawsze odnosił się do tabeli ekspozycji producenta aparatu lub do procedur wewnętrznych pracowni. Dzięki temu dawka promieniowania jest możliwie mała, a obraz ma wystarczającą gęstość optyczną i kontrast, żeby lekarz mógł coś sensownego ocenić. Zbyt długi czas ekspozycji to prześwietlenie zdjęcia, utrata detali, a przy okazji niepotrzebne zwiększenie dawki pacjenta. Zbyt krótki – niedoświetlenie, szum, brak czytelności struktur okołowierzchołkowych, co w stomatologii jest bardzo krytyczne.
W dobrych praktykach stomatologicznych przyjęte jest, że dla siekaczy ustawia się zwykle krótszy czas niż dla zębów trzonowych, bo tkanki w tym rejonie są cieńsze, a masa kostna mniejsza. To dokładnie widać w tabeli: 0,120 s dla siekaczy vs 0,200 s dla trzonowców. W pracy z aparatem RTG warto też pamiętać, że tabelę traktujemy jako punkt wyjścia – u osób o bardzo masywnej budowie, przy dużej ilości tkanek miękkich, czas można minimalnie korygować, ale zawsze świadomie i w granicach protokołu. Z mojego doświadczenia, im lepiej ktoś rozumie powiązanie: rodzaj zęba → grubość tkanek → parametry ekspozycji, tym szybciej i pewniej pracuje przy aparacie RTG i rzadziej musi powtarzać zdjęcia, co jest kluczowe z punktu widzenia ochrony radiologicznej.

Pytanie 30

Zadaniem technika elektroradiologii w pracowni badań naczyniowych jest

A. nadzorowanie czynności aparatury rentgenowskiej.

B. przygotowanie cewników.

C. wprowadzenie cewnika w światło naczyń.

D. przygotowanie niezbędnych narzędzi.

Prawidłowo wskazana rola technika elektroradiologii w pracowni badań naczyniowych to nadzorowanie czynności aparatury rentgenowskiej. W praktyce oznacza to, że technik odpowiada za poprawne przygotowanie, ustawienie i kontrolę pracy całego systemu angiograficznego: generatora, lampy rentgenowskiej, detektora, stołu, systemu akwizycji obrazu, a także parametrów ekspozycji. Lekarz wprowadza cewnik do naczynia, natomiast technik ma zadbać, żeby obrazowanie było bezpieczne, stabilne i dawało diagnostycznie przydatne obrazy. W czasie badania technik dobiera parametry takie jak kV, mA, czas ekspozycji, tryby pulsacji, kolimacja, filtracja, a także kontroluje projekcje, ruch stołu i synchronizację z podaniem kontrastu. Bardzo ważny jest też nadzór nad dawką promieniowania: monitorowanie czasu fluoroskopii, wskaźników dawki (DAP, KAP), stosowanie powiększeń tylko wtedy, gdy są naprawdę potrzebne, odpowiednie ekranowanie pacjenta i personelu. Z mojego doświadczenia, dobry technik w angiografii potrafi znacząco skrócić czas badania i zmniejszyć dawkę, a jednocześnie poprawić jakość obrazów. To on pilnuje jakości obrazu w czasie rzeczywistym, reaguje na artefakty, modyfikuje parametry przy otyłości, miażdżycy, szybkich ruchach pacjenta. Standardy pracy, także te wynikające z zasad optymalizacji dawki (ALARA), bardzo mocno podkreślają, że technik nie jest tylko „operatorem guzika”, ale specjalistą od obsługi i kontroli aparatury rentgenowskiej w całym procesie badania naczyniowego.

Pytanie 31

Na obrazie uwidoczniono złamanie kompresyjne kręgu

A. L2

B. Th12

C. L1

D. Th11

W tym zadaniu łatwo się pomylić, bo przejście piersiowo‑lędźwiowe bywa na obrazach dość mylące, zwłaszcza jeśli ktoś patrzy głównie na kształt kręgu, a nie na jego położenie względem sąsiednich struktur. Błędne odpowiedzi zwykle wynikają z założenia, że każdy bardziej masywny trzon od razu musi być lędźwiowy, albo z mechanicznego liczenia "od góry obrazu w dół", bez odniesienia do kości krzyżowej i typowych punktów orientacyjnych. Kręgi L1 i L2 są rzeczywiście masywne, mają duże trzony i brak przyczepów żeber, ale leżą już poniżej przejścia piersiowo‑lędźwiowego. Jeżeli na obrazie widzimy wyraźne przejście z węższych, bardziej klinowatych kręgów piersiowych na szersze kręgi lędźwiowe, to pierwszy wyraźnie lędźwiowy trzon poniżej tego przejścia to L1, a nie Th12. Błędne oznaczenie złamania Th12 jako L1 lub L2 to dość typowy błąd u osób początkujących, bo skupiają się na samej deformacji trzonu, a nie na jego numeracji. W praktyce opisowej według dobrych standardów radiolog powinien zawsze zacząć od lokalizacji kości krzyżowej, odliczyć kręgi lędźwiowe do góry (L5–L1), i dopiero nad L1 umieścić Th12. Kręgi Th11 i Th12 są ostatnimi kręgami piersiowymi, ale różnią się położeniem: Th11 leży wyżej, nad Th12, i nie jest bezpośrednio sąsiadem z L1. Próba nazwania widocznego złamania Th11 wynika zwykle z mylenia liczby kręgów piersiowych lub nieuwzględniania segmentu przejściowego. Dodatkowo trzeba pamiętać o ewentualnych wariantach anatomicznych (np. przejściowy krąg lędźwiowo‑krzyżowy), ale nawet wtedy zasada systematycznego liczenia od dołu obrazu w górę pozostaje złotym standardem. Moim zdaniem dobra praktyka to zawsze ocena całej sekwencji, porównanie wysokości trzonów, kształtu wyrostków i relacji do żeber, a dopiero potem stawianie ostatecznej etykietki typu Th12, L1 itd. Dzięki temu można uniknąć właśnie takich pomyłek w numeracji poziomu złamania.

Pytanie 32

Na zamieszczonym obrazie TK strzałką zaznaczono zatokę

A. szczękową w przekroju czołowym.

B. czołową w przekroju czołowym.

C. czołową w przekroju strzałkowym.

D. szczękową w przekroju strzałkowym.

Na obrazie TK widzisz klasyczny przekrój czołowy (koronalny) przez okolice zatok przynosowych. Świadczy o tym układ struktur: symetrycznie położone oczodoły po obu stronach, przegroda nosa biegnąca pionowo pośrodku oraz charakterystyczny kształt małżowin nosowych. Strzałka wskazuje dużą, powietrzną jamę położoną bocznie i nieco poniżej jamy nosowej – to właśnie zatoka szczękowa. Zatoki czołowe leżałyby znacznie wyżej, nad oczodołami, w obrębie kości czołowej, a tutaj ich po prostu nie widać. W praktyce technik i lekarz radiolog muszą bardzo dobrze rozpoznawać takie przekroje, bo od poprawnej identyfikacji zależy opis zmian zapalnych, torbieli, polipów czy poziomów płynu. W badaniach TK zatok standardem jest wykonywanie serii przekrojów koronalnych, bo najlepiej pokazują drożność kompleksu ujściowo-przewodowego i relacje między zatoką szczękową a jamą nosową. Moim zdaniem warto się „oswoić” z obrazem tej zatoki: położenie bocznie od jamy nosowej, cienka kostna ściana dolna sąsiadująca z korzeniami zębów trzonowych i przedtrzonowych, przyśrodkowa ściana granicząca z małżowinami nosowymi. W praktyce laryngologicznej i stomatologicznej to ma duże znaczenie – np. przy planowaniu podniesienia dna zatoki, implantów czy ocenie powikłań zapaleń okołowierzchołkowych. Dobre rozpoznanie, że jest to zatoka szczękowa w przekroju czołowym, jest więc zgodne z typowym standardem interpretacji badań TK zatok i pokazuje, że prawidłowo orientujesz się w anatomii w obrazowaniu.

Pytanie 33

Którą tętnicę zaznaczono strzałką na obrazie MR?

A. Krezkową dolną.

B. Śledzionową.

C. Nerkową lewą.

D. Krezkową górną.

Prawidłowo wskazana tętnica krezkowa górna jest głównym naczyniem zaopatrującym środkowy odcinek przewodu pokarmowego, czyli mniej więcej od części zstępującej dwunastnicy do 2/3 poprzecznicy. Na obrazie MR-angiografii, takim jak w pytaniu, wychodzi ona z przedniej ściany aorty brzusznej, tuż poniżej pnia trzewnego, a wyraźnie powyżej odejścia tętnic nerkowych. Na tym konkretnym obrazie widać obie tętnice nerkowe odchodzące bocznie, mniej więcej na poziomie wnęk nerek, natomiast strzałka pokazuje naczynie biegnące lekko w dół i do przodu z przedniej powierzchni aorty – to typowy obraz tętnicy krezkowej górnej na MR. Z mojego doświadczenia w opisach badań studenci najczęściej mylą ją właśnie z tętnicą nerkową lub śledzionową, bo patrzą bardziej na „okołośrodkowe” położenie niż na kierunek i poziom odejścia. W praktyce klinicznej rozpoznanie tętnicy krezkowej górnej na obrazach MR czy CT jest bardzo ważne np. przy podejrzeniu niedokrwienia jelit, w planowaniu zabiegów wewnątrznaczyniowych (stenty, angioplastyka) czy przed operacjami resekcyjnymi jelita cienkiego. Standardem dobrej praktyki w diagnostyce obrazowej jamy brzusznej jest zawsze ocena osi aorty i kolejno odchodzących z niej pni: pień trzewny, tętnica krezkowa górna, tętnice nerkowe, a niżej tętnica krezkowa dolna. W MR-angiografii, przy prawidłowym pozycjonowaniu pacjenta i odpowiednio dobranym oknie, tętnica krezkowa górna tworzy charakterystyczny łuk skierowany w dół, którego nie da się pomylić z bocznie odchodzącą tętnicą nerkową czy dużo wyżej położoną gałęzią śledzionową pnia trzewnego. Warto sobie to utrwalać, porównując różne projekcje i badania CT/MR, bo potem w praktyce radiologicznej naprawdę przyspiesza to opis i zmniejsza ryzyko pomyłek.

Pytanie 34

Która przyczyna spowodowała powstanie artefaktu widocznego na zamieszczonym obrazie MR?

A. Wymiary obiektu przekroczyły pole widzenia.

B. Zły dobór cewki gradientowej.

C. Niejednorodność pola magnetycznego.

D. Nieprawidłowa kalibracja aparatu.

Prawidłowo – na tym obrazie mamy klasyczny przykład artefaktu typu „cut off”, czyli sytuacji, gdy wymiary obiektu przekraczają pole widzenia (FOV – field of view). W badaniu MR, gdy FOV jest ustawione zbyt małe w stosunku do rzeczywistych rozmiarów badanego obszaru, część sygnału z tkanek leżących poza polem widzenia zostaje „przefazowana” i odwzorowuje się w niewłaściwym miejscu obrazu. Moim zdaniem to jeden z bardziej podchwytliwych artefaktów, bo wynika wyłącznie z parametrów akwizycji, a nie z awarii sprzętu. W praktyce technik powinien zawsze sprawdzić, czy dobrane FOV obejmuje całą głowę pacjenta w danej płaszczyźnie, szczególnie w sekwencjach T2-zależnych w projekcji strzałkowej i osiowej. Standardem dobrej praktyki jest kontrola tzw. prescan lub scout view i korekta FOV jeszcze przed właściwą serią. Jeśli FOV jest za małe, pojawiają się charakterystyczne „obcięcia” lub powtórzenia struktur anatomicznych przy krawędziach obrazu, widoczne nieraz jako dziwne przesunięcia lub brak fragmentów czaszki czy tkanek miękkich. W protokołach MR mózgu zwykle stosuje się FOV rzędu 220–260 mm, ale zawsze trzeba to dostosować do budowy pacjenta – u osób z dużą czaszką albo przy badaniach z maską unieruchamiającą lepiej od razu dać trochę większe FOV. W codziennej pracy ważne jest też, żeby nie próbować „ratować” jakości obrazu innymi parametrami (np. macierzą czy zoomem), jeśli pierwotnie FOV jest źle ustawione. Podsumowując: artefakt, który tu widzisz, nie wynika z uszkodzenia aparatu, tylko z czysto geometrycznego ograniczenia pola widzenia – i to właśnie tłumaczy, dlaczego poprawną odpowiedzią jest przekroczenie FOV przez badany obiekt.

Pytanie 35

Wskazaniem do wykonania przesiewowego badania densytometrycznego jest

A. niedoczynność przysadki.

B. nadczynność przytarczyc.

C. nadczynność przysadki.

D. niedoczynność przytarczyc.

Nadczynność przytarczyc to rzeczywiście jedno z głównych wskazań do wykonania przesiewowego badania densytometrycznego, czyli popularnego badania DXA, które ocenia gęstość mineralną kości. W praktyce lekarskiej to właśnie hiperkalcemia, wynikająca z nadmiaru parathormonu, prowadzi do wzmożonej resorpcji kości i w efekcie zwiększonego ryzyka osteoporozy oraz złamań. Z mojego doświadczenia wynika, że pacjenci z nadczynnością przytarczyc mogą nawet nie zdawać sobie sprawy z postępującej utraty masy kostnej, bo objawy są często mało charakterystyczne. Standardy postępowania, chociażby zalecenia Polskiego Towarzystwa Osteoartrologii czy międzynarodowe wytyczne, jednoznacznie wskazują na takie przewlekłe choroby endokrynologiczne jako bezwzględne wskazania do przesiewowej oceny stanu kości. W praktyce, wykrycie obniżonej gęstości kości u tych chorych pozwala zawczasu rozpocząć leczenie i zapobiec groźnym powikłaniom. Warto pamiętać, że densytometria w tej grupie pacjentów to nie tylko narzędzie diagnostyczne, ale też element monitorowania efektów terapii – moim zdaniem nie można tego bagatelizować. W codziennej pracy, jeśli widzę pacjenta z rozpoznaną nadczynnością przytarczyc, badanie DXA jest dla mnie rutyną, podobnie jak u kobiet po 65. roku życia czy pacjentów po złamaniach osteoporotycznych. Pamiętaj też, że taką diagnostykę można potem powtarzać, żeby sprawdzać, jak leczenie wpływa na gęstość kości. To naprawdę konkretne i praktyczne narzędzie w leczeniu chorób układu kostnego.

Pytanie 36

W lampie rentgenowskiej promieniowanie X powstaje w wyniku hamowania

A. protonów na katodzie.

B. protonów na anodzie.

C. elektronów na anodzie.

D. elektronów na katodzie.

Poprawnie – w lampie rentgenowskiej promieniowanie X powstaje głównie w wyniku gwałtownego hamowania szybkich elektronów na anodzie. W typowej lampie mamy katodę (żarnik), która emituje elektrony przez emisję termojonową. Następnie między katodą a anodą przykładane jest wysokie napięcie, zwykle kilkadziesiąt do nawet ponad 100 kV. To napięcie bardzo mocno przyspiesza elektrony w próżni w kierunku anody. Kiedy te rozpędzone elektrony uderzają w materiał anody (najczęściej wolfram, rzadziej molibden lub inne stopy), są gwałtownie hamowane w polu elektrycznym jąder atomowych anody. I właśnie to hamowanie powoduje emisję promieniowania hamowania, tzw. bremsstrahlung, które stanowi podstawową część widma promieniowania rentgenowskiego. Dodatkowo dochodzi jeszcze promieniowanie charakterystyczne, gdy elektron wybija elektron z wewnętrznej powłoki atomu wolframu, ale ono też powstaje w materiale anody, a nie na katodzie. W praktyce technik obrazowania musi rozumieć, że zmiana napięcia na lampie (kV) wpływa na energię elektronów i tym samym na energię i przenikliwość promieniowania X, a zmiana natężenia prądu (mA) wpływa głównie na ilość elektronów, czyli na ilość promieniowania. Z mojego doświadczenia opłaca się to dobrze ogarnąć, bo potem łatwiej rozumie się zależności między ustawieniami aparatu a jakością obrazu i dawką dla pacjenta. W nowoczesnych aparatach RTG cała konstrukcja lampy, chłodzenie anody (np. anoda obrotowa) i dobór materiałów są oparte właśnie na tym zjawisku hamowania elektronów w anodzie, żeby uzyskać dużo stabilnego promieniowania przy jednoczesnym bezpiecznym odprowadzeniu ciepła.

Pytanie 37

Folia wzmacniająca umieszczona w kasecie rentgenowskiej emituje pod wpływem promieniowania X światło

A. ultrafioletowe, umożliwiające zmniejszenie dawki promieniowania do wykonania badania.

B. widzialne, umożliwiające zmniejszenie dawki promieniowania do wykonania badania.

C. ultrafioletowe, wymagające zwiększenia dawki promieniowania do wykonania badania.

D. widzialne, wymagające zwiększenia dawki promieniowania do wykonania badania.

Prawidłowo – folia wzmacniająca (ekran wzmacniający) w kasecie rentgenowskiej emituje światło widzialne, a jej głównym zadaniem jest właśnie umożliwienie zmniejszenia dawki promieniowania X potrzebnej do wykonania zdjęcia. Promieniowanie rentgenowskie pada na folię, a kryształy luminoforu (np. wolframian wapnia w starszych kasetach albo związki ziem rzadkich – gadolinu, lantanu – w nowoczesnych) pochłaniają fotony X i zamieniają ich energię na błysk światła widzialnego. To światło naświetla film dużo efektywniej niż same fotony X, dlatego do uzyskania odpowiedniej czerni na filmie wystarczy znacznie mniejsza dawka promieniowania. W praktyce klinicznej oznacza to realne obniżenie narażenia pacjenta – w klasycznych systemach analogowych nawet kilkukrotne. Moim zdaniem to jeden z podstawowych przykładów, jak fizyka medyczna przekłada się na ochronę radiologiczną w codziennej pracy. W nowoczesnych kasetach CR/DR idea jest podobna: mamy warstwę fosforową lub detektor półprzewodnikowy, który też ma za zadanie jak najlepiej „wyłapać” fotony X i przekształcić je w sygnał (świetlny lub elektryczny), żeby nie trzeba było sztucznie podkręcać dawki. Ważna dobra praktyka: zawsze dobiera się kasetę i rodzaj folii do typu badania (np. folie o większej czułości do badań pediatrycznych), właśnie po to, żeby zgodnie ze standardem ALARA (As Low As Reasonably Achievable) trzymać dawki jak najniższe przy zachowaniu diagnostycznej jakości obrazu. Widać to choćby przy zdjęciach klatki piersiowej – odpowiednio dobrany ekran wzmacniający pozwala skrócić czas ekspozycji, zmniejszyć dawkę i jednocześnie ograniczyć poruszenie obrazu.

Pytanie 38

Zamieszczony obraz został wykonany metodą

A. TK

B. PET

C. MRI

D. USG

To jest klasyczny przykład obrazu z tomografii komputerowej (TK) głowy w projekcji poprzecznej (axialnej). Widać charakterystyczny przekrój czaszki z bardzo wyraźnie odgraniczoną, jasną (hiperdensyjną) kością oraz różnicą gęstości pomiędzy mózgowiem, płynem mózgowo-rdzeniowym a zatokami powietrznymi. W TK skala szarości odpowiada jednostkom Hounsfielda (HU), dzięki czemu kość wychodzi prawie biała, powietrze prawie czarne, a tkanki miękkie przyjmują odcienie szarości – dokładnie tak jak na tym obrazie. To nie jest typowy wygląd ani USG, ani MRI, ani PET. W USG mielibyśmy obraz w czasie rzeczywistym, z ziarnistą strukturą i bez widocznej kości w takim przekroju – czaszka praktycznie uniemożliwia obrazowanie mózgu ultrasonografią u dorosłych. W MRI kość jest zwykle bardzo ciemna, a kontrast między tkankami miękkimi jest dużo większy, z innym „charakterem” obrazu (brak typowej białej obwódki kostnej). PET z kolei pokazuje rozkład metabolizmu (aktywności radioznacznika), a nie szczegółową anatomię kości. Tomografia komputerowa wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie i rekonstrukcję komputerową wielu projekcji, co pozwala uzyskać serię cienkich przekrojów. W praktyce TK głowy stosuje się m.in. w diagnostyce urazów czaszkowo-mózgowych, krwawień wewnątrzczaszkowych, udarów niedokrwiennych (szczególnie w ostrej fazie, żeby wykluczyć krwotok), a także w ocenie kości skroniowych czy zatok przynosowych. Standardem jest dobór odpowiednich "okien" (np. okno mózgowe, okno kostne), które modyfikują zakres wyświetlanej gęstości, co jeszcze bardziej podkreśla typowy wygląd TK. Z mojego doświadczenia warto od razu kojarzyć: jasna, bardzo wyraźna czaszka, przekrój poprzeczny, jednorodny szum – to prawie na pewno tomografia komputerowa, szczególnie w badaniach głowy.

Pytanie 39

Hałas podczas badania tomografii rezonansu magnetycznego jest efektem ubocznym pracy

A. magnesu stałego.

B. przesuwu stołu.

C. cewek gradientowych.

D. cewek odbiorczych.

Hałas w czasie badania rezonansu magnetycznego rzeczywiście pochodzi głównie od cewek gradientowych i to jest bardzo charakterystyczna cecha pracy aparatu MR. Cewki gradientowe to elementy, które nakładają na stałe pole magnetyczne dodatkowe, szybko zmieniające się pola o określonym kierunku i natężeniu. Dzięki nim aparat może lokalizować sygnał w przestrzeni, czyli „wie”, z którego miejsca w ciele pochodzi emitowany sygnał rezonansowy. Problem w tym, że te cewki są bardzo szybko włączane i wyłączane z dużą częstotliwością i natężeniem prądu. Zgodnie z prawem Ampere’a i siłami Lorentza, w silnym polu magnetycznym działają na nie duże siły mechaniczne. Cewki wtedy dosłownie drgają i uderzają o swoje mocowania, co my słyszymy jako głośne stukanie, pukanie, czasem wręcz „wiercenie” albo „młot pneumatyczny”. W praktyce im szybsze sekwencje i im większa amplituda gradientów (np. sekwencje echo-planarne w badaniach neurologicznych czy fMRI), tym hałas jest większy. Dlatego zgodnie z dobrą praktyką i normami BHP pacjent powinien zawsze otrzymać ochronę słuchu: zatyczki lub słuchawki, czasem z muzyką, żeby poprawić komfort. W nowocześniejszych skanerach producenci stosują tzw. quiet sequences, lepsze mocowanie cewek i dodatkowe wygłuszenia gantry, ale całkowicie hałasu wyeliminować się nie da, bo wynika on z samej fizyki działania gradientów. Warto też pamiętać, że sam magnes (czy to stały, czy nadprzewodzący) pracuje praktycznie bezgłośnie – gdyby wyłączyć gradienty, w tunelu byłoby prawie cicho. Z mojego doświadczenia dobrze jest zawczasu uprzedzić pacjenta, że hałas jest normalny, nie oznacza awarii aparatu, tylko intensywną pracę cewek gradientowych – to zmniejsza stres i poprawia współpracę podczas badania.

Pytanie 40

Standardowe badanie urografii polega na podaniu pacjentowi środka kontrastującego

A. doustnie i wykonaniu jednego zdjęcia jamy brzusznej w projekcji PA.

B. dożylnie i wykonaniu jednego zdjęcia jamy brzusznej w projekcji AP.

C. doustnie i wykonaniu serii zdjęć jamy brzusznej w projekcji PA.

D. dożylnie i wykonaniu serii zdjęć jamy brzusznej w projekcji AP.

Poprawnie – standardowa urografia dożylna (IVU, dawniej IVP) polega właśnie na podaniu środka kontrastowego dożylnie i wykonaniu serii zdjęć jamy brzusznej w projekcji AP. Kluczowe są tu dwa elementy: droga podania oraz fakt, że robimy wiele zdjęć w różnych odstępach czasu, a nie jedno. Kontrast jodowy podany dożylnie jest filtrowany przez nerki, wydzielany do układu kielichowo‑miedniczkowego, a następnie spływa moczowodami do pęcherza. Seria zdjęć pozwala „złapać” wszystkie te fazy: nefrograficzną, wydalniczą, wypełnienie miedniczek, moczowodów i pęcherza. Dzięki temu można ocenić zarówno anatomię (kształt, położenie, poszerzenia), jak i czynność nerek oraz drożność dróg moczowych. Projekcja AP jest standardem w radiologii jamy brzusznej, bo daje dobrą wizualizację nerek, moczowodów i pęcherza, przy stosunkowo prostym ułożeniu pacjenta na stole. W praktyce technik radiologii, po podaniu kontrastu (zwykle do żyły obwodowej), wykonuje się zdjęcie przeglądowe przed kontrastem, a potem zdjęcia po kilku, kilkunastu minutach, czasem z dodatkowym uciśnięciem jamy brzusznej lub w pozycjach skośnych, jeśli trzeba lepiej uwidocznić moczowody. Moim zdaniem warto zapamiętać, że urografia to badanie dynamiczne w czasie, a nie jednorazowe „pstryknięcie”. Dobra znajomość faz badania i typowych projekcji bardzo pomaga potem przy opisywaniu obrazów i przy współpracy z lekarzem, np. przy podejrzeniu kamicy, wodonercza czy wad wrodzonych dróg moczowych.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej