Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 22 kwietnia 2026 19:17
Data zakończenia: 22 kwietnia 2026 19:22

Egzamin zdany!

Wynik: 37/40 punktów (92,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Przedstawiony obraz radiologiczny został zarejestrowany podczas badania jelita

A. grubego po doustnym podaniu środka kontrastującego.

B. grubego po doodbytniczym podaniu środka kontrastującego.

C. cienkiego po doodbytniczym podaniu środka kontrastującego.

D. cienkiego po doustnym podaniu środka kontrastującego.

Na obrazie widać klasyczną wlewkę doodbytniczą jelita grubego (tzw. badanie kontrastowe jelita grubego z barytem). Środek cieniujący został podany od strony odbytnicy, dlatego kontrast bardzo dokładnie wypełnia światło okrężnicy, odwzorowując jej zarys, haustracje i przebieg. Jelito grube ma charakterystyczny obraz: szerokie światło, wyraźne haustry układające się w takie jakby segmenty, brak typowych dla jelita cienkiego fałdów okrężnych przechodzących przez całe światło. Na zdjęciu widoczny jest zarys okrężnicy wstępującej, poprzecznej, zstępującej i esicy, co jednoznacznie przemawia za jelitem grubym. Po doodbytniczym podaniu kontrastu uzyskujemy tzw. badanie wlewu kontrastowego, które w standardowej praktyce radiologicznej stosuje się głównie do oceny zmian strukturalnych jelita grubego: zwężeń, uchyłków, guzów, nieprawidłowego poszerzenia, zaburzeń zarysów fałdów śluzówki. W technikach zgodnych z dobrymi praktykami (np. zalecenia towarzystw radiologicznych) pacjent jest odpowiednio przygotowany – oczyszczenie jelita, często dieta płynna dzień wcześniej – tak żeby kontrast równomiernie wypełniał światło i nie było artefaktów z zalegających mas kałowych. Moim zdaniem to jedno z badań, na których bardzo dobrze widać różnicę między jelitem cienkim a grubym, co przydaje się potem przy interpretacji tomografii czy badań z podwójnym kontrastem. Warto zapamiętać: jelito grube + baryt podany od dołu = wlew doodbytniczy, taki jak na tym zdjęciu.

Pytanie 2

Do wczesnych odczynów popromiennych po radioterapii zalicza się

A. martwicę nerwów.

B. blizny.

C. świąd skóry.

D. retinopatię.

Prawidłowo wskazana świąd skóry jako wczesny odczyn popromienny bardzo dobrze pokazuje zrozumienie podstaw radiobiologii klinicznej. W radioterapii wczesne odczyny popromienne to takie, które pojawiają się w trakcie napromieniania albo w ciągu kilku tygodni po jego zakończeniu. Dotyczą one tkanek szybko dzielących się, głównie nabłonka skóry i błon śluzowych. Typowe objawy to rumień, suchość skóry, złuszczanie, uczucie pieczenia, kłucia, no i właśnie świąd. Ten świąd wynika z uszkodzenia komórek naskórka i reakcji zapalnej w skórze, a także z przesuszenia – bariera naskórkowa jest naruszona, więc skóra reaguje podrażnieniem. W praktyce, na oddziale radioterapii, pacjenci bardzo często zgłaszają swędzenie w polu napromieniania już po kilkunastu–kilkudziesięciu Gy, zwłaszcza przy napromienianiu piersi, głowy i szyi czy okolic miednicy. Standardem postępowania jest edukacja pacjenta: delikatna higiena, unikanie drażniących kosmetyków, luźna odzież, zakaz drapania skóry oraz stosowanie zaleconych emolientów czy kremów łagodzących zgodnych z procedurami ośrodka. Dobre praktyki mówią też o regularnej ocenie skóry według skal toksyczności (np. RTOG, CTCAE) i dokumentowaniu nasilenia objawów. Moim zdaniem kluczowe jest, żeby kojarzyć świąd i rumień bardziej z wczesną, odwracalną reakcją, a nie od razu z powikłaniami trwałymi. Wczesne odczyny zazwyczaj ustępują w ciągu kilku tygodni po zakończeniu leczenia, jeśli odpowiednio się o skórę dba i nie przerywa się niepotrzebnie radioterapii. To pozwala utrzymać ciągłość terapii, co ma ogromne znaczenie dla skuteczności onkologicznej.

Pytanie 3

DSA to cyfrowa

A. flebografia subtrakcyjna.

B. limfografia subtrakcyjna.

C. angiografia subtrakcyjna.

D. arteriografia subtrakcyjna.

Skrót DSA bywa mylący, bo w praktyce klinicznej funkcjonuje sporo podobnie brzmiących nazw badań naczyniowych. Kluczowe jest jednak to, że „A” w DSA oznacza angiografię, czyli ogólne obrazowanie naczyń krwionośnych, a nie konkretny typ naczynia. Angiografia jako pojęcie obejmuje zarówno arteriografię (tętnice), flebografię (żyły), jak i badania bardziej wyspecjalizowane. Dlatego mówimy o cyfrowej angiografii subtrakcyjnej, a nie np. wyłącznie o cyfrowej arteriografii subtrakcyjnej. Arteriografia to badanie skoncentrowane na tętnicach – technicznie często wykorzystuje się do niej właśnie DSA, ale sama nazwa DSA nie ogranicza się tylko do tętnic. Z punktu widzenia terminologii byłoby więc nieprecyzyjne utożsamianie DSA z arteriografią, bo w jednej pracowni na tym samym aparacie wykonuje się w tej samej technice również obrazowanie żylne czy tętniczo-żylne malformacje. Podobnie jest z flebografią. Flebografia to kontrastowe badanie żył, np. żył kończyn dolnych czy żyły głównej górnej. Można zastosować technikę subtrakcji cyfrowej do uwidocznienia żył, ale nazwa badania systemowo pozostaje angiografią wykonywaną metodą DSA, a flebografia jest określeniem opisującym zakres anatomiczny, a nie typ technologii. Mylenie tych pojęć wynika zwykle z tego, że ktoś łączy nazwę techniki z nazwą konkretnej procedury klinicznej. Jeszcze mniej trafne jest kojarzenie DSA z limfografią. Limfografia dotyczy obrazowania naczyń chłonnych i węzłów chłonnych, tradycyjnie z użyciem specyficznych środków kontrastowych i zupełnie innych protokołów. W praktyce współczesnej limfografia klasyczna jest rzadziej wykonywana, częściej zastępują ją MR czy CT z odpowiednimi sekwencjami lub technikami, ale nadal nie używa się dla niej terminu DSA. Sedno sprawy jest takie: DSA to nazwa technologii i metody obróbki obrazu (cyfrowa subtrakcja), stosowanej przede wszystkim w angiografii. Arteriografia, flebografia i limfografia to natomiast nazwy opisujące, jakie naczynia są badane. Dobra praktyka w radiologii wymaga, żeby tych pojęć nie mieszać, bo ma to znaczenie zarówno dla dokumentacji, jak i dla planowania zabiegu oraz oceny ryzyka dla pacjenta.

Pytanie 4

Po wykonanej radioterapii do dokumentacji pacjenta należy wpisać dawkę promieniowania w jednostce

A. Grej (Gy)

B. Kiur (Ci)

C. Bekerel (Bq)

D. Siwert (Sv)

Prawidłową jednostką dawki pochłoniętej w radioterapii jest grej (Gy). W dokumentacji po napromienianiu zawsze wpisujemy dawkę w Gy, ponieważ ta jednostka opisuje ile energii promieniowania zostało pochłonięte przez tkankę: 1 Gy = 1 dżul na kilogram. To jest dokładnie to, co nas interesuje przy planowaniu i ocenie skuteczności leczenia onkologicznego – ile energii oddaliśmy do guza i tkanek zdrowych. W praktyce klinicznej zapis wygląda np. tak: „Dawka całkowita: 50 Gy w 25 frakcjach po 2 Gy”, albo przy brachyterapii: „HDR 7 Gy na frakcję do punktu referencyjnego”. Moim zdaniem warto od początku przyzwyczajać się do czytania i pisania takich zapisów, bo to jest codzienny chleb w radioterapii. Grej jest jednostką układu SI i jest standardem w wytycznych międzynarodowych (ICRU, ICRP), w planach leczenia, w systemach TPS i w kartach informacyjnych. Oczywiście w radiologii i ochronie radiologicznej pojawiają się też inne jednostki, jak siwert (Sv) dla dawki równoważnej i skutecznej czy bekerel (Bq) dla aktywności źródła, ale to są inne wielkości fizyczne. W radioterapii, przy opisie konkretnego napromieniania pacjenta, wpisujemy właśnie dawkę pochłoniętą w Gy. W dokumentacji dodatkowo często zaznacza się rozkład dawki (DVH), dawki na narządy krytyczne też w Gy, np. „maks. dawka do rdzenia kręgowego 45 Gy”. To wszystko musi być spójne, dlatego użycie greja nie jest kwestią mody, tylko po prostu standardem i wymogiem poprawnej dokumentacji medycznej.

Pytanie 5

Na zamieszczonej rycinie przedstawiono

A. zjawisko fotoelektryczne.

B. efekt Comptona.

C. zjawisko anihilacji.

D. zjawisko tworzenia par.

Na rycinie widać klasyczny schemat zjawiska fotoelektrycznego: kwant promieniowania γ (lub X) pada na elektron związany w atomie, przekazuje mu energię i wybija go poza atom jako elektron swobodny. Opis matematyczny Ee = hν − Ew pokazuje, że energia kinetyczna elektronu wybitego (Ee) jest równa energii fotonu (hν) pomniejszonej o energię wiązania elektronu w atomie (Ew). To jest dokładnie definicja efektu fotoelektrycznego, tak jak uczą w fizyce medycznej i w podstawach radiologii. W diagnostyce obrazowej to zjawisko ma ogromne znaczenie przy niższych energiach promieniowania, typowych np. dla mammografii czy zdjęć kostnych – tam dominująca absorpcja w tkankach to właśnie fotoefekt. Moim zdaniem warto zapamiętać, że fotoefekt jest mocno zależny od liczby atomowej Z materiału (z grubsza rośnie jak Z³) – dlatego kości, zawierające dużo wapnia, pochłaniają więcej promieniowania niż tkanki miękkie i wychodzą na zdjęciu jaśniej. W praktyce technika radiologiczna wykorzystuje to przy doborze napięcia kV: niższe kV wzmacnia udział zjawiska fotoelektrycznego, poprawia kontrast tkankowy, ale zwiększa dawkę pochłoniętą. Standardy ochrony radiologicznej i dobre praktyki (np. zasada ALARA) wymagają takiego doboru parametrów, żeby uzyskać wystarczającą jakość obrazu przy jak najmniejszej dawce, czyli rozsądnego kompromisu między udziałem fotoefektu a rozpraszaniem Comptona. Warto też pamiętać, że po wybiciu elektronu w atomie powstaje luka w powłoce, co prowadzi do emisji promieniowania charakterystycznego lub elektronów Augera – to z kolei leży u podstaw działania kontrastów zawierających jod czy gadolin w niektórych technikach obrazowania.

Pytanie 6

W metodzie RM (rezonansu magnetycznego) po umieszczeniu pacjenta w silnym, stałym polu magnetycznym dochodzi do oddziaływania

A. wiązki protonów z jądrami atomów wodoru.

B. fal radiowych o ściśle określonej częstotliwości z jądrami atomów wodoru.

C. fal radiowych o ściśle określonej częstotliwości z jądrami atomów wodoru i tlenu.

D. wiązki protonów z jądrami atomów wodoru i tlenu.

Prawidłowo – w rezonansie magnetycznym kluczowe jest oddziaływanie fal radiowych o ściśle określonej częstotliwości z jądrami atomów wodoru umieszczonych w silnym, stałym polu magnetycznym. W silnym polu magnesu nadprzewodzącego spiny jąder wodoru (protonów) ustawiają się wzdłuż linii pola. Powstaje tzw. magnetyzacja podłużna. Następnie aparat MR wysyła impuls RF (radiofrequency) o częstotliwości rezonansowej Larmora, specyficznej właśnie dla jąder wodoru w danym polu. Ten impuls „wytrąca” magnetyzację z osi głównej i wprowadza spiny w stan wzbudzenia. Po wyłączeniu impulsu RF jądra wracają do stanu równowagi, emitując sygnał MR, który jest rejestrowany przez cewki odbiorcze. Na tej podstawie komputer rekonstruuje obraz przekrojów. W praktyce klinicznej wykorzystuje się fakt, że woda i tłuszcz zawierają bardzo dużo protonów wodoru, więc praktycznie całe ciało nadaje się do obrazowania: mózg, kręgosłup, stawy, narządy jamy brzusznej. Różnice w czasach relaksacji T1 i T2 między tkankami dają kontrast obrazu. Dlatego tak ważne jest precyzyjne dobranie parametrów sekwencji i częstotliwości RF – zgodnie z wytycznymi producenta i standardami pracowni MR. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: MR = silne pole magnetyczne + fale radiowe + protony wodoru, bez żadnego promieniowania jonizującego, co jest istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa pacjenta i ochrony radiologicznej.

Pytanie 7

Za wyrównanie ciśnienia między uchem środkowym a otoczeniem odpowiada

A. błona bębenkowa.

B. narząd Cortiego.

C. trąbka słuchowa.

D. przewód słuchowy.

Prawidłowo wskazana została trąbka słuchowa, nazywana też trąbką Eustachiusza. To właśnie ten przewód łączy jamę bębenkową ucha środkowego z nosową częścią gardła i odpowiada za wyrównywanie ciśnienia między uchem a otoczeniem. W normalnych warunkach trąbka słuchowa jest częściowo zamknięta i otwiera się przy przełykaniu, ziewaniu, żuciu – wtedy do jamy bębenkowej dostaje się powietrze i ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej się wyrównuje. Dzięki temu błona bębenkowa może swobodnie drgać, a przewodzenie dźwięku jest prawidłowe. W praktyce bardzo dobrze to widać przy zmianach wysokości, np. w windzie, samolocie czy w górach – uczucie „zatkanego ucha” mija, gdy kilka razy przełkniemy ślinę, napijemy się wody albo ziewniemy. To właśnie aktywacja trąbki słuchowej. W otolaryngologii i audiometrii zwraca się dużą uwagę na drożność trąbki słuchowej, bo jej zaburzenia prowadzą do podciśnienia w jamie bębenkowej, wysięku, nawracających zapaleń ucha środkowego i przewodzeniowego ubytku słuchu. W testach impedancyjnych (tympanometria) nieprawidłowe ciśnienie w uchu środkowym jest jednym z podstawowych parametrów oceny. Moim zdaniem warto też kojarzyć, że przy niedrożności trąbki słuchowej stosuje się proste manewry, jak próba Valsalvy czy manewr Toynbee, a w poważniejszych przypadkach leczenie laryngologiczne, czasem nawet drenaż jamy bębenkowej. To są takie bardzo praktyczne sytuacje, które potem wracają w pracy z pacjentem i w interpretacji badań audiometrycznych.

Pytanie 8

Przyczyną zaniku kostnego jest

A. utrata macierzy kostnej.

B. nadmiar witaminy D3.

C. przedawkowanie spożycia wapnia.

D. duży i częsty wysiłek.

Prawidłowo wskazana przyczyna zaniku kostnego to utrata macierzy kostnej. Kość nie jest strukturą „martwą”, tylko żywą tkanką, która stale się przebudowuje. Podstawą tej przebudowy jest właśnie macierz kostna, czyli rusztowanie zbudowane głównie z kolagenu typu I, na którym odkładają się sole mineralne – głównie fosforan wapnia w postaci hydroksyapatytu. Gdy dochodzi do przewagi procesów resorpcji (działanie osteoklastów) nad tworzeniem nowej tkanki kostnej (osteoblasty), macierz jest stopniowo tracona i rozwija się zanik kostny, np. w osteoporozie czy przy długotrwałym unieruchomieniu kończyny. W praktyce klinicznej widać to bardzo wyraźnie w badaniach obrazowych: na zdjęciach RTG obserwuje się obniżenie gęstości kostnej, ścieńczenie beleczek kostnych, poszerzenie jam szpikowych. W densytometrii (DXA) notuje się spadek T-score, co od razu kojarzy się z utratą masy i jakości macierzy kostnej. Moim zdaniem warto zapamiętać, że sama obecność wapnia to za mało – bez prawidłowej macierzy kolagenowej nie ma gdzie tego wapnia „przyczepić”. Dlatego w profilaktyce i leczeniu osteoporozy tak duży nacisk kładzie się nie tylko na suplementację wapnia i witaminy D3, ale też na aktywność fizyczną, prawidłową dietę białkową oraz unikanie leków i stanów, które nasilają resorpcję kości. W standardach postępowania (np. zalecenia towarzystw osteologicznych) wyraźnie podkreśla się rolę równowagi między tworzeniem macierzy a jej degradacją: jeśli ta równowaga jest zaburzona na korzyść utraty, to właśnie wtedy rozwija się zanik kostny, widoczny później w badaniach obrazowych i objawach klinicznych, jak złamania niskoenergetyczne czy obniżenie wzrostu.

Pytanie 9

Na schemacie oznaczono

A. odstęp RR

B. odstęp PP

C. zespół QS

D. zespół QRS

Na schemacie strzałka obejmuje odległość między wierzchołkami dwóch kolejnych załamków R, czyli właśnie odstęp RR. W zapisie EKG to podstawowy parametr służący do oceny częstości i regularności rytmu serca. Mierzymy go od szczytu jednego załamka R do szczytu następnego załamka R w tym samym odprowadzeniu. Na standardowym papierze EKG (prędkość 25 mm/s) 1 mała kratka to 0,04 s, a 1 duża kratka 0,20 s. Dzięki temu z odstępu RR można bardzo szybko wyliczyć częstość pracy serca: 300 podzielone przez liczbę dużych kratek między załamkami R daje orientacyjną wartość tętna w uderzeniach na minutę. W praktyce, w pracowni diagnostyki elektromedycznej, technik bardzo często patrzy właśnie na regularność odstępów RR, żeby odróżnić rytm zatokowy od arytmii, np. migotania przedsionków, gdzie odstępy RR są wyraźnie nieregularne. Moim zdaniem to jedna z pierwszych rzeczy, które warto sobie „wyrobić w oku” przy oglądaniu EKG – równiutkie, powtarzalne odstępy RR zwykle sugerują uporządkowany rytm. W monitorach kardiologicznych, holterach czy defibrylatorach automatycznych algorytmy komputerowe też bazują w dużej mierze na analizie kolejnych odstępów RR, żeby wykrywać tachykardię, bradykardię czy pauzy. Dobre nawyki: zawsze mierz RR na kilku cyklach, w różnych fragmentach zapisu, bo lokalne artefakty albo pojedyncze pobudzenia dodatkowe mogą łatwo zafałszować ocenę, jeśli spojrzy się tylko na jedno miejsce.

Pytanie 10

W celu unieruchomienia okolicy badanej podczas wykonywania zdjęcia nadgarstka u osoby dorosłej należy zastosować

A. woreczek z piaskiem.

B. cefalostat.

C. tubus.

D. bobiks.

Prawidłowo – przy wykonywaniu zdjęcia RTG nadgarstka u osoby dorosłej standardowo stosuje się proste, mechaniczne unieruchomienie, czyli właśnie woreczek z piaskiem. Taki woreczek jest ciężki, dobrze dopasowuje się do kształtu kończyny i stabilizuje dłoń oraz przedramię na stole, nie powodując dodatkowego dyskomfortu. W praktyce technik układa rękę na detektorze lub kasecie, ustawia odpowiednią projekcję (np. PA, skośną, boczną), a następnie dociska okolicę badaną jednym lub dwoma woreczkami z piaskiem. Dzięki temu ogranicza ruchy mimowolne i napinanie mięśni, które są częstą przyczyną poruszenia obrazu i konieczności powtarzania ekspozycji. To jest bardzo zgodne z zasadą ALARA – im mniej powtórek, tym mniejsze narażenie pacjenta na promieniowanie jonizujące. Moim zdaniem to jest taki podstawowy, a trochę niedoceniany element poprawnego pozycjonowania. W wytycznych pracowni radiologicznych i w podręcznikach techniki radiologicznej zawsze podkreśla się, że przy badaniach kości kończyn górnych, szczególnie drobnych stawów, stosuje się proste pomoce pozycjonujące: kliny, gąbki, taśmy i właśnie woreczki z piaskiem. W odróżnieniu od bardziej skomplikowanych uchwytów czy ram, woreczek nie daje artefaktów na obrazie, nie zasłania struktur kostnych i pozwala swobodnie modelować ułożenie ręki. W praktyce, przy zdjęciach pourazowych, kiedy pacjent odczuwa ból i ma ograniczoną ruchomość, taki stabilizator jest wręcz niezbędny, żeby uzyskać ostre, diagnostyczne zdjęcie nadgarstka bez drżenia i zmian pozycji w trakcie ekspozycji.

Pytanie 11

W celu wyeliminowania zakłóceń obrazu MR przez sygnały pochodzące z tkanki tłuszczowej, stosuje się

A. sekwencje STIR.

B. obrazowanie T1 - zależne.

C. sekwencje FLAIR.

D. obrazowanie PD - zależne.

Prawidłowo wskazano sekwencje STIR, bo to jest klasyczna, podręcznikowa metoda supresji sygnału z tkanki tłuszczowej w obrazowaniu MR. STIR (Short Tau Inversion Recovery) to sekwencja inwersyjno‑odzyskiwania, w której stosuje się impuls inwersyjny 180° i odpowiednio dobrany czas TI (inversion time), tak żeby magnetyzacja podłużna tłuszczu przechodziła przez zero w momencie rejestracji sygnału. Efekt w praktyce: tłuszcz na obrazach jest wygaszony, ciemny, dzięki czemu lepiej widać obrzęk, zmiany zapalne, nacieki nowotworowe czy urazy. W kończynach, w badaniach kręgosłupa, stawów czy w onkologii STIR jest, moim zdaniem, absolutnym „must have”, bo pozwala wyłapać nawet subtelne zmiany w szpiku kostnym i tkankach miękkich. W standardach protokołów MR, zwłaszcza narządu ruchu, bardzo często znajdziesz kombinację sekwencji T1‑zależnych, T2‑zależnych i właśnie STIR do oceny patologii. Warto pamiętać, że STIR jest sekwencją niespecyficzną dla pola – to znaczy działa dobrze zarówno w 1,5 T, jak i 3 T, w przeciwieństwie do klasycznego fat‑satu chemicznego, który bywa kapryśny przy niejednorodnościach pola. Z praktycznego punktu widzenia STIR jest też bezpieczny przy badaniach po kontraście gadolinowym, bo nie powinno się go łączyć z selektywną saturacją tłuszczu, natomiast STIR dalej poprawnie wygasza tłuszcz. Dobrą praktyką jest zapamiętanie: jeśli pytanie dotyczy tłumienia tłuszczu metodą inwersyjno‑odzyskiwania – odpowiedź to STIR, nie FLAIR ani inne sekwencje.

Pytanie 12

Nieostrość geometryczna obrazu rentgenowskiego zależy od

A. wielkości ziarna luminoforu folii wzmacniającej.

B. grubości emulsji błony rentgenowskiej.

C. wielkości ogniska optycznego.

D. ilości promieniowania rozproszonego.

Prawidłowo wskazana została wielkość ogniska optycznego, czyli w praktyce rozmiar ogniska lampy rentgenowskiej. To właśnie od niego w dużym stopniu zależy nieostrość geometryczna, nazywana też nieostrością ogniskową. Im większe ognisko, tym bardziej krawędzie struktur na obrazie stają się rozmyte, bo promienie wychodzą z większego obszaru, a nie z jednego „punktu”. Z mojego doświadczenia dobrze to widać np. w radiogramach kości dłoni: przy dużym ognisku beleczki kostne i zarysy drobnych stawów są mniej wyraźne, przy małym ognisku – ostre jak żyleta. Dlatego w standardach pracowni RTG zaleca się używanie małego ogniska do badań wymagających wysokiej rozdzielczości przestrzennej: zdjęcia kostne, mammografia, drobne struktury stomatologiczne. Przy badaniach dużych części ciała, np. klatki piersiowej u dorosłego, częściej stosuje się większe ognisko, bo trzeba wytrzymać większe obciążenie cieplne lampy. W praktyce technik zawsze musi znaleźć kompromis między ostrością a możliwościami technicznymi aparatu i dawką dla pacjenta. Warto też pamiętać, że na nieostrość geometryczną wpływa dodatkowo odległość ognisko–błona oraz odległość obiekt–błona, ale „startem” całego problemu jest właśnie fizyczna wielkość ogniska. Gdy opanujesz tę zależność, łatwiej rozumiesz, dlaczego w protokołach badań RTG tak mocno podkreśla się dobór ogniska w zależności od badanej okolicy i masy ciała pacjenta.

Pytanie 13

Które czynności wykonuje technik elektroradiolog w pracowni „gorącej”?

A. Sporządza dokumentację medyczną.

B. Układa pacjenta do badania.

C. Przygotowuje radiofarmaceutyk.

D. Przeprowadza badanie gammakamerą.

Prawidłowo wskazana czynność „przygotowuje radiofarmaceutyk” jest typowym, wręcz kluczowym zadaniem technika elektroradiologii w tzw. pracowni „gorącej” medycyny nuklearnej. W tej części zakładu nie wykonuje się jeszcze obrazowania gammakamerą, tylko właśnie przygotowuje i porcjuje substancje promieniotwórcze – radiofarmaceutyki – które później są podawane pacjentom. Pracownia „gorąca” to miejsce, gdzie dochodzi do znakowania nośnika (np. związku chemicznego, koloidu, peptydu) odpowiednim radioizotopem, kontroluje się aktywność, czas rozpadu, przygotowuje dawki indywidualne i prowadzi dokumentację radioaktywności. Wszystko odbywa się zgodnie z zasadami GMP, przepisami PAA i wewnętrznymi procedurami BHP oraz ochrony radiologicznej. Technik korzysta tu z osłon ołowianych, dozowników, dygestoriów, kalibratora dawki, a także przestrzega ścisłych procedur dotyczących dekontaminacji i postępowania z odpadami promieniotwórczymi. W praktyce wygląda to tak, że rano przychodzi fiolka z radionuklidem (np. technet-99m), technik w pracowni „gorącej” przygotowuje z niej konkretne radiofarmaceutyki do badań różnych narządów, mierzy aktywność w kalibratorze dawki, rozdziela do strzykawek w osłonach ołowianych i opisuje je. Moim zdaniem to jedno z bardziej odpowiedzialnych zadań, bo od prawidłowego przygotowania radiofarmaceutyku zależy zarówno bezpieczeństwo pacjenta, jak i jakość późniejszego obrazu scyntygraficznego. Dobre praktyki wymagają też ciągłego monitorowania zanieczyszczeń powierzchni, kontroli skażeń osobistych i prowadzenia szczegółowej ewidencji źródeł, co również jest elementem codziennej pracy w „gorącej” pracowni.

Pytanie 14

Brachyterapia wewnątrzprzewodowa jest stosowana w leczeniu

A. nowotworu przełyku.

B. raka skóry.

C. nowotworu narządu rodnego.

D. raka nerwu wzrokowego.

Prawidłowo wskazany nowotwór przełyku dobrze pokazuje, że rozumiesz ideę brachyterapii wewnątrzprzewodowej. W tej technice źródło promieniowania jonizującego umieszcza się w świetle narządu rurowego, czyli właśnie „wewnątrz przewodu”. W praktyce klinicznej najczęściej dotyczy to przełyku, oskrzeli czy dróg żółciowych, ale w standardach radioterapii to rak przełyku jest takim klasycznym, podręcznikowym przykładem. Do przełyku wprowadza się aplikator lub specjalny cewnik, który pozycjonuje się w miejscu guza, a następnie za pomocą afterloadera wprowadza się radioaktywny izotop (najczęściej Ir-192 w HDR). Dzięki temu dawka jest bardzo wysoka w obrębie guza, a stosunkowo szybko spada w tkankach zdrowych otaczających przełyk. Z mojego doświadczenia, na zajęciach zawsze podkreśla się, że to metoda szczególnie przydatna w leczeniu paliatywnym – np. przy zwężeniach przełyku powodujących problemy z połykaniem, kiedy celem jest poprawa komfortu życia pacjenta. Ważne jest też, że taka brachyterapia wymaga bardzo dokładnego planowania w systemie 3D, zwykle w oparciu o TK, z precyzyjnym określeniem długości odcinka napromienianego i położenia aplikatora. Standardy i wytyczne (np. ESTRO, PTRO) podkreślają konieczność weryfikacji położenia aplikatora obrazowaniem przed rozpoczęciem frakcji oraz ścisłego przestrzegania zasad ochrony radiologicznej personelu. Co istotne, brachyterapia wewnątrzprzewodowa nie jest terapią „uniwersalną” – stosuje się ją w wybranych lokalizacjach, głównie właśnie w przewodach i światłach narządów, a nie w guzach litej skóry czy narządów rodnych, gdzie używa się innych technik brachyterapii. W praktyce technik radioterapii musi umieć odróżnić brachyterapię śródjamową, śródmiąższową i wewnątrzprzewodową, bo od tego zależy sposób przygotowania pacjenta, dobór aplikatorów i cały tok postępowania.

Pytanie 15

Koronarografia jest radiologicznym zabiegiem diagnostycznym pozwalającym ocenić drożność

A. tętnic obwodowych.

B. tętnic wieńcowych.

C. żył wieńcowych.

D. żył obwodowych.

Prawidłowo – koronarografia służy do oceny drożności tętnic wieńcowych, czyli naczyń doprowadzających krew do mięśnia sercowego. W trakcie badania lekarz wprowadza cewnik do układu tętniczego (najczęściej przez tętnicę promieniową w nadgarstku albo udową w pachwinie) i pod kontrolą fluoroskopii kieruje go do ujść tętnic wieńcowych w aorcie. Następnie podaje środek cieniujący (kontrast jodowy), który wypełnia tętnice wieńcowe i pozwala zobaczyć ich światło na monitorze RTG w czasie rzeczywistym. Dzięki temu można dokładnie ocenić zwężenia, zamknięcia, nieregularności ściany naczynia, obecność blaszek miażdżycowych. W praktyce klinicznej koronarografia jest złotym standardem w diagnostyce choroby wieńcowej, szczególnie przy ostrych zespołach wieńcowych, niestabilnej dławicy piersiowej czy w kwalifikacji do angioplastyki wieńcowej (PCI) albo pomostowania aortalno-wieńcowego (by-passy). Co ważne, badanie ma charakter inwazyjny, ale od razu w trakcie tego samego zabiegu można wykonać leczenie – np. poszerzenie zwężonego miejsca balonikiem i wszczepienie stentu. Z mojego doświadczenia, w technice ważne jest dobre przygotowanie pacjenta (nawodnienie, ocena funkcji nerek, alergii na kontrast) oraz ścisłe przestrzeganie zasad ochrony radiologicznej, bo używa się promieniowania jonizującego i kontrastu jodowego. W pracowni hemodynamicznej standardem jest też archiwizacja obrazów w systemie PACS i dokładna dokumentacja wszystkich projekcji, żeby kardiolog mógł później porównać wyniki z kolejnymi badaniami.

Pytanie 16

Zadaniem technika elektroradiologa w pracowni naczyniowej jest

A. nadzorowanie sprawnego działania aparatury rentgenowskiej.

B. przygotowanie cewników.

C. wprowadzenie cewnika w światło naczyń.

D. przygotowanie niezbędnych narzędzi.

Prawidłowo wskazana rola technika elektroradiologa w pracowni naczyniowej to nadzorowanie sprawnego działania aparatury rentgenowskiej. W pracowni angiograficznej technik jest odpowiedzialny przede wszystkim za stronę techniczną badania, a nie za wykonywanie czynności inwazyjnych w obrębie naczyń. To lekarz – najczęściej radiolog interwencyjny, kardiolog lub chirurg naczyniowy – wprowadza cewnik do światła naczynia, prowadzi go, podaje kontrast i wykonuje właściwy zabieg. Technik natomiast musi zadbać o to, żeby cały system obrazowania działał stabilnie, bezpiecznie i dawał obrazy o jak najlepszej jakości przy możliwie najmniejszej dawce promieniowania. W praktyce oznacza to m.in. prawidłowe ustawienie parametrów ekspozycji, kontrolę pracy lampy rentgenowskiej, generatora, stołu angiograficznego, systemu akwizycji obrazu oraz monitorów. Technik sprawdza przed badaniem poprawność działania układów sterowania, kolimatorów, systemów automatycznej kontroli ekspozycji, a także współpracuje z lekarzem przy doborze protokołów obrazowania, np. częstości serii, czasu akwizycji, projekcji, synchronizacji z podaniem kontrastu. Moim zdaniem bardzo ważne jest też to, że technik pilnuje bezpieczeństwa radiologicznego całego zespołu i pacjenta: dobiera osłony, kontroluje dawkę, dba o prawidłowe ustawienie ramienia C, żeby ograniczyć niepotrzebne ekspozycje. W dobrze działającej pracowni naczyniowej technik jest takim „operatorem systemu”, który musi szybko reagować, gdy pojawiają się komunikaty błędów, spadek jakości obrazu, przegrzewanie lampy czy problemy z archiwizacją w systemie PACS. To wszystko bezpośrednio przekłada się na bezpieczeństwo zabiegu, komfort pracy lekarza i skuteczność diagnostyki oraz terapii.

Pytanie 17

Rytm alfa i beta rejestruje się podczas badania

A. HSG

B. USG

C. EEG

D. EKG

Prawidłowo – rytm alfa i beta to pojęcia typowe dla elektroencefalografii, czyli badania EEG. W EEG rejestrujemy bioelektryczną aktywność mózgu za pomocą elektrod umieszczonych na skórze głowy, zwykle według międzynarodowego systemu 10–20. Rytm alfa to fale o częstotliwości ok. 8–13 Hz, najlepiej widoczne u osoby zrelaksowanej, z zamkniętymi oczami, najczęściej w okolicach potylicznych. Rytm beta ma wyższą częstotliwość, około 13–30 Hz, częściej pojawia się przy stanie czuwania, koncentracji, czasem pod wpływem leków, np. benzodiazepin. W praktyce technik EEG powinien umieć odróżnić fizjologiczne rytmy (alfa, beta, theta, delta) od zmian patologicznych, takich jak wyładowania napadowe czy fale ostre. To jest podstawa prawidłowego opisu zapisu EEG i współpracy z lekarzem. Badanie EEG wykonuje się m.in. w diagnostyce padaczki, zaburzeń świadomości, encefalopatii metabolicznych, a także w ocenie mózgowej aktywności po urazach. Z mojego doświadczenia, im lepiej rozumiesz, co oznaczają poszczególne rytmy, tym łatwiej wychwytujesz subtelne nieprawidłowości w zapisie, np. asymetrię rytmu alfa między półkulami czy nadmierną obecność rytmu beta. W standardach pracowni neurofizjologicznej podkreśla się też znaczenie aktywacji (hiperwentylacja, fotostymulacja) – wtedy zmiany w rytmach mogą się nasilać lub zmieniać, co bywa bardzo przydatne w diagnostyce napadów.

Pytanie 18

Diagnozowanie metodą PET oparte jest na zjawisku

A. fotoelektrycznym.

B. rozproszenia klasycznego.

C. Comptona.

D. anihilacji pozytonu i elektronu.

Prawidłowa odpowiedź opiera się na kluczowym zjawisku fizycznym w medycynie nuklearnej: anihilacji pozytonu i elektronu. W badaniu PET (Pozytonowa Tomografia Emisyjna) do organizmu podaje się radiofarmaceutyk, który emituje pozytony, najczęściej jest to 18F-FDG, czyli fluorodeoksyglukoza znakowana fluorem-18. Pozyton, czyli dodatnio naładowany odpowiednik elektronu, po bardzo krótkiej drodze w tkance zderza się z elektronem. W momencie ich spotkania dochodzi do anihilacji – masa obu cząstek zamienia się w energię w postaci dwóch kwantów promieniowania gamma o energii 511 keV, wysyłanych prawie dokładnie w przeciwne strony (pod kątem około 180°). I właśnie to rejestruje skaner PET. Detektory ustawione w pierścieniu wokół pacjenta wychwytują te dwa fotony w tzw. koincydencji. System elektroniki i oprogramowanie rekonstruują na tej podstawie, wzdłuż której linii w ciele pacjenta doszło do anihilacji. Z mojego doświadczenia to jest główny moment „olśnienia” u uczniów: PET nie rejestruje bezpośrednio pozytonów, tylko fotony powstałe po ich anihilacji. W praktyce klinicznej pozwala to bardzo dokładnie oceniać metabolizm tkanek, np. w onkologii do wykrywania przerzutów, w kardiologii do oceny żywotności mięśnia sercowego, a w neurologii do analizy metabolizmu mózgu. Standardem jest też łączenie PET z TK (PET/CT), dzięki czemu oprócz informacji czynnościowej (metabolizm, perfuzja) mamy dokładne odniesienie anatomiczne. Dobre praktyki wymagają poprawnego przygotowania pacjenta (np. głodówka, kontrola glikemii przy FDG), bo to wpływa na wychwyt radiofarmaceutyku i jakość obrazów. Moim zdaniem zrozumienie anihilacji to podstawa, żeby nie mylić PET z klasycznym RTG czy TK, które bazują na zupełnie innych zjawiskach fizycznych.

Pytanie 19

Na którym obrazie zarejestrowano badanie scyntygraficzne?

A. Obraz 1

B. Obraz 2

C. Obraz 3

D. Obraz 4

Prawidłowo wskazany został obraz 4, bo właśnie on przedstawia badanie scyntygraficzne. W scyntygrafii nie oglądamy klasycznej anatomii, tylko rozkład radioaktywnego znacznika w narządzie. Dlatego obraz jest ziarnisty, o niższej rozdzielczości przestrzennej, zwykle w skali szarości lub w pseudokolorach, a struktury anatomiczne są słabo zarysowane. W tym przypadku widać typowy obraz scyntygrafii tarczycy: „motylkowaty” kształt, bez wyraźnych granic tkanek miękkich, ale z wyraźnie zaznaczoną aktywnością radiofarmaceutyku w miąższu gruczołu. W medycynie nuklearnej rejestrujemy promieniowanie gamma emitowane przez podany dożylnie lub doustnie radioizotop (np. 99mTc, 131I), za pomocą gammakamery. Z mojego doświadczenia to właśnie charakterystyczna ziarnistość i brak typowej anatomii są najlepszą podpowiedzią na egzaminach. W praktyce klinicznej scyntygrafia tarczycy służy m.in. do oceny funkcji guzków („zimne”, „gorące”), rozpoznania wola guzowatego toksycznego czy różnicowania przyczyn nadczynności tarczycy. Podobnie wykonuje się scyntygrafię kości, nerek, perfuzji płuc czy mięśnia sercowego – za każdym razem patrzymy bardziej na rozkład funkcji niż na szczegóły budowy. Zgodnie z dobrymi praktykami medycyny nuklearnej kluczowe jest prawidłowe przygotowanie pacjenta, dobranie radiofarmaceutyku, właściwe ustawienie gammakamery oraz późniejsza korelacja obrazu scyntygraficznego z badaniami anatomicznymi (CT, MR, USG). W nowoczesnych pracowniach często łączy się scyntygrafię z CT (SPECT/CT), ale sam charakter obrazu funkcjonalnego pozostaje taki, jak na tym czwartym zdjęciu.

Pytanie 20

Zdjęcie zatok przynosowych wykonuje się w pozycji

A. leżącej przy otwartych ustach.

B. siedzącej przy otwartych ustach.

C. siedzącej przy zamkniętych ustach.

D. leżącej przy zamkniętych ustach.

Prawidłowa odpowiedź „siedzącej przy otwartych ustach” wynika z techniki klasycznego badania RTG zatok przynosowych, zwłaszcza zatok szczękowych, w tzw. projekcji Watersa (occipito–mentalnej) lub jej odmianach. Pozycja siedząca jest standardem w praktyce radiologicznej, bo pozwala na względnie komfortowe ułożenie pacjenta, stabilne oparcie głowy o kasetę lub detektor oraz łatwe skorygowanie ustawienia w trakcie badania. Co ważne, w pozycji siedzącej łatwiej też utrzymać prawidłowe oddychanie i współpracę pacjenta, co bezpośrednio przekłada się na mniejszą liczbę poruszonych, nieczytelnych zdjęć. Otworzenie ust ma znaczenie czysto anatomiczno–obrazowe: przy szeroko otwartej jamie ustnej opuszcza się żuchwa, a cień kości żuchwowej nie nakłada się tak mocno na obraz zatok, szczególnie zatok szczękowych i częściowo klinowych. Dzięki temu struktury powietrzne zatok są lepiej uwidocznione, łatwiej ocenić poziomy płynu, zgrubienia błony śluzowej, polipy czy inne zmiany zapalne. Z mojego doświadczenia, w pracowniach diagnostyki obrazowej bardzo pilnuje się właśnie tego detalu – technik często prosi: „proszę usiąść prosto, pochylić głowę i szeroko otworzyć usta”. Jest to zgodne z podręcznikowym opisem pozycjonowania pacjenta do RTG zatok i z wytycznymi, które kładą nacisk na maksymalne odsłonięcie zatok przy jednoczesnym ograniczeniu dawki i liczby powtórzeń zdjęć. W praktyce klinicznej, gdy pacjent nie jest w stanie stać (np. po urazie), pozycja siedząca jest najbardziej uniwersalnym kompromisem, łączącym bezpieczeństwo, wygodę i jakość obrazu, dlatego uważa się ją za podstawową dla klasycznego zdjęcia zatok przynosowych.

Pytanie 21

Który artefakt jest widoczny na skanie tomografii komputerowej?

A. Utwardzonej wiązki.

B. Ruchowy.

C. Metaliczny.

D. Elektrostatyczny.

Na przedstawionym skanie TK widać bardzo charakterystyczny artefakt metaliczny: od jasnego, silnie pochłaniającego struktury (materiał metaliczny – np. śruba, stabilizacja, klips) odchodzą promieniste smugi i pasma o bardzo wysokiej i bardzo niskiej gęstości (przepalenia i wyciemnienia). To klasyczny obraz tzw. streak artifacts związanych z obecnością metalu w polu obrazowania. Metal ma bardzo wysoki współczynnik pochłaniania promieniowania rentgenowskiego, powoduje nasycenie detektorów, zjawisko częściowego objętościowania i silne utwardzenie wiązki, ale w praktyce w diagnostyce TK takie zjawisko określa się właśnie jako artefakt metaliczny. Moim zdaniem warto zapamiętać, że jeśli na obrazie TK widzisz gwiaździste smugi wychodzące z jasnego, „przepalonego” implantu albo cementu kostnego, to praktycznie zawsze mówimy o artefakcie metalicznym. W codziennej pracy technika obrazowania stosuje się różne metody jego redukcji: zwiększenie kV, węższe pole obrazowania, algorytmy MAR (Metal Artifact Reduction), rekonstrukcję iteracyjną, a także cienkie warstwy i odpowiedni dobór okna. W wielu pracowniach, zgodnie z aktualnymi zaleceniami producentów i standardami dobrej praktyki, przed badaniem TK dokładnie dokumentuje się obecność implantów metalowych, a w protokole badań ustawia się specjalne programy „post-op spine”, „hip prosthesis” itp. Pozwala to ograniczyć wpływ metalu na ocenę tkanek sąsiednich, np. kanału kręgowego czy struktur naczyniowych. Z mojego doświadczenia im lepiej technik rozumie mechanizm powstawania artefaktu metalicznego, tym sprawniej dobiera parametry ekspozycji oraz rekonstrukcji, tak żeby lekarz radiolog dostał obraz możliwie czytelny mimo obecności metalu.

Pytanie 22

Na radiogramie uwidoczniono złamanie

A. nasady dalszej kości łokciowej.

B. trzonu kości promieniowej.

C. nasady dalszej kości promieniowej.

D. trzonu kości łokciowej.

Na przedstawionym radiogramie wyraźnie widać, że linia złamania przebiega przez środkowy odcinek kości promieniowej, czyli jej trzon. Nasada dalsza znajduje się w okolicy stawu promieniowo-nadgarstkowego, tuż przy nadgarstku, natomiast na zdjęciu złamanie jest położone zdecydowanie wyżej, w części diafizalnej kości. Charakterystyczny jest obraz przerwania ciągłości warstwy korowej w odcinku środkowym kości oraz przemieszczenie odłamów, co typowo opisuje się jako złamanie trzonu. Z mojego doświadczenia w pracowni RTG duża część pomyłek wynika właśnie z mylenia „nasady dalszej” z „trzonem”, dlatego warto sobie w głowie dzielić kość na trzy strefy: nasada bliższa, trzon, nasada dalsza i patrzeć, gdzie faktycznie wypada złamanie. W praktyce klinicznej rozpoznanie złamania trzonu kości promieniowej ma wpływ na dalsze postępowanie – inaczej unieruchamia się typowe złamania nasady dalszej (np. typu Collesa), a inaczej złamania diafizalne. W przypadku trzonu kości promieniowej częściej rozważa się leczenie operacyjne, szczególnie przy dużym przemieszczeniu, żeby przywrócić prawidłową oś kończyny i rotację przedramienia. Dobrą praktyką w diagnostyce obrazowej jest też ocena całej kości w co najmniej dwóch prostopadłych projekcjach, tak jak uczą standardy radiologiczne – AP i boczna – bo czasem złamanie trzonu jest widoczne tylko w jednej projekcji lub wygląda łagodniej niż jest w rzeczywistości. Tutaj obraz jest na tyle wyraźny, że rozpoznanie złamania trzonu kości promieniowej jest jednoznaczne i zgodne z zasadami opisu RTG kończyn górnych.

Pytanie 23

Zamieszczone obrazy związane są z badaniem

A. audiometrycznym.

B. densytometrycznym.

C. testu wysiłkowego.

D. dopplerowskim.

Prawidłowo wskazana odpowiedź to badanie densytometryczne. Na obrazie po lewej stronie widać projekcję bliższego końca kości udowej z nałożonymi polami pomiarowymi, a po prawej charakterystyczny wykres zależności BMD (Bone Mineral Density, gęstość mineralna kości) od wieku z zaznaczonym T-score i strefami: zieloną (norma), żółtą (osteopenia) i czerwoną (osteoporoza). To jest typowy ekran z badania DXA (dual-energy X-ray absorptiometry), czyli złotego standardu w diagnostyce osteoporozy według zaleceń WHO i większości towarzystw osteologicznych. W densytometrii wykorzystuje się promieniowanie rentgenowskie o dwóch różnych energiach, a oprogramowanie aparatu wylicza BMD w g/cm² oraz wskaźniki T-score i Z-score. Kluczowe miejsca pomiaru to kręgosłup lędźwiowy i bliższy koniec kości udowej, dokładnie tak jak na pokazanym obrazie. W praktyce klinicznej wynik densytometrii służy nie tylko do rozpoznania osteoporozy, ale też do oceny ryzyka złamań (np. FRAX), kwalifikacji do leczenia farmakologicznego i monitorowania skuteczności terapii. Z mojego doświadczenia ważne jest prawidłowe pozycjonowanie pacjenta i unikanie artefaktów, bo błędy ułożenia biodra czy obecność metalowych elementów potrafią istotnie zafałszować BMD. Dobrą praktyką jest porównywanie kolejnych badań na tym samym aparacie, w tej samej projekcji i z identycznym protokołem analizy, żeby trend gęstości mineralnej kości był wiarygodny. Warto też pamiętać, że densytometria nie bada „jakości” kości jako takiej, tylko ich gęstość, dlatego wynik zawsze interpretujemy razem z obrazem klinicznym, wywiadem o złamaniach i innymi czynnikami ryzyka.

Pytanie 24

Którą strukturę anatomiczną zaznaczono na radiogramie stawu kolanowego?

A. Kłykieć przyśrodkowy.

B. Kłykieć boczny.

C. Nadkłykieć przyśrodkowy.

D. Nadkłykieć boczny.

Na tym typie zadania wiele osób gubi się na prostym, ale podchwytliwym rozróżnieniu: co jest kłykciem, a co nadkłykciem. Na radiogramie stawu kolanowego w projekcji AP kłykcie kości udowej to te zaokrąglone części dystalnej nasady, które bezpośrednio tworzą powierzchnie stawowe i „wchodzą” w szczelinę stawową. Nadkłykcie natomiast leżą wyżej, ponad linią powierzchni stawowych, są bardziej bocznie i przyśrodkowo wysunięte i pełnią głównie funkcję miejsc przyczepu więzadeł i mięśni. Jeżeli ktoś zaznacza kłykieć przyśrodkowy lub boczny, to zwykle wynika to z automatycznego skojarzenia, że każda duża wyniosłość w okolicy stawu to właśnie kłykieć. Tymczasem na poprawnie wykonanym zdjęciu RTG, zgodnie z zasadami diagnostyki obrazowej, trzeba najpierw odszukać linię szczeliny stawowej: to ona oddziela kłykcie kości udowej od kłykci kości piszczelowej. Wszystko, co wyraźnie powyżej i bardziej „na zewnątrz”, to już nadkłykcie, a nie kłykcie. Z mojego doświadczenia w nauce anatomii w obrazowaniu największym błędem jest patrzenie tylko na kształt, bez odniesienia do sąsiednich struktur. Pomyłka między nadkłykciem przyśrodkowym a nadkłykciem bocznym bierze się najczęściej z dezorientacji, która strona na obrazie odpowiada stronie prawej lub lewej pacjenta. Radiogramy są oznaczane znacznikami L/R i zgodnie z dobrymi praktykami zawsze trzeba na początku zlokalizować ten znacznik. Dopiero wtedy można pewnie powiedzieć, czy widzimy stronę przyśrodkową, czy boczną. W tym przypadku strzałka nie wskazuje na część po stronie bocznej, więc nazwanie tej struktury nadkłykciem bocznym jest merytorycznie niezgodne z anatomią. Podsumowując, klucz do poprawnej identyfikacji to: najpierw orientacja strony, potem odróżnienie powierzchni stawowej (kłykcie) od wyższych, pozastawowych wyniosłości (nadkłykcie). Bez tego bardzo łatwo o błędny opis, co w realnej praktyce może prowadzić do nieprecyzyjnej kwalifikacji złamania czy niewłaściwej dokumentacji urazu.

Pytanie 25

Na obrazie ultrasonograficznym jamy brzusznej uwidoczniono

A. wątrobę.

B. trzustkę.

C. nerkę.

D. śledzionę.

Na tym obrazie USG faktycznie widoczna jest wątroba – i to w dość klasycznym ujęciu. Charakterystyczne jest jednorodne, drobnoziarniste echo miąższu, o echogeniczności nieco wyższej niż kora nerki i podobnej lub lekko wyższej niż śledziona (w praktyce porównuje się to zawsze w jednym badaniu, a nie z pamięci). Widzimy typowy układ: powierzchnia wątroby tworzy gładką, silnie echogeniczną linię pod kopułą przepony, a w miąższu przebiegają bezechowe lub hipoechogeniczne naczynia – żyła wrotna i żyły wątrobowe – często z echogenicznymi ścianami. Moim zdaniem właśnie to rozpoznawanie naczyń jest jednym z najlepszych trików w praktyce. W standardach badań USG jamy brzusznej (np. PTU) podkreśla się konieczność oceny wielkości wątroby, jednorodności miąższu, zarysu brzegów oraz stosunku echogeniczności do nerki prawej. W pozycji leżącej na plecach sonda zwykle leży pod prawym łukiem żebrowym, a obraz obejmuje prawy płat z przeponą u góry. W codziennej pracy technika i lekarz powinni umieć odróżnić prawidłową wątrobę od zmian typu stłuszczenie, marskość czy ogniska ogniskowe. Na przykład w stłuszczeniu wątroba staje się wyraźnie bardziej hiperechogeniczna, a głębsze partie gorzej widoczne. W takich zadaniach testowych warto zawsze „odhaczyć” sobie: jednorodny miąższ + kontakt z przeponą + duże naczynia w środku = najczęściej wątroba w projekcji podżebrowej prawej.

Pytanie 26

Która przyczyna spowodowała powstanie artefaktu widocznego na zamieszczonym obrazie MR?

A. Zły dobór cewki gradientowej.

B. Nieprawidłowa kalibracja aparatu.

C. Wymiary obiektu przekroczyły pole widzenia.

D. Niejednorodność pola magnetycznego.

Prawidłowo – na tym obrazie mamy klasyczny przykład artefaktu typu „cut off”, czyli sytuacji, gdy wymiary obiektu przekraczają pole widzenia (FOV – field of view). W badaniu MR, gdy FOV jest ustawione zbyt małe w stosunku do rzeczywistych rozmiarów badanego obszaru, część sygnału z tkanek leżących poza polem widzenia zostaje „przefazowana” i odwzorowuje się w niewłaściwym miejscu obrazu. Moim zdaniem to jeden z bardziej podchwytliwych artefaktów, bo wynika wyłącznie z parametrów akwizycji, a nie z awarii sprzętu. W praktyce technik powinien zawsze sprawdzić, czy dobrane FOV obejmuje całą głowę pacjenta w danej płaszczyźnie, szczególnie w sekwencjach T2-zależnych w projekcji strzałkowej i osiowej. Standardem dobrej praktyki jest kontrola tzw. prescan lub scout view i korekta FOV jeszcze przed właściwą serią. Jeśli FOV jest za małe, pojawiają się charakterystyczne „obcięcia” lub powtórzenia struktur anatomicznych przy krawędziach obrazu, widoczne nieraz jako dziwne przesunięcia lub brak fragmentów czaszki czy tkanek miękkich. W protokołach MR mózgu zwykle stosuje się FOV rzędu 220–260 mm, ale zawsze trzeba to dostosować do budowy pacjenta – u osób z dużą czaszką albo przy badaniach z maską unieruchamiającą lepiej od razu dać trochę większe FOV. W codziennej pracy ważne jest też, żeby nie próbować „ratować” jakości obrazu innymi parametrami (np. macierzą czy zoomem), jeśli pierwotnie FOV jest źle ustawione. Podsumowując: artefakt, który tu widzisz, nie wynika z uszkodzenia aparatu, tylko z czysto geometrycznego ograniczenia pola widzenia – i to właśnie tłumaczy, dlaczego poprawną odpowiedzią jest przekroczenie FOV przez badany obiekt.

Pytanie 27

Jaki rozmiar kasety należy zastosować, wykonując standardowe zdjęcie stawu kolanowego w projekcji bocznej?

A. 35×35 cm

B. 35×43 cm

C. 18×24 cm

D. 9×13 cm

Prawidłowo – do standardowego zdjęcia stawu kolanowego w projekcji bocznej stosuje się kasetę o rozmiarze 18×24 cm. Ten format jest uznawany za klasyczny dla badań pojedynczych stawów kończyn u dorosłych, zwłaszcza kolana, skokowego czy łokcia. Rozmiar 18×24 cm pozwala objąć cały staw kolanowy w projekcji bocznej: nasadę dalszą kości udowej, bliższą kości piszczelowej, rzepkę oraz okoliczne tkanki miękkie, a jednocześnie nie jest zbyt duży, więc ogranicza niepotrzebne naświetlanie tkanek poza obszarem zainteresowania. Z mojego doświadczenia to jest taki „złoty standard” – łatwo się pozycjonuje pacjenta, kolano dobrze wypełnia pole kasety, a kolimator można ustawić bardzo precyzyjnie. Przy prawidłowym ułożeniu w projekcji bocznej, z lekkim zgięciem stawu (zwykle ok. 20–30°), na obrazie w formacie 18×24 cm mamy czytelne odwzorowanie przestrzeni stawowej, powierzchni stawowych oraz ewentualnych wysięków, zwapnień czy zmian pourazowych. W praktyce technik dobiera kasetę tak, żeby: po pierwsze – nie obcinać struktur anatomicznych istotnych diagnostycznie, po drugie – nie naświetlać pół stołu. Dlatego do kończyn stosuje się mniejsze formaty, a duże kasety zostawia się na klatkę piersiową czy miednicę. W nowoczesnych pracowniach DR czy CR wciąż zachowuje się te same zasady – nawet jeśli fizycznej kasety już nie ma, to pole ekspozycji i kolimację planuje się w odniesieniu do tradycyjnych formatów, właśnie takich jak 18×24 cm dla kolana. To ułatwia trzymanie się standardów opisanych w podręcznikach z techniki radiologicznej i w protokołach pracownianych.

Pytanie 28

Którą strukturę anatomiczną oznaczono na zamieszczonym obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Trzon kości ramiennej.

B. Guzek mniejszy kości ramiennej.

C. Guzek większy kości ramiennej.

D. Głowę kości ramiennej.

Na obrazie rezonansu magnetycznego strzałka wskazuje gużek większy kości ramiennej, czyli bocznie położoną wyniosłość nasady bliższej. W klasycznych projekcjach MR barku gużek większy leży bardziej na zewnątrz (lateralnie) i nieco ku górze w stosunku do głowy kości ramiennej. To właśnie na nim przyczepia się większość ścięgien stożka rotatorów: nadgrzebieniowy, podgrzebieniowy i obły mniejszy. Dlatego w praktyce radiologicznej i ortopedycznej jest to punkt orientacyjny numer jeden przy ocenie urazów barku, konfliktu podbarkowego czy uszkodzeń stożka rotatorów. Moim zdaniem, jak ktoś dobrze „ogarnie” lokalizację guzka większego na MR, to połowa opisu badania barku staje się prostsza. W sekwencjach T1 i PD gużek większy ma typowy sygnał dla kości zbitej z cienką warstwą jasnej szpiki w środku, otoczony jest strukturami mięśniowo-ścięgnistymi. W przeciwieństwie do głowy kości ramiennej, która ma kształt bardziej kulisty i jest pokryta chrząstką, guzek większy jest nieregularną wyniosłością boczną. W dobrych praktykach opisu MR barku zawsze ocenia się: zarysy guzka większego, obecność nadżerek, osteofitów, obrzęku szpiku oraz relację do kaletki podbarkowej. To pozwala wcześnie wychwycić zmiany przeciążeniowe u pracowników fizycznych, sportowców czy nawet u osób pracujących długo przy komputerze z ręką w wymuszonej pozycji. W technice obrazowania ważne jest też prawidłowe ułożenie pacjenta – niewielka rotacja zewnętrzna ramienia lepiej odsłania guzek większy i przyczepy stożka rotatorów, co jest standardem w wielu pracowniach.

Pytanie 29

Kasety do pośredniej radiografii cyfrowej CR są wyposażone

A. w filmy rentgenowskie.

B. w płyty fosforowe.

C. w płyty ołowiowe.

D. w folie wzmacniające.

Prawidłowo – w systemie pośredniej radiografii cyfrowej CR kasety są wyposażone w płyty fosforowe, nazywane też płytami obrazowymi (IP – imaging plate). To nie są klasyczne filmy, tylko specjalne płyty z fosforem luminescencyjnym, najczęściej fosforem halogenkowym z domieszką europu. Pod wpływem promieniowania rentgenowskiego w krysztale fosforu gromadzi się energia w postaci tzw. obrazu utajonego. Ten obraz nie jest widoczny gołym okiem, dopiero skaner CR odczytuje go laserem, powodując zjawisko fotostymulowanej luminescencji. Wtedy emisja światła jest zamieniana przez fotopowielacz i przetwornik A/C na sygnał cyfrowy, który trafia do systemu PACS. W praktyce, podczas pracy w pracowni RTG, płyta fosforowa zachowuje się podobnie jak dawny film: wkładasz ją do kasety, po ekspozycji przenosisz do czytnika CR, a po odczycie płyta jest kasowana i może być użyta ponownie dziesiątki, a nawet setki razy, o ile nie zostanie mechanicznie uszkodzona. Moim zdaniem ważne jest, żeby kojarzyć CR właśnie z płytą fosforową, a DR z detektorem płaskopanelowym – to dwa różne systemy cyfrowe. Standardem dobrej praktyki jest delikatne obchodzenie się z kasetami CR, unikanie zarysowań i zginania, bo wszelkie uszkodzenia płyty fosforowej potem wychodzą jako artefakty na obrazie (pasy, plamki, „zadrapania”). W wielu szpitalach CR nadal jest używany w pracowniach ogólnych, na SOR czy w weterynarii, bo jest tańszy i bardziej elastyczny niż pełne DR, a kluczowe jest właśnie to, że sercem kasety jest płyta fosforowa, a nie film rentgenowski czy płyta ołowiowa.

Pytanie 30

„Ognisko zimne” w obrazie scyntygraficznym oznacza

A. obszar niegromadzący radioznacznika.

B. zmianę najczęściej o charakterze łagodnym.

C. zmianę o większej aktywności hormonalnej.

D. obszar gromadzący znacznik.

Prawidłowo – w scyntygrafii „ognisko zimne” oznacza obszar, który nie gromadzi radioznacznika, czyli praktycznie brak rejestracji promieniowania w tym miejscu na obrazie gammakamery. W badaniach medycyny nuklearnej, takich jak scyntygrafia kości, tarczycy czy wątroby, zakładamy, że prawidłowa tkanka wychwytuje podany radiofarmaceutyk w pewnym typowym, dość równomiernym stopniu. Jeśli w tym tle pojawia się „dziura”, miejsce o znacznie mniejszej aktywności niż otoczenie albo wręcz czarne pole na kolorowej mapie, to właśnie mówimy o ognisku zimnym. Moim zdaniem dobrze jest to kojarzyć z „brakiem funkcji”, a nie z konkretnym rozpoznaniem. Przykład praktyczny: w scyntygrafii tarczycy po podaniu jodu promieniotwórczego wole guzkowe może dać obraz guzków „zimnych” – guz nie gromadzi jodu, bo nie produkuje hormonów. Ale taki guzek może być zarówno łagodny, jak i złośliwy, więc sam fakt „zimna” nie rozstrzyga. W scyntygrafii kości zimne ognisko może oznaczać np. rozległą martwicę, torbiel, niektóre przerzuty lityczne, albo też artefakt techniczny (np. metaliczna proteza dająca zacienienie). Według dobrych praktyk medycyny nuklearnej każde ognisko zimne trzeba zawsze interpretować w kontekście: rodzaju radiofarmaceutyku, obrazu klinicznego, innych badań obrazowych (RTG, TK, MR). I jeszcze jedna rzecz: ognisko gorące to nadmierne gromadzenie znacznika, a ognisko zimne – niedobór lub brak, co jest podstawową parą pojęć, którą naprawdę warto mieć „w małym palcu” podczas nauki scyntygrafii.

Pytanie 31

Podczas wykonywania badania EEG elektrodę P4 umieszcza się w okolicy

A. ciemieniowej po stronie prawej.

B. czołowej po stronie prawej.

C. czołowej po stronie lewej.

D. ciemieniowej po stronie lewej.

Prawidłowo – elektroda P4 w standardowym systemie 10–20 do badania EEG jest umieszczana w okolicy ciemieniowej po stronie prawej. Litera „P” pochodzi od angielskiego słowa „parietal”, czyli płat ciemieniowy, a cyfra „4” oznacza prawą półkulę. Parzyste liczby (2,4,6,8) zawsze odnoszą się do strony prawej, a nieparzyste (1,3,5,7) do lewej. To jest taki podstawowy kod, który w praktyce bardzo ułatwia szybkie orientowanie się w rozmieszczeniu elektrod na skórze głowy. W systemie 10–20 istotne jest, że pozycje elektrod wyznacza się w oparciu o konkretne punkty anatomiczne: nasadę nosa (nasion), guzowatość potyliczną z tyłu głowy (inion) oraz punkty przeduszne po obu stronach. Odległości między elektrodami stanowią 10% lub 20% całkowitej długości tych wymiarów czaszkowych. Elektroda P4 leży mniej więcej nad korą ciemieniową prawej półkuli, w rejonie reprezentującym czucie somatyczne i integrację bodźców czuciowych. Z praktycznego punktu widzenia prawidłowe położenie P4 ma znaczenie np. przy ocenie napadów padaczkowych pochodzących z okolicy ciemieniowej, przy analizie fal wolnych w uszkodzeniach ogniskowych oraz przy mapowaniu czynności bioelektrycznej mózgu w badaniach neurofizjologicznych. W pracowniach EEG standardem jest dokładne trzymanie się systemu 10–20 (a coraz częściej 10–10 w badaniach rozszerzonych), bo tylko wtedy zapis jest porównywalny między różnymi pracowniami i lekarz może wiarygodnie porównać kolejne badania tego samego pacjenta. Moim zdaniem warto sobie wręcz „na pamięć” opanować powiązanie liter z płatami mózgowymi: F – czołowy, C – centralny, P – ciemieniowy, T – skroniowy, O – potyliczny, a dalej już tylko pamiętać, że P4 to ciemieniowa prawa, dokładnie tak jak w kluczu.

Pytanie 32

Podczas wykonywania zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej w celu ochrony radiologicznej pacjenta należy zastosować

A. fartuch ołowiowy założony z tyłu pacjenta.

B. półfartuch ołowiowy założony z przodu pacjenta.

C. półfartuch ołowiowy założony z tyłu pacjenta.

D. fartuch ołowiowy założony z przodu pacjenta.

Prawidłowo wskazany został półfartuch ołowiowy założony z tyłu pacjenta. W projekcji PA klatki piersiowej pacjent stoi przodem do detektora, a lampa rentgenowska znajduje się z tyłu. To oznacza, że pierwotna wiązka promieniowania wchodzi od strony pleców, przechodzi przez klatkę piersiową i pada na detektor przed pacjentem. Z punktu widzenia ochrony radiologicznej właśnie od strony źródła promieniowania trzeba zabezpieczyć te okolice, które nie są przedmiotem badania, np. narządy rozrodcze, część jamy brzusznej czy tarczycę w pewnych ustawieniach. Półfartuch ołowiowy zakładany z tyłu osłania obszary znajdujące się bezpośrednio „po drodze” wiązki pierwotnej, a jednocześnie nie przysłania pola obrazowania klatki piersiowej, więc nie psuje zdjęcia. W praktyce klinicznej zgodnie z zasadą ALARA i wytycznymi ochrony radiologicznej unika się osłaniania tych części ciała, które mają być dokładnie zobrazowane, bo ołów powoduje artefakty i może zasłonić istotne struktury, np. fragment płuca czy śródpiersia. Dlatego fartuch z przodu w projekcji PA nie ma sensu – promieniowanie już przeszło przez pacjenta, a dodatkowo istnieje ryzyko, że krawędź fartucha wejdzie w pole obrazowania. Moim zdaniem dobrze jest zapamiętać prostą zasadę praktyczną: w standardowym RTG klatki piersiowej PA – osłona od strony lampy, czyli z tyłu; w innych projekcjach zawsze myślimy, skąd idzie wiązka i co chcemy chronić, żeby z jednej strony nie zwiększać niepotrzebnie dawki, a z drugiej nie utrudniać diagnostyki.

Pytanie 33

W technice napromieniania SSD mierzona jest odległość źródła promieniowania od

A. napromienianego guza.

B. punktu zdefiniowanego na skórze pacjenta.

C. izocentrum aparatu terapeutycznego.

D. stołu aparatu terapeutycznego.

W technice napromieniania SSD (source–skin distance) kluczowe jest właśnie to, że jako punkt odniesienia przyjmuje się punkt zdefiniowany na skórze pacjenta. Cała metoda polega na ustawieniu stałej odległości od źródła promieniowania do powierzchni ciała, a nie do guza czy izocentrum. Dzięki temu łatwiej kontrolować warunki geometryczne wiązki, dawkę na głębokości referencyjnej oraz powtarzalność ułożeń między frakcjami. W praktyce wygląda to tak, że terapeuta wyznacza na skórze pacjenta odpowiedni punkt (np. tuszem, markerem, czasem z użyciem tatuaży), a potem za pomocą wskaźnika odległości (tzw. distance indicator, suwak SSD, czasem laser + miarka) ustawia dokładnie wymaganą SSD, np. 100 cm. Moim zdaniem to jest bardzo „technicznie wygodna” metoda, szczególnie przy prostszych polach i technikach 2D. W standardach radioterapii opisuje się ją jako alternatywę dla napromieniania izocentrycznego (SAD), gdzie odległość jest stała do izocentrum w ciele pacjenta. W SSD zawsze kalibruje się dawkę przy określonej odległości źródło–skóra, a planowanie dawki na głębokości wymaga już uwzględnienia krzywych procentowej dawki głębokiej (PDD). W codziennej pracy technika SSD bywa wykorzystywana np. przy napromienianiu zmian powierzchownych, pól na skórę, czasem w prostych polach paliatywnych, gdzie ważne jest szybkie i powtarzalne ustawienie. Dobrą praktyką jest, żeby ten punkt na skórze był jednoznacznie oznaczony, łatwy do odtworzenia, a kontrola SSD odbywała się przed każdą frakcją, bo każda zmiana ułożenia, podkładek czy materaca może tę odległość zaburzyć.

Pytanie 34

Standardowe badanie urografii polega na podaniu pacjentowi środka kontrastującego

A. dożylnie i wykonaniu serii zdjęć jamy brzusznej w projekcji AP.

B. dożylnie i wykonaniu jednego zdjęcia jamy brzusznej w projekcji AP.

C. doustnie i wykonaniu serii zdjęć jamy brzusznej w projekcji PA.

D. doustnie i wykonaniu jednego zdjęcia jamy brzusznej w projekcji PA.

Poprawnie – standardowa urografia dożylna (IVU, dawniej IVP) polega właśnie na podaniu środka kontrastowego dożylnie i wykonaniu serii zdjęć jamy brzusznej w projekcji AP. Kluczowe są tu dwa elementy: droga podania oraz fakt, że robimy wiele zdjęć w różnych odstępach czasu, a nie jedno. Kontrast jodowy podany dożylnie jest filtrowany przez nerki, wydzielany do układu kielichowo‑miedniczkowego, a następnie spływa moczowodami do pęcherza. Seria zdjęć pozwala „złapać” wszystkie te fazy: nefrograficzną, wydalniczą, wypełnienie miedniczek, moczowodów i pęcherza. Dzięki temu można ocenić zarówno anatomię (kształt, położenie, poszerzenia), jak i czynność nerek oraz drożność dróg moczowych. Projekcja AP jest standardem w radiologii jamy brzusznej, bo daje dobrą wizualizację nerek, moczowodów i pęcherza, przy stosunkowo prostym ułożeniu pacjenta na stole. W praktyce technik radiologii, po podaniu kontrastu (zwykle do żyły obwodowej), wykonuje się zdjęcie przeglądowe przed kontrastem, a potem zdjęcia po kilku, kilkunastu minutach, czasem z dodatkowym uciśnięciem jamy brzusznej lub w pozycjach skośnych, jeśli trzeba lepiej uwidocznić moczowody. Moim zdaniem warto zapamiętać, że urografia to badanie dynamiczne w czasie, a nie jednorazowe „pstryknięcie”. Dobra znajomość faz badania i typowych projekcji bardzo pomaga potem przy opisywaniu obrazów i przy współpracy z lekarzem, np. przy podejrzeniu kamicy, wodonercza czy wad wrodzonych dróg moczowych.

Pytanie 35

W medycznym przyspieszaczu liniowym jest generowana wiązka fotonów o energii w zakresie

A. 1 ÷ 3 MeV

B. 4 ÷ 25 MeV

C. 100 ÷ 150 MeV

D. 0,1 ÷ 0,3 MeV

Prawidłowo: w medycznym przyspieszaczu liniowym (linaku) do radioterapii terapeutyczna wiązka fotonów ma typowo energię w zakresie około 4–25 MeV. To jest standardowy zakres dla nowoczesnych akceleratorów używanych w teleradioterapii. Niższe energie nie dawałyby odpowiedniej penetracji tkanek głębiej położonych, a wyższe byłyby trudniejsze do bezpiecznego zastosowania klinicznego i ochrony radiologicznej. W praktyce klinicznej najczęściej używa się wiązek 6 MV, 10 MV, czasem 15 MV, a w niektórych ośrodkach także 18–20 MV. Ten zapis „MV” w dokumentacji aparatu oznacza właśnie przybliżoną energię fotonów rzędu kilku–kilkunastu MeV. Moim zdaniem warto zapamiętać, że wszystko co jest w okolicach kilku–kilkudziesięciu MeV, to już typowa radioterapia, a nie diagnostyka. Takie energie pozwalają na tzw. efekt oszczędzania skóry – dawka maksymalna przesuwa się na pewną głębokość pod powierzchnią, co jest korzystne przy leczeniu nowotworów położonych głębiej. Dzięki temu można napromieniać guz w miednicy, śródpiersiu czy w obrębie głowy i szyi, jednocześnie w miarę chroniąc skórę i tkanki zdrowe. W planowaniu leczenia w systemach TPS zawsze wybiera się właśnie jedną z dostępnych energii fotonów linaka (np. 6 MV lub 15 MV) w zależności od głębokości guza, budowy pacjenta i techniki (IMRT, VMAT, 3D-CRT). Z mojego doświadczenia z opisów kart technicznych: zakres 4–25 MeV to taki „branżowy standard” dla teleterapii fotonowej, który dobrze równoważy skuteczność kliniczną, możliwości techniczne przyspieszacza i wymagania ochrony radiologicznej.

Pytanie 36

Do zadań technika elektroradiologa w pracowni hemodynamicznej należy

A. dokumentowanie obrazów ICUS.

B. ustalanie ilości kontrastu.

C. podanie operatorowi cewnika.

D. przygotowanie stolika zabiegowego.

Prawidłowo – w pracowni hemodynamicznej jednym z kluczowych zadań technika elektroradiologa jest właśnie dokumentowanie obrazów ICUS (intravascular ultrasound, wewnątrznaczyniowe USG). To badanie obrazowe wykonywane podczas zabiegów kardiologii inwazyjnej, np. angioplastyki wieńcowej, stentowania czy oceny zwężeń w tętnicach. Technik odpowiada za prawidłowe uruchomienie i obsługę aparatury, zapis przebiegu badania, archiwizację sekwencji obrazów oraz poprawne opisanie danych w systemie (PACS/RIS lub lokalny system kardiologiczny). Od jakości tej dokumentacji zależy późniejsza możliwość analizy zabiegu, porównanie wyników w czasie, a także wiarygodność danych medycznych. W praktyce wygląda to tak, że operator wprowadza sondę ICUS do naczynia, a technik pilnuje parametrów rejestracji, synchronizacji z EKG, poprawnego oznaczenia segmentów naczynia i momentów kluczowych (np. przed i po implantacji stentu). Moim zdaniem jest to jedno z bardziej odpowiedzialnych zadań, bo błędne podpisanie serii, zgubienie fragmentu badania albo niewłaściwe zarchiwizowanie potrafi mocno utrudnić dalsze leczenie pacjenta. Standardem jest, że technik dba o ciągłość rejestracji, poprawną jakość obrazu (dobór głębokości, zakresu dynamicznego, wzmocnienia), a po zabiegu sprawdza, czy badanie jest kompletne i dostępne dla lekarza w systemie. W wielu pracowniach technik zajmuje się też eksportem wybranych fragmentów badania ICUS do dokumentacji zabiegowej, żeby lekarz mógł je użyć w opisie lub na konsyliach. To jest dokładnie ten obszar odpowiedzialności, który pokrywa się z kompetencjami technika elektroradiologa – obsługa aparatury obrazowej, rejestracja, archiwizacja i techniczna jakość badania.

Pytanie 37

Obrazy MR kręgosłupa szyjnego przedstawiają etap planowania badania warstw

A. czołowych.

B. skośnych.

C. strzałkowych.

D. osiowych.

W tym zadaniu łatwo się pomylić, bo na ekranie do planowania badań MR zwykle widzimy kilka płaszczyzn naraz i sporo linii cięcia, które wyglądają podobnie. Wiele osób automatycznie kojarzy takie poziome linie z warstwami osiowymi, bo w tomografii komputerowej to właśnie obrazy poprzeczne są najbardziej klasyczne. W rezonansie magnetycznym kręgosłupa szyjnego schemat pracy jest jednak trochę inny: osiowe przekroje są oczywiście wykonywane, ale standardowe, kluczowe sekwencje planuje się najpierw w płaszczyznach strzałkowej i czołowej. Odpowiedź sugerująca warstwy skośne wynika zwykle z obserwacji, że linie na podglądzie nie są idealnie poziome względem ekranu. To jednak nie oznacza, że mamy do czynienia z płaszczyzną skośną w sensie klinicznym. W MR bardzo często ustawiamy płaszczyzny anatomicznie, czyli równolegle do osi długiej kręgosłupa, trzonów kręgów czy krążków międzykręgowych. Na monitorze wygląda to jak lekkie nachylenie, ale w nomenklaturze nadal jest to płaszczyzna czołowa, tylko dostosowana do naturalnej krzywizny szyi. Pojawia się też czasem skojarzenie ze strzałkowymi, bo użytkownik patrzy na obraz, na którym widoczny jest profil kręgosłupa i linie przecinające go z boku. Trzeba jednak pamiętać, że planowanie warstw odbywa się zazwyczaj na dwóch obrazach referencyjnych jednocześnie: na przykład na strzałkowym ustawiamy zakres góra–dół i kąt, a na osiowym albo czołowym – ich rozkład w poprzek. To może mylić i sugerować inną płaszczyznę niż w rzeczywistości. W poprawnym rozumieniu tematu kluczowe jest odwołanie się do definicji: warstwy osiowe są prostopadłe do długiej osi kręgosłupa, warstwy strzałkowe biegną równolegle do niej z podziałem na lewo–prawo, a warstwy czołowe dzielą ciało na część przednią i tylną. Na prezentowanych obrazach celem jest właśnie taki podział, co wskazuje na płaszczyznę czołową. Typowym błędem myślowym jest patrzenie tylko na orientację linii względem ekranu, a nie względem anatomii pacjenta – w praktyce MR zawsze liczy się ta druga perspektywa.

Pytanie 38

Na radiogramie uwidoczniono złamanie

A. wyrostka barkowego łopatki.

B. dalszego końca kości ramiennej.

C. bliższego końca kości ramiennej.

D. wyrostka kruczego.

Na radiogramie widać typowe złamanie bliższego końca kości ramiennej – linia złamania przebiega w okolicy szyjki chirurgicznej, tuż poniżej głowy kości ramiennej. Głowa kości nadal tworzy staw ramienny z panewką łopatki, natomiast dalsza część trzonu jest wyraźnie odłamana i nieco przemieszcza się ku dołowi. To właśnie takie położenie i kształt odłamów jest klasyczną cechą złamania bliższego końca kości ramiennej, a nie wyrostków łopatki czy dalszego odcinka ramienia. W standardach opisu RTG barku zwraca się uwagę na cztery główne fragmenty wg Neera: głowę kości ramiennej, guzek większy, guzek mniejszy i trzon w okolicy szyjki chirurgicznej. Tutaj uszkodzony jest segment przy szyjce, co kwalifikuje się jako złamanie bliższego końca. W praktyce klinicznej takie złamania często leczy się zachowawczo – temblak, orteza, wczesna rehabilitacja bierna – chyba że przemieszczenie fragmentów przekracza przyjęte kryteria (np. >1 cm lub >45° ustawienia, wg klasycznych zaleceń ortopedycznych). Z mojego doświadczenia, przy ocenie tego typu zdjęć warto zawsze prześledzić ciągłość kory kości od głowy aż po trzon – każda przerwa w zarysie korowej, załamanie linii czy nagła zmiana osi kości sugeruje złamanie. Dodatkowo, na zdjęciu barku trzeba świadomie identyfikować anatomiczne punkty orientacyjne: głowę kości ramiennej, szyjkę anatomiczną i chirurgiczną, guzki, wyrostek barkowy oraz obojczyk. Dzięki temu łatwiej odróżnić, czy uszkodzony jest element łopatki, czy jednak kości ramiennej. W dobrych praktykach obrazowania barku, zwłaszcza przy urazach, zaleca się wykonanie co najmniej dwóch projekcji (AP i osiowej lub Y łopatki), ale już w tej projekcji AP uszkodzenie bliższego końca ramienia jest bardzo dobrze widoczne.

Pytanie 39

Na rentgenogramie stopy uwidocznione jest złamanie

A. paliczka bliższego palca I i II.

B. III i IV kości śródstopia.

C. I i V kości śródstopia.

D. paliczka bliższego palca I i V.

Prawidłowo rozpoznałeś, że złamanie dotyczy III i IV kości śródstopia. Na tym zdjęciu RTG w projekcji grzbietowo‑podeszwowej widać ciąg kości śródstopia ustawionych równolegle. W dobrym opisie zawsze „jedziemy” po kolei: od I do V kości, oceniając ciągłość warstwy korowej, zarys jamy szpikowej oraz ewentualne przemieszczenie odłamów. W przypadku III i IV kości śródstopia linia korowa jest ewidentnie przerwana, widoczna jest szczelina złamania przebiegająca poprzecznie, z lekką zmianą osi trzonu. To jest typowy obraz złamania trzonów kości śródstopia, często urazowego, np. po urazie skrętnym lub uderzeniu przodostopia. Moim zdaniem kluczowy na takim zdjęciu jest właśnie spokojny, systematyczny przegląd każdej kości, zamiast „rzucania okiem” na całą stopę. W praktyce klinicznej przy złamaniu III i IV kości śródstopia pacjent będzie zgłaszał ból i tkliwość uciskową w środkowej części przodostopia, a w badaniu fizykalnym pojawi się obrzęk i ograniczenie obciążania kończyny. Standardy opisowe w radiologii zalecają, żeby przy złamaniach śródstopia zawsze podać: które kości są złamane (numer I–V), lokalizację w obrębie kości (podstawa, trzon, głowa), typ złamania (poprzeczne, skośne, wieloodłamowe) oraz stopień przemieszczenia. Tu mamy złamania trzonów III i IV kości, wyraźnie oddzielone od sąsiednich struktur, bez zajęcia stawów śródstopno‑paliczkowych. W praktyce technika zdjęcia też ma znaczenie: prawidłowe ułożenie stopy i odpowiednia ekspozycja pozwalają odróżnić cienkie linie złamania od nakładających się cieni czy naczyń. W codziennej pracy dobrze jest porównywać szerokość i przebieg jamy szpikowej wszystkich kości śródstopia – jeśli dwie z nich nagle „łamią linię”, to zwykle właśnie tam kryje się złamanie.

Pytanie 40

Na obrazie ultrasonograficznym jamy brzusznej strzałką wskazano

A. pęcherzyk żółciowy.

B. nerkę.

C. ogon trzustki.

D. wątrobę.

Na obrazie USG strzałka wskazuje typowy obraz pęcherzyka żółciowego: wydłużoną, owalną, bezechową (czarną) strukturę z cienką, wyraźnie zarysowaną, hiperechogeniczną ścianą, położoną przy dolnym brzegu wątroby. W badaniu w projekcji podżebrowej prawostronnej pęcherzyk leży w loży pęcherzyka żółciowego, zwykle tuż przy przedniej ścianie jamy brzusznej, co dokładnie widać na tym skanie. Brak wewnętrznych ech, brak pogrubienia ściany i brak cieni akustycznych w świetle narządu odpowiada obrazowi prawidłowemu, który jest punktem odniesienia przy ocenie patologii. W praktyce klinicznej właśnie taki prosty, „książkowy” obraz jest podstawą do rozpoznawania zmian, np. kamicy pęcherzyka (hiperechogeniczne złogi z cieniem akustycznym), zapalenia (pogrubiała ściana >3 mm, płyn okołopęcherzykowy) czy polipów. Moim zdaniem warto zapamiętać, że pęcherzyk żółciowy na USG jest zawsze strukturą bezechową wypełnioną żółcią, a jego ściana jest jasna i cienka. Standardy opisu w ultrasonografii jamy brzusznej (np. zalecenia Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego) wymagają rutynowej oceny kształtu, wymiarów, grubości ściany oraz obecności złogów lub mas w świetle. W codziennej pracy technika elektroradiologii bardzo ważne jest też prawidłowe ułożenie pacjenta (najczęściej na wznak, czasem lewy bok) oraz skanowanie w kilku płaszczyznach, żeby nie pomylić pęcherzyka z poszerzonym przewodem żółciowym lub naczyniem żylnym. Dobrą praktyką jest również ocena pęcherzyka w pozycji stojącej lub siedzącej, gdy podejrzewamy kamicę – złogi wtedy „spadają” grawitacyjnie i zmieniają położenie w świetle narządu, co bardzo ułatwia rozpoznanie.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej