Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik chłodnictwa i klimatyzacji
Kwalifikacja: ELE.03 - Wykonywanie robót związanych z montażem instalacji i urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych oraz pomp ciepła
Data rozpoczęcia: 9 czerwca 2026 06:43
Data zakończenia: 9 czerwca 2026 07:06

Egzamin zdany!

Wynik: 34/40 punktów (85,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Inhibitorami nazywa się substancje dodawane do chłodziw w celu

A. ochrony przed korozją.

B. ochrony przed przegrzaniem.

C. zmiany temperatury skraplania.

D. obniżenia temperatury parowania.

Inhibitory dodawane do chłodziw silnikowych mają konkretną i bardzo ważną rolę – chronią układ chłodzenia przed korozją. To właśnie dzięki nim metalowe elementy, takie jak chłodnica, blok silnika czy przewody, nie ulegają szybkiemu niszczeniu pod wpływem działania wody i tlenu, a także różnych związków chemicznych obecnych w płynie chłodzącym. Moim zdaniem, bez inhibitorów układ szybko by się rozszczelnił – korozja potrafi zjeść nawet gruby kawałek żeliwa w kilka lat, szczególnie przy obecności prądów błądzących czy zanieczyszczeń. Producenci płynów chłodzących, zarówno w motoryzacji, jak i w przemyśle, zawsze podkreślają, że płyny te muszą zawierać skuteczne inhibitory, bo w przeciwnym razie naprawy będą kosztowne i czasochłonne. Fajnym przykładem jest choćby G12 czy G13 stosowane w autach grupy VW – tam zawsze znajdziesz dodatki antykorozyjne, które chronią zarówno aluminium, jak i miedź. Na co dzień rzadko się o tym myśli, ale jak ktoś widział rozszczelniony układ po paru latach bez odpowiedniego płynu, to wie, z czym się to wiąże. Zgodnie z normami, na przykład ASTM D3306 czy PN-C-40007, płyny chłodzące muszą wykazywać odpowiednią skuteczność antykorozyjną – bez tego nie nadają się do użytku. W skrócie: inhibitory są absolutnie niezbędne, żeby układ chłodzenia działał długo i bezawaryjnie, a mechanik nie miał niepotrzebnej roboty.

Pytanie 2

Czynnik chłodniczy w sprężarkowym układzie chłodniczym pobiera ciepło podczas

A. sprężania.

B. skraplania.

C. kondensacji.

D. odparowania.

Sprężarkowy układ chłodniczy ma kilka charakterystycznych etapów, ale tylko podczas jednego z nich czynnik chłodniczy realnie pochłania ciepło z otoczenia. Często spotykam się z przekonaniem, że to podczas sprężania czy skraplania dochodzi do pobierania energii, jednak to błąd związany z myleniem pojęć. Sprężanie to proces mechaniczny, gdzie gaz jest ściskany w sprężarce, przez co rośnie jego temperatura i ciśnienie. Tu nie dochodzi do odbioru ciepła z otoczenia – wręcz przeciwnie, sprężarka zwykle oddaje ciepło do otoczenia, a nie pobiera je. Skraplanie, inaczej kondensacja, również nie polega na pochłanianiu ciepła, tylko właśnie na jego oddawaniu. To w skraplaczu czynnik chłodniczy oddaje ciepło, które wcześniej pobrał w parowniku, do środowiska zewnętrznego (na przykład do powietrza za lodówką lub do wody w chłodnicy). Kondensacja to po prostu inna nazwa tego samego etapu i, moim zdaniem, tu łatwo złapać się na semantykę – wydaje się, że skoro jest zmiana fazy, to może i zachodzi wymiana ciepła w obie strony, ale w rzeczywistości w skraplaczu energia zawsze jest oddawana. Błędne odpowiedzi często wynikają z niepełnego zrozumienia cyklu chłodniczego lub z mylenia działania parownika i skraplacza. W praktyce łatwo to zapamiętać: parownik = pobieranie ciepła, skraplacz = oddawanie ciepła. Tak jest w branżowych standardach i każdy chłodnik czy klimatyzator właśnie tak to rozumie. Warto zawsze patrzeć na to z punktu widzenia przepływu energii – gdzie ją odbieramy, a gdzie oddajemy. Jeśli opanujesz ten schemat, łatwiej unikniesz tych typowych pomyłek na budowie czy podczas serwisowania sprzętu.

Pytanie 3

Który schemat odpowiada układowi sieci TN-S?

A. Schemat 1

B. Schemat 2

C. Schemat 3

D. Schemat 4

To jest właśnie klasyczny przykład układu sieci TN-S. W tym schemacie, przewód neutralny (N) oraz przewód ochronny (PE) są całkowicie rozdzielone już od punktu rozdziału, czyli praktycznie od transformatora lub głównej rozdzielnicy. W praktyce oznacza to dużo wyższy poziom bezpieczeństwa – prąd roboczy i prąd ochronny nie mieszają się, więc ryzyko pojawienia się niebezpiecznego napięcia na obudowie urządzenia czy metalowych częściach instalacji jest minimalizowane. Standardy takie jak PN-HD 60364 czy wytyczne SEP bardzo wyraźnie zalecają TN-S w nowych instalacjach, właśnie ze względu na tę separację i możliwość łatwego rozbudowania systemu o nowoczesne zabezpieczenia różnicowo-prądowe. Z doświadczenia powiem, że przy układach TN-S dużo łatwiej wykrywać usterki – nie ma zamieszania z przewodem PEN, wszystko jest czytelne i zgodne z dobrą praktyką. TN-S jest podstawą w większych instalacjach przemysłowych, ale coraz częściej widuje się go też w domach, szczególnie tam, gdzie stawia się na bezpieczeństwo i unika się kompromisów. Naprawdę warto znać ten układ, bo od niego zaczyna się porządnie wykonana elektryka!

Pytanie 4

Ile ciepła należy odprowadzić z 1 tony wody w celu obniżenia jej temperatury z 25°C do 5°C, jeżeli ciepło właściwe wynosi c = 4,2 kJ/kgK?

A. 84 kJ

B. 840 kJ

C. 84 MJ

D. 8,4 MJ

Przy szacowaniu ilości ciepła potrzebnej do schłodzenia lub ogrzania wody, warto zawsze bardzo dokładnie przeanalizować jednostki i cały proces myślowy. Często spotykam się z sytuacjami, gdzie ktoś podstawiłby dobre liczby do wzoru, ale pomyliłby się na etapie przeliczania kJ na MJ lub odwrotnie. To bardzo powszechny błąd, bo przecież 84 kJ lub 840 kJ wydaje się logiczne, jeśli zapomnimy, że woda ma dużą pojemność cieplną, a masa 1 tony to aż 1000 kg. W praktyce przemysłowej takie pomyłki mogą prowadzić do zupełnie błędnych założeń projektowych, np. niedowymiarowania urządzeń chłodniczych czy grzewczych. Z mojego doświadczenia wynika, że najczęstszą pułapką jest nieuwzględnienie wszystkich zer przy przeliczaniu jednostek, szczególnie kiedy w grę wchodzą duże masy i różnice temperatur. Wbrew pozorom, 84 kJ czy nawet 840 kJ to zbyt mało energii, by schłodzić tak dużą masę wody o 20 stopni. W praktyce inżynierskiej 1 MJ to aż 1000 kJ, więc łatwo tu zgubić skalę. Odpowiedzi 84 kJ i 840 kJ wynikają najczęściej z błędnego podstawienia masy bez zamiany ton na kilogramy lub złego przeliczenia jednostek energii. Natomiast 8,4 MJ to dziesięciokrotnie za mało – co wskazuje na pomyłkę w obliczeniach lub błędne przyjęcie różnicy temperatur, być może zrealizowano tu obliczenia dla 2 K a nie 20 K. Dobra praktyka to zawsze sprawdzić, czy wynik jest w odpowiednich jednostkach i czy skala pasuje do rzeczywistego procesu. W branży energetycznej takie błędy są niedopuszczalne, bo mogą skutkować nieefektywnym działaniem całych systemów. Dlatego warto wyrobić sobie nawyk dokładnego sprawdzania jednostek i przeliczania wszystkiego na końcu. To naprawdę się przydaje, nie tylko na egzaminach.

Pytanie 5

Połączenia rozłączne w układach chłodniczych powinny być stosowane

A. dla wszystkich połączeń elementów.

B. w miejscach uzasadnionych technologicznie.

C. w miejscach występowania zwiększonych drgań.

D. w przypadkach wrażliwych na nieszczelność układu.

Odpowiedź jest trafna, bo w układach chłodniczych stosowanie połączeń rozłącznych ma sens wyłącznie tam, gdzie jest to rzeczywiście uzasadnione technologicznie. Standardy branżowe, jak choćby PN-EN 378 czy wytyczne producentów, jasno to podkreślają. Chodzi o to, że każde dodatkowe połączenie rozłączne zwiększa ryzyko nieszczelności, a w konsekwencji – wycieków czynnika chłodniczego, co jest nie tylko niebezpieczne dla instalacji, ale i środowiska. Przykładem uzasadnionego miejsca jest montaż armatury serwisowej, wymiany filtrów czy króćców serwisowych. W tych punktach dostęp techniczny jest potrzebny podczas eksploatacji lub serwisowania – tam taki typ połączenia faktycznie się przydaje. Z mojego doświadczenia wynika, że im mniej rozłącznych złącz, tym mniej kłopotów podczas eksploatacji – mniej potencjalnych przecieków i mniej pracy przy szukaniu przyczyn awarii. Warto też pamiętać, że zgodnie z dobrymi praktykami projektowania, minimalizuje się ilość łączeń, a już szczególnie rozłącznych, bo każda nieszczelność to potencjalny problem. Moim zdaniem, czasem młodsi technicy mają pokusę, by montować rozłączki wszędzie „na wszelki wypadek”, ale to błąd. Najlepiej montować je tam, gdzie naprawdę trzeba i gdzie wynika to z logiki układu – nie więcej.

Pytanie 6

Który rysunek przedstawia prawidłowy sposób zamocowania czujnika termostatycznego zaworu rozprężnego?

A. Rysunek 1

B. Rysunek 2

C. Rysunek 3

D. Rysunek 4

Rysunek numer 2 przedstawia prawidłowy sposób montażu czujnika termostatycznego zaworu rozprężnego. Czujnik powinien być zawsze montowany na odcinku poziomym rury ssącej, najlepiej w pozycji pomiędzy godziną 1 a 4 (licząc jak na tarczy zegara, patrząc od góry rury). Takie umiejscowienie sprawia, że czujnik jest precyzyjnie omywany przez czynnik chłodniczy o najwłaściwszej temperaturze i nie zawyża odczytu przez ewentualny olej zbierający się na dnie rury lub przez niedokładne przyleganie. Jest to zgodne z wytycznymi producentów, np. Danfoss, oraz z praktyką branżową. Moim zdaniem niewłaściwy montaż czujnika, np. na pionowej rurze czy na łuku, prowadzi często do niestabilnej pracy instalacji, a na serwisach chłodniczych widziałem przez lata sporo takich błędów. Czujnik zamontowany w poziomie gwarantuje szybkie reagowanie na zmiany temperatury i poprawne sterowanie zaworem rozprężnym, co przekłada się na efektywność i niezawodność całego układu chłodniczego. Dla przykładu, w instalacjach chłodniczych nawet małe odchylenia od standardu mogą powodować m.in. zbyt wysoką temperaturę przegrzania lub zalewanie sprężarki, dlatego tak istotna jest precyzja w tej kwestii.

Pytanie 7

W dokumentacji technicznej urządzenia chłodniczego skrót EER oznacza współczynnik efektywności energetycznej

A. wymiennika ciepła.

B. zaworu rozprężnego.

C. grzewczej całego urządzenia.

D. chłodniczej całego urządzenia.

Wśród różnych pojęć związanych z chłodnictwem, dość łatwo pomylić, czego konkretnie dotyczy skrót EER. Z mojego doświadczenia wynika, że niektórzy próbują go łączyć z wymiennikiem ciepła czy zaworem rozprężnym, bo są to przecież kluczowe części układów chłodniczych. Jednak zarówno wymiennik ciepła, jak i zawór rozprężny mają swoje indywidualne parametry efektywności, ale nie określa się ich wskaźnikiem EER. Sam EER zawsze odnosi się do całości urządzenia działającego w trybie chłodzenia i opisuje globalną efektywność, a nie sprawność poszczególnych jego fragmentów. W kontekście odpowiedzi dotyczącej „grzewczej całego urządzenia” – tutaj bardzo łatwo się pomylić, bo jest też pojęcie COP (Coefficient of Performance), które funkcjonuje właśnie przy ocenie wydajności grzewczej (np. dla pomp ciepła). EER to natomiast wyłącznie parametr dla trybu chłodzenia – żadna inna praca grzewcza nie jest w nim brana pod uwagę. W praktyce wiele osób gubi się w tych skrótach, szczególnie że producenci potrafią podawać wiele wskaźników obok siebie w dokumentacji. Typowym błędem jest też utożsamianie EER z efektywnością pojedynczego elementu układu, podczas gdy zawsze chodzi o całość urządzenia chłodzącego. Moim zdaniem warto tu zawsze patrzeć szerzej i nie ograniczać się do jednej części, bo to właśnie sumaryczna wydajność energetyczna jest kluczowa z punktu widzenia użytkownika, kosztów eksploatacji i ekologii. Podsumowując, EER nie opisuje ani wymiennika, ani zaworu rozprężnego, ani funkcji grzania, tylko ogólną chłodniczą efektywność całego urządzenia.

Pytanie 8

Mieszaniny azeotropowe są

A. mieszaninami czynnika chłodniczego z olejami, które podczas wrzenia i skraplania zachowują się jak czynniki jednoskładnikowe.

B. mieszaninami kilku substancji, które podczas wrzenia i skraplania zachowują się jak czynniki niejednorodne.

C. mieszaninami kilku substancji, które podczas wrzenia i skraplania zachowują się jak czynniki jednorodne.

D. substancjami, które podczas wrzenia i skraplania zachowują się jak czynniki wieloskładnikowe.

Azeotropy to w ogóle bardzo ciekawe zjawisko w chemii i technice chłodniczej. Takie mieszaniny składają się z co najmniej dwóch składników, ale zachowują się, jakby były jedną, spójną substancją – zwłaszcza podczas wrzenia i skraplania. Co istotne, w punkcie azeotropowym zarówno skład pary, jak i cieczy jest taki sam, więc podczas destylacji tej mieszaniny nie da się rozdzielić na czyste składniki konwencjonalnymi metodami. W praktyce, moim zdaniem, największą zaletą azeotropów jest właśnie to, że można ich używać w instalacjach chłodniczych tak jak czynników jednoskładnikowych – czyli nie trzeba się martwić o zmiany składu mieszaniny podczas pracy układu. Branża chłodnicza wykorzystuje takie mieszaniny, na przykład R507A czy R502 (stare czasy, ale dużo osób jeszcze o tym mówi), bo łatwiej się nimi zarządza, nie trzeba się przejmować frakcjonowaniem i są przewidywalne w eksploatacji. Z mojego doświadczenia wynika, że na egzaminach i w praktyce bardzo często myli się azeotropy z mieszaninami zeotropowymi, które już nie mają tych właściwości i zmieniają skład podczas fazowych przemian. No i warto jeszcze dodać, że użycie azeotropów jest zgodne z zaleceniami wielu norm branżowych, bo zapewniają stabilność parametrów pracy, np. ciśnień czy temperatur. Takie rzeczy się liczą, szczególnie w systemach komercyjnych czy przemysłowych, gdzie przewidywalność układu to podstawa.

Pytanie 9

Termostatyczny zawór rozprężny z zewnętrznym wyrównaniem ciśnienia montuje się w parownikach o

A. małych oporach przepływu czynnika.

B. dużych oporach przepływu czynnika.

C. stałym poziomie cieku czynnika.

D. stałym ciśnieniu czynnika.

Termostatyczny zawór rozprężny z zewnętrznym wyrównaniem ciśnienia to rozwiązanie, które standardowo wykorzystuje się tam, gdzie parownik generuje duże opory przepływu czynnika chłodniczego. Chodzi głównie o sytuacje, gdy spadek ciśnienia między wejściem a wyjściem z parownika jest znaczący, bo sam zawór zasilany jest sygnałem z czujnika umieszczonego za parownikiem. Dzięki temu zawór właściwie dozuje ilość czynnika, eliminując ryzyko niedochłodzenia lub zalania. Spotyka się to np. w nowoczesnych instalacjach chłodniczych z parownikami lamelowymi lub w dużych układach przemysłowych, gdzie długość i geometria parownika sprzyjają powstawaniu znaczących strat ciśnienia. Moim zdaniem, to nie tylko dobra praktyka, ale wręcz konieczność zgodnie z wytycznymi wielu producentów zaworów (np. Danfoss, Alco), a także branżowymi normami – pozwala to uzyskać stabilną i wydajną pracę układu. Warto też pamiętać, że zewnętrzne wyrównanie ciśnienia w zaworze rozprężnym umożliwia dokładniejszą kontrolę przegrzania par czynnika za parownikiem, a to przekłada się bezpośrednio na żywotność sprężarki i efektywność energetyczną. Takie rozwiązanie stosuje się zwłaszcza w nowoczesnych centralach wentylacyjnych czy instalacjach klimatyzacyjnych o dużej wydajności – w praktyce bardzo często widzę takie podejście u doświadczonych serwisantów, bo po prostu działa niezawodnie.

Pytanie 10

W celu napełnienia urządzenia chłodniczego fazą ciekłą należy butlę jednozaworową z czynnikiem R407A podłączyć w miejscu oznaczonym na schemacie cyfrą

A. 1

B. 2

C. 3

D. 4

Odpowiedź numer 3 jest prawidłowa, ponieważ butlę jednozaworową z czynnikiem R407A należy podłączyć po stronie ciekłej układu, czyli tuż za skraplaczem, przed odwadniaczem – dokładnie w miejscu oznaczonym na schemacie cyfrą 3. Wynika to z tego, że w tej części instalacji czynnik chłodniczy występuje w stanie ciekłym, co jest kluczowe, gdy chcemy napełnić układ właśnie fazą ciekłą. Takie postępowanie jest zgodne z zaleceniami producentów oraz normami branżowymi, np. PN-EN 378-4, które jasno określają, że R407A – podobnie jak inne czynniki typu HFC będące mieszaninami – powinny być dozowane do instalacji wyłącznie w postaci cieczy. Dzięki temu zachowujemy właściwy skład mieszaniny, bo parowanie w butli mogłoby spowodować jej rozfrakcjonowanie, co w praktyce prowadzi do wadliwego działania całego układu. Moim zdaniem, z praktyki wynika, że podłączanie w innym miejscu może prowadzić nawet do poważnych awarii sprężarki czy problemów z regulacją zaworów rozprężnych. Warto zawsze pamiętać, że podłączając butlę w punkcie 3, unikamy ryzyka dostania się fazy gazowej do układu oraz gwarantujemy bezpieczną, szybką i skuteczną obsługę serwisową. Fachowcy często zwracają uwagę, że korzystanie z wziernika podczas napełniania pozwala kontrolować przepływ oraz wyłapać ewentualne pęcherzyki gazu, co jest dodatkową zaletą tej metody.

Pytanie 11

Elementami składowymi przedstawionego na rysunku agregatu chłodniczego są:

A. pompa, parownik i silnik.

B. parownik, sprężarka i silnik.

C. sprężarka, skraplacz i silnik.

D. skraplacz, parownik i pompa.

Dobrze wybrana odpowiedź, bo właśnie sprężarka, skraplacz oraz silnik to kluczowe elementy każdego agregatu chłodniczego, jeśli mówimy o klasycznych układach chłodniczych, np. w chłodniach przemysłowych czy klimatyzacji dużych obiektów. Sprężarka odpowiada za podnoszenie ciśnienia czynnika chłodniczego i jego transport w obiegu, a bez niej cały proces zupełnie by nie zadziałał. Skraplacz z kolei umożliwia oddanie ciepła na zewnątrz – bez tego nie byłoby możliwości schłodzenia czynnika do postaci ciekłej. Silnik elektryczny napędza sprężarkę i jest integralną częścią zestawu, bo bez napędu cała automatyka czy sterowanie nie mają sensu. Z mojego doświadczenia, podczas serwisowania takich urządzeń najwięcej awarii zdarza się właśnie w tych trzech podzespołach – zwłaszcza gdy elementy są źle konserwowane lub pracują w trudnych warunkach. Warto wiedzieć, że zgodnie z wytycznymi PN-EN 378 każdy agregat chłodniczy budowany jest właśnie w oparciu o te komponenty. W praktyce często spotyka się wersje z dodatkowymi zabezpieczeniami termicznymi czy automatycznymi zaworami, ale trzon zawsze stanowią te trzy elementy. Tak zbudowana maszyna gwarantuje wydajność i bezpieczeństwo eksploatacji, co jest bardzo ważne w branży spożywczej czy klimatyzacyjnej. Dla technika czy operatora umiejętność rozpoznania tych części to podstawa dalszej diagnostyki i napraw.

Pytanie 12

Które narzędzie należy zastosować do przecinania rur miedzianych?

A. Narzędzie I.

B. Narzędzie II.

C. Narzędzie III.

D. Narzędzie IV.

Wybrałeś narzędzie I i to jest jak najbardziej trafny wybór. To jest klasyczny obcinak do rur miedzianych, bardzo często spotykany na budowach i w warsztatach hydraulicznych. Jego specjalna konstrukcja pozwala na dokładne i szybkie odcinanie rur miedzianych bez ryzyka ich deformacji. Praktycznie w każdej pracy instalacyjnej z rurami miedzianymi używa się właśnie tego typu obcinaka – moim zdaniem nie ma lepszego rozwiązania pod względem precyzji i czystości cięcia. Dobra praktyka nakazuje, żeby po cięciu użyć jeszcze gratownika, żeby usunąć ostre krawędzie, bo to potem ułatwia montaż złączek i zapobiega uszkodzeniom uszczelek. Warto wiedzieć, że według standardów branżowych (np. normy PN-EN dotyczące instalacji wodnych i gazowych) zaleca się używanie właśnie obcinaków rolkowych, bo nie zgniatają rury i nie powodują zadziorów, co bywa problematyczne przy innych narzędziach. W codziennym użyciu, nawet jeśli ktoś ma wprawę w pracy z piłką do metalu, to i tak obcinak daje dużo lepsze efekty i nie wymaga tylu poprawek. Z mojego doświadczenia mogę powiedzieć, że dobra jakość cięcia to podstawa szczelnych i trwałych połączeń lutowanych czy zaciskanych.

Pytanie 13

W celu podłączenia zasilania lady chłodniczej do instalacji elektrycznej należy wykorzystać przewód YDYp 3x1,5 mm², który ma 3 żyły w kolorach: czarnym, niebieskim, żółto-zielonym. Prawidłowy sposób podłączenia przewodów do zacisków lady chłodniczej przedstawiono na rysunku

A. Rysunek I.

B. Rysunek II.

C. Rysunek III.

D. Rysunek IV.

To połączenie przewodów zgodne z rysunkiem I jest dokładnie tym, co wymagają normy PN-IEC 60446 oraz praktyka branżowa. Czarny przewód jako fazowy (L1), niebieski jako neutralny (N), a żółto-zielony jako ochronny (PE) – taka kolejność i kolorystyka nie są przypadkowe, ale wynikają z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania i łatwej identyfikacji podczas serwisów czy rozbudowy instalacji. Przewód ochronny (PE) zawsze musi być podłączony do zacisku z symbolem uziemienia, bo w ten sposób zabezpieczamy użytkowników przed porażeniem prądem w razie awarii izolacji. Neutralny (niebieski) idzie na środek – to klasyka w rozdzielniach i urządzeniach jednofazowych. Moim zdaniem, jak się zaczyna praktykę w zawodzie, to właśnie takie detale robią największą różnicę – widzi się, kto wie, co robi, a kto nie zwraca uwagi na standardy. Jeżeli kiedykolwiek będziesz pracował w większym zespole, to docenisz, jak ważna jest powtarzalność i jednoznaczność oznaczeń. Każda inna kombinacja tych przewodów grozi nie tylko usterkami, ale – co gorsza – poważnym zagrożeniem dla zdrowia. Warto też pamiętać, że kontrola techniczna zawsze zwraca uwagę na zgodność kolorystyki i kolejności przewodów z normą, więc stosowanie się do tych wytycznych to nie tylko dobry nawyk, ale po prostu konieczność.

Pytanie 14

Zamrażanie groszku przeprowadza się w zamrażarkach

A. kontaktowych wielopłytowych.

B. fluidyzacyjnych w powietrzu.

C. immersyjnych w solance.

D. immersyjnych w glikolu.

Zamrażanie groszku w zamrażarkach fluidyzacyjnych w powietrzu to obecnie najpowszechniejsza i najbardziej wydajna metoda stosowana w przemyśle spożywczym. Chodzi o to, że groszek, dzięki swojej kulistej formie i niewielkim rozmiarom, idealnie nadaje się do szybkiego mrożenia w strumieniu zimnego powietrza. W zamrażarkach fluidyzacyjnych warstwa groszku jest utrzymywana w stanie zawieszenia, jakby unosiły się w powietrzu – to właśnie efekt fluidyzacji. Dzięki temu każdy pojedynczy groszek jest bardzo równomiernie schładzany, nie zlepiają się w bryły, a proces przebiega bardzo szybko. To ważne, bo szybkie zamrożenie minimalizuje uszkodzenia komórek i zachowuje dużo więcej wartości odżywczych i naturalny kolor, niż mrożenie tradycyjne. W praktyce przekłada się to na wyższą jakość produktu po rozmrożeniu – groszek nie jest rozciapany i zachowuje swój smak. Takie rozwiązanie jest zgodne z międzynarodowymi standardami, jak np. wytyczne FAO/WHO dotyczące jakości mrożonych warzyw. W branży mówi się, że bez fluidyzacji nie byłoby tej jakości, do której się już przyzwyczailiśmy. Fajnie wiedzieć, jak prosta zasada z fizyki daje tak praktyczny efekt w kuchni i na produkcji.

Pytanie 15

Gratowanie odcinków rur miedzianych wykonuje się w celu

A. usunięcia ostrych pozostałości materiału.

B. przywrócenia kształtu i wymiaru rury.

C. umożliwienia odgałęzienia instalacji.

D. rozszerzenia średnicy rur.

Gratowanie odcinków rur miedzianych to taki etap, który niby wydaje się drobiazgiem, a jednak w praktyce ma ogromne znaczenie dla całej instalacji. Po przecięciu rury, na jej krawędziach często zostają ostre graty, czyli resztki metalu, które nie tylko wyglądają nieestetycznie, ale mogą realnie przeszkadzać w dalszych pracach. Przede wszystkim te ostre pozostałości mogą uszkodzić uszczelnienia podczas montażu, a w ekstremalnych przypadkach – nawet doprowadzić do nieszczelności instalacji. Zdarzało mi się widzieć takie przypadki na budowie i uwierz mi, lepiej poświęcić te kilka minut na porządne gratowanie niż potem szukać wycieków. Dodatkowo, jeśli zostawimy graty w rurze, mogą one oderwać się i popłynąć z wodą, zatykać zawory czy nawet powodować korozję. Zgodnie z normami (np. PN-EN 1057), po cięciu każdą rurę miedzianą należy oczyścić z gratów. Do tego używa się specjalnych narzędzi, szczotek lub gratowników ręcznych. To właśnie dlatego usuwanie ostrych pozostałości materiału jest tak ważne – chodzi zarówno o trwałość połączeń, jak i bezpieczeństwo instalacji. Moim zdaniem to taka niby prosta czynność, ale bez niej cała robota może pójść na marne.

Pytanie 16

Ile powinno wynosić wskazanie wagi nieposiadającej funkcji dynamicznego tarowania po napełnieniu instalacji czynnikiem chłodniczym w ilości 7,4 kg, jeżeli do napełniania użyto butli, która przed napełnieniem ważyła brutto 15,3 kg, a tara butli wynosi 2,3 kg ?

A. 5,6 kg

B. 7,4 kg

C. 7,9 kg

D. 15,3 kg

Prawidłowo! Wybrałeś odpowiedź 7,9 kg, co dokładnie odpowiada rzeczywistej masie, jaką powinna wskazać waga po napełnieniu instalacji określoną ilością czynnika chłodniczego. Tu najważniejsze jest zrozumienie, jak wyliczać masę brutto podczas pracy z butlami nieposiadającymi dynamicznego tarowania. W praktyce wygląda to tak: butla przed napełnianiem ważyła 15,3 kg (brutto), usunęliśmy z niej 7,4 kg czynnika, więc po zakończeniu procesu na wadze powinniśmy zobaczyć 15,3 kg - 7,4 kg = 7,9 kg. To jest prosty rachunek, ale często w codziennej pracy pojawiają się pomyłki, bo ktoś nie uwzględni wskaźnika brutto albo zapomni, że waga nie taruje się automatycznie po każdej operacji. Branżowe dobre praktyki nakazują zawsze sprawdzać masę początkową i końcową butli, nawet jeśli są na niej dwie wartości (tara oraz masa brutto), właśnie po to, żeby nie popełnić błędu przy rozliczaniu ilości czynnika. Warto pamiętać, że takie podejście zabezpiecza przed przekroczeniem dozwolonej ilości czynnika w instalacji i pozwala precyzyjnie kontrolować zużycie. Moim zdaniem, w codziennej pracy z chłodnictwem, nawyk sprawdzania i notowania masy brutto i tary bardzo ułatwia życie, zwłaszcza przy większej ilości napełnień w ciągu dnia. Dobrze jest też znać i stosować dokumentację producenta oraz korzystać z procedur zalecanych przez F-gazy czy normy EN378. To daje pewność, że wszystko jest zgodnie ze sztuką i przepisami.

Pytanie 17

Który z zastosowanych czynników wyklucza stosowanie rurociągów miedzianych w urządzeniu chłodniczym?

A. R12

B. R134a

C. R407A

D. R717

Stosowanie rurociągów miedzianych w instalacjach chłodniczych jest bardzo popularne, głównie z powodu ich wygody instalacyjnej, odporności na korozję oraz dobrego przewodnictwa ciepła. Jednak w przypadku czynnika R717, czyli amoniaku, miedź i jej stopy są absolutnie wykluczone. To wynika z agresywnej reakcji chemicznej, jaka zachodzi pomiędzy amoniakiem a miedzią, co prowadzi do szybkiej korozji i niszczenia instalacji. Z mojego doświadczenia wynika, że nawet śladowe ilości miedzi w układzie amoniakalnym potrafią skutkować wyciekami i awariami po niedługim czasie eksploatacji. W branży od dawna funkcjonuje zasada: do amoniaku tylko stal – najczęściej stosuje się rury stalowe bez szwu lub stal kwasoodporną, bo są dużo bardziej odporne na działanie tego czynnika. To nie jest tylko teoria – w praktyce, wiele awarii starszych instalacji wynikało właśnie z prób łączenia miedzi z R717, mimo ostrzeżeń producentów i norm technicznych. Warto też pamiętać, że inne czynniki chłodnicze, jak R12, R134a czy R407A, nie wchodzą w reakcje z miedzią, więc rurociągi miedziane są tam jak najbardziej akceptowalne. Podsumowując, wybierając materiał instalacji zawsze trzeba najpierw sprawdzić, z jakim czynnikiem będzie mieć kontakt – i przy R717 miedź to zdecydowana czerwona kartka.

Pytanie 18

Podstawowym celem stosowania tzw. „pułapek olejowych” jest

A. prawidłowy powrót oleju do sprężarki.

B. prawidłowy powrót oleju do skraplacza.

C. zatrzymanie oleju i odprowadzenie go do parownika.

D. zatrzymania oleju i odprowadzenie go do kanalizacji.

Pułapki olejowe to naprawdę kluczowy element każdej instalacji chłodniczej czy klimatyzacyjnej, zwłaszcza gdy mamy do czynienia z długimi czy pionowymi odcinkami rurociągów. Ich najważniejszym zadaniem jest właśnie umożliwienie powrotu oleju ze wszystkich zakamarków instalacji z powrotem do sprężarki. Olej krąży razem z czynnikiem chłodniczym, ale bywa, że z powodu grawitacji lub niewłaściwej prędkości przepływu, może się osadzać w niektórych miejscach instalacji – szczególnie na łukach czy w pionowych odcinkach. Właśnie w tych miejscach fachowcy montują pułapki olejowe, żeby gromadzący się tam olej mógł być z powrotem zassany przez sprężarkę. Bez tego mogą pojawić się poważne problemy – sprężarka bez odpowiedniej ilości oleju szybko się zatrze. Z mojej praktyki wynika, że wielu początkujących instalatorów bagatelizuje ten temat, ale wystarczy jedna poważna awaria, żeby się przekonać, że dobrze zaprojektowane i zamontowane pułapki olejowe to absolutna podstawa. Zresztą w wytycznych branżowych, na przykład w normach EN 378 czy zaleceniach producentów sprężarek, zawsze podkreśla się konieczność zapewnienia właściwego powrotu oleju. Odpowiednie rozmieszczenie pułapek i ich liczba zależą m.in. od wysokości podnoszenia i prędkości przepływu czynnika. Warto pamiętać, że w systemach z kilkoma sprężarkami czy dłuższymi pionami, pułapki powinno się wykonywać na każdym pionie powyżej 2-3 metrów. To takie typowo praktyczne rozwiązanie, które naprawdę ratuje skórę w codziennej pracy. Moim zdaniem każdy kto zajmuje się chłodnictwem, powinien mieć to w małym palcu.

Pytanie 19

Pomiary ciśnienia parowania wykonuje się

A. między skraplaczem a termostatycznym zaworem rozprężnym.

B. między sprężarką a skraplaczem chłodzonym powietrzem.

C. po stronie wysokiego ciśnienia układu chłodniczego.

D. po stronie niskiego ciśnienia układu chłodniczego.

Pomiary ciśnienia parowania w układach chłodniczych wykonuje się zawsze po stronie niskiego ciśnienia, czyli właśnie tam, gdzie czynnik chłodniczy paruje w parowniku. To podstawowy zabieg diagnostyczny i kontrolny, bo ciśnienie to jest kluczowe do oceny pracy układu – wskazuje czy parownik działa poprawnie, czy mamy odpowiednią ilość czynnika i czy sprężarka nie jest przeciążona. Moim zdaniem każdy technik powinien umieć szybko znaleźć punkt pomiarowy po stronie niskiego ciśnienia i wiedzieć, czego się tam spodziewać – bo od tego zależy, czy układ będzie chłodził tak, jak trzeba. W praktyce, na manometrach serwisowych niebieska strona to właśnie ta niska – podłączona najczęściej zaraz za parownikiem lub tuż przed sprężarką. W branży przyjmuje się, że te pomiary pozwalają nie tylko kontrolować wydajność chłodzenia, ale też wychwycić takie rzeczy jak niedobór czynnika, nieszczelności czy zatarcie kapilary. Zresztą, bez tego trudno sobie wyobrazić jakikolwiek serwis czy rozruch instalacji według standardów F-gaz czy wytycznych producentów. Warto pamiętać, że prawidłowy odczyt ciśnienia parowania to podstawa do przeliczenia temperatur odparowania na podstawie tabeli czynnika – i dopiero wtedy wiadomo, czy agregat chłodniczy pracuje w swoim optymalnym zakresie. W praktyce, jeśli wynik jest podejrzany, zawsze warto sprawdzić filtr-suszacz czy zawór rozprężny – to tam często tkwi problem. No i taka rada ode mnie – zawsze patrz na ciśnienie parowania razem z temperaturą, bo dopiero wtedy masz pełny obraz sytuacji.

Pytanie 20

W układzie chłodniczym w celu regulacji dopływu czynnika chłodniczego należy zastosować zawór pływakowy do

A. parownika.

B. skraplacza.

C. dochładzacza.

D. zbiornika cieczy.

W praktyce zawodowej można się często spotkać z myśleniem, że zawór pływakowy powinien być instalowany gdzieś tam przy skraplaczu albo nawet przy zbiorniku cieczy, ale to raczej takie skróty myślowe mogące wynikać z ogólnej niewiedzy o funkcji poszczególnych elementów instalacji chłodniczej. Skraplacz, jak sama nazwa wskazuje, służy do oddawania ciepła i zamiany par czynnika w ciecz — nie reguluje się tam wprost ilości czynnika, bo nie zachodzi potrzeba dynamicznego sterowania jego poziomem. Zawór pływakowy przy skraplaczu mógłby wręcz przeszkadzać, bo jego zadaniem nie jest utrzymanie określonego poziomu cieczy, tylko sprawne odprowadzenie jej do dalszych etapów obiegu. Z kolei dochładzacz odpowiada za dodatkowe schłodzenie cieczy, żeby poprawić wydajność chłodzenia — nie wymaga kontroli poziomu na takiej zasadzie jak parownik, bo płyn przepływa tam w sposób ciągły i nie grozi mu „praca na sucho”. Jeśli chodzi o zbiornik cieczy, to czasem można spotkać rozwiązania, gdzie stosuje się tam pewnego rodzaju kontrolę poziomu, ale nie zawór pływakowy sterujący bezpośrednim dopływem do układu, tylko raczej zabezpieczenia przed przepełnieniem czy wyciekiem. Kluczowy błąd w rozumowaniu to utożsamianie zaworu pływakowego z ogólną kontrolą poziomu cieczy wszędzie, gdzie płyn się zbiera, zamiast z miejscem, gdzie faktycznie od tego zależy praca całego procesu, czyli właśnie z parownikiem. W branży chłodniczej bardzo mocno podkreśla się, że prawidłowa regulacja ilości czynnika na wejściu do parownika to fundament efektywnej, bezawaryjnej pracy instalacji. Standardy i instrukcje serwisowe praktycznie zawsze wskazują na parownik jako miejsce montażu tego typu automatyki, bo to tutaj zmiana poziomu cieczy przekłada się bezpośrednio na wydajność chłodzenia i bezpieczeństwo pracy sprężarki. Sprowadzanie funkcji zaworu pływakowego tylko do prostego ogranicznika poziomu cieczy gdziekolwiek w układzie to dość powszechny, ale niebezpieczny błąd, na który warto uważać zwłaszcza na początku przygody z chłodnictwem.

Pytanie 21

Który z wymienionych elementów stosuje się w małej chłodziarce domowej do regulacji dopływu czynnika chłodniczego do parownika?

A. Termostat.

B. Rurkę kapilarną.

C. Elektroniczny zawór rozprężny.

D. Zawór pływakowy niskiego ciśnienia.

W małych chłodziarkach domowych, takich jak typowe lodówki, stosuje się rurkę kapilarną do regulowania dopływu czynnika chłodniczego do parownika. To jest sprawdzony i bardzo prosty sposób na uzyskanie rozprężenia czynnika chłodniczego bez skomplikowanych mechanizmów. Rurka kapilarna to po prostu cienka rurka o bardzo małej średnicy i odpowiednio dobranej długości, przez którą czynnik chłodniczy przepływa z wyższego ciśnienia (skraplacz) do niższego (parownik). Dzięki temu uzyskujemy spadek ciśnienia i – co za tym idzie – obniżenie temperatury wrzenia czynnika, co pozwala na odbiór ciepła z wnętrza lodówki. To rozwiązanie jest bardzo tanie, praktycznie bezawaryjne i nie wymaga żadnej dodatkowej regulacji czy zasilania. W dużych i bardziej zaawansowanych układach chłodniczych stosuje się inne rozwiązania, jak zawory termostatyczne czy elektroniczne, ale w zastosowaniach domowych kapilara to taka branżowa podstawa. Warto wiedzieć, że dokładny dobór długości i średnicy kapilary jest kluczowy dla sprawności całego układu. Moim zdaniem, jeśli ktoś chce dobrze rozumieć zasady działania lodówki, musi koniecznie ogarniać, jak ważna jest rola tej niepozornej rurki.

Pytanie 22

Na ilustracji przedstawiono zawór

A. kulowy z przyłączami z rury miedzianej do zaciskania.

B. zwrotny z przyłączami z rury miedzianej do lutowania.

C. bezpieczeństwa z przyłączami z rury miedzianej do zaciskania.

D. elektromagnetyczny z przyłączami z rury miedzianej do lutowania.

To jest właśnie zawór elektromagnetyczny, czyli tak zwany elektrozawór, i tutaj z przyłączami z miedzi do lutowania. Najczęściej spotyka się go w instalacjach chłodniczych oraz klimatyzacyjnych, gdzie precyzyjna kontrola przepływu czynnika jest kluczowa. W przeciwieństwie do zaworów ręcznych, tutaj otwarcie i zamknięcie odbywa się na zasadzie działania elektromagnesu, przez co można go sterować automatycznie z poziomu systemu. Moim zdaniem to ogromna wygoda przy projektowaniu nowoczesnych instalacji, bo pozwala na szybkie reagowanie na zmiany parametrów pracy. Co do sposobu montażu, lutowanie zapewnia trwałe i szczelne połączenie, zgodne z normami branżowymi (np. PN-EN 378). Warto pamiętać, że zawory te wymagają odpowiedniej ochrony przed wilgocią i zabrudzeniami – szczególnie cewka. Z mojego doświadczenia wynika, że prawidłowy dobór napięcia zasilania cewki to podstawa – wiele awarii wynika z pomyłek na tym etapie. Praktycznie w każdej dużej instalacji chłodniczej znajdziesz taki zawór, bo jest niezastąpiony przy sterowaniu automatycznym. Często spotyka się je także w pompach ciepła, centralnych klimatyzacjach czy nawet w niektórych nowoczesnych systemach grzewczych. Dobrze wiedzieć, że te do lutowania są preferowane w przypadku rur miedzianych, bo to rozwiązanie najbardziej niezawodne i zgodne z dobrymi praktykami branżowymi.

Pytanie 23

Przyrząd przedstawiony na rysunku przeznaczony jest do

A. pomiaru głębokości.

B. gratowania krawędzi rury.

C. kielichowania rur miedzianych.

D. kalibrowania średnicy wewnętrznej rury.

Patrząc na przedstawione narzędzie, można się pomylić, bo suwmiarka rzeczywiście posiada kilka funkcji i w praktyce potrafi zmylić początkujących. Jednak nie służy ona ani do gratowania krawędzi rur, ani do kielichowania rur miedzianych, ani tym bardziej do kalibrowania średnicy wewnętrznej rury. Gratowanie to typowo operacja obróbki mechanicznej, usuwania ostrych krawędzi czy zadziorów, w czym pomagają specjalne gratowniki albo pilniki, a nie precyzyjne narzędzia pomiarowe. Kielichowanie rur odbywa się przy użyciu specjalnych zestawów do rozginania końcówki rury, żeby umożliwić jej szczelne połączenie z inną rurą czy złączką – tu suwmiarka nie będzie miała żadnego zastosowania. Z kolei kalibrowanie, czyli przywracanie odpowiedniej średnicy wewnętrznej rury, to również czynność wymagająca zupełnie innych narzędzi, takich jak kalibratory czy rozprężacze. Typowym błędem myślowym jest utożsamianie narzędzi dokładnych, jak suwmiarka, z czynnościami naprawczymi czy przystosowawczymi, podczas gdy jej główną rolą jest pomiar i kontrola zgodności wymiarowej. W praktyce warsztatowej często widzę, jak mniej doświadczeni pracownicy używają suwmiarki niezgodnie z przeznaczeniem – to może prowadzić do uszkodzenia narzędzia i błędnych odczytów. Najlepiej kierować się zasadą, by każde narzędzie wykorzystywać zgodnie z jego przeznaczeniem – a w przypadku suwmiarki liczy się precyzja i wszechstronność pomiarowa, nie obróbka czy modyfikacja elementów.

Pytanie 24

Narzędzie stosowane do gięcia rur miedzianych przedstawiono na ilustracji

A. Narzędzie I.

B. Narzędzie II.

C. Narzędzie III.

D. Narzędzie IV.

Wybrałeś prawidłowo – narzędzie IV to klasyczna giętarka do rur miedzianych. Moim zdaniem, to absolutna podstawa w wyposażeniu każdego instalatora czy hydraulika, który często pracuje z rurami miedzianymi. Giętarki tego typu pozwalają na precyzyjne wyginanie rur pod różnymi kątami, zwykle do 90°, bez ryzyka zgniecenia czy spłaszczenia przekroju rury. Bez tego sprzętu trudno byłoby wykonać estetyczne i szczelne instalacje wodne albo gazowe, bo gięcie „z ręki” kończy się najczęściej pęknięciem lub odkształceniem rury. W praktyce, z mojego doświadczenia, bardzo ważne jest też to, żeby używać giętarki odpowiednio dobranej do średnicy rury – to pozwala uniknąć uszkodzeń i zapewnia powtarzalność gięcia. Warto wspomnieć, że zgodnie z dobrymi praktykami branżowymi, zgięcia wykonane giętarką nie osłabiają rury na tyle, by wpływać negatywnie na jej wytrzymałość czy szczelność. Często spotyka się je w instalacjach c.o., klimatyzacji czy nawet w chłodnictwie. Właściwe użycie tego narzędzia przekłada się nie tylko na trwałość, ale i na estetykę wykonania całej instalacji. Jeżeli chodzi o normy, to zgodnie z PN-EN 1057, gięcie rur powinno odbywać się bez naruszania struktury materiału, właśnie tak jak to zapewnia giętarka ręczna.

Pytanie 25

Jaki kolor izolacji żyły przewodu w instalacji elektrycznej jest zastrzeżony dla przewodu neutralnego?

A. Żółty.

B. Zielony.

C. Czarny.

D. Niebieski.

Kolor niebieski jest od lat zarezerwowany wyłącznie dla przewodu neutralnego (oznaczanego literą N) w instalacjach elektrycznych, co jasno wynika z normy PN-EN 60446 oraz PN-HD 308 S2:2007. W praktyce, jak spojrzysz na dowolną skrzynkę rozdzielczą czy puszkę, to zawsze niebieski przewód jest właśnie neutralny i nie należy go stosować do innych zadań, nawet jeżeli podczas remontu czegoś brakuje. To bardzo ważne, bo mieszanie kolorów prowadzi do niebezpiecznych pomyłek. W sumie – taki prosty szczegół, a potrafi uratować życie, bo każdy elektryk, nawet jak pierwszy raz widzi instalację, od razu wie, czego się spodziewać. Moim zdaniem praktyka trzymania się tych barw przydaje się zwłaszcza przy modernizacjach starych budynków, gdzie po latach łatwiej rozpoznać, który przewód jest do czego. Dla jasności, niebieski stosuje się niezależnie od tego, czy to przewód w gniazdku, czy w rozdzielnicy. Przy trójfazowych instalacjach zresztą też – fazy mają inne barwy (brązowy, czarny, szary), a uziemienie to zawsze żółto-zielony. Takie oznaczenia znacznie ograniczają ryzyko błędów, a to przecież najważniejsze w pracy z prądem.

Pytanie 26

Który z wymienionych czynników jest bezpośrednim skutkiem zanieczyszczenia skraplacza?

A. Wzrost temperatury ssania.

B. Wzrost temperatury skraplania.

C. Obniżenie temperatury skraplania.

D. Nadmierne oszronienie parownika.

Zanieczyszczenie skraplacza jest bardzo specyficzną usterką, która manifestuje się w określony sposób i niestety łatwo tu o pomyłkę, zwłaszcza jeśli nie zna się dobrze zasady działania układu chłodniczego. Często spotykam się z opinią, że wzrost temperatury ssania jest powiązany z problemami po stronie skraplacza, ale to raczej efekt zaburzeń w innych częściach układu, np. przy niedostatecznym odparowaniu lub niewłaściwym obiegu czynnika – nie bezpośrednio związany z zabrudzeniem wymiennika ciepła na skraplaczu. Z kolei stwierdzenie, że zanieczyszczenie powoduje obniżenie temperatury skraplania, jest nie tylko błędne, ale wręcz sprzeczne z fizyką procesu – utrudniony odbiór ciepła prowadzi zawsze do tego, że czynnik podnosi swoją temperaturę, by wymusić przekazanie energii do otoczenia. Oszronienie parownika natomiast to efekt najczęściej związany z problemami po stronie parownika czy z ilością czynnika, a nie ze skraplaczem. W praktyce serwisowej spotykam się z tym, że takie rozumowanie wynika ze zbyt ogólnego traktowania układu – czasem ludzie myślą, że każda usterka w jednym elemencie objawia się losowo w całym systemie. A tu niestety precyzja jest kluczowa: skraplacz zanieczyszczony = gorsze oddawanie ciepła = wyższa temperatura skraplania. Takie podejście zgodne jest z zaleceniami zarówno producentów urządzeń, jak i normami serwisowymi. Warto zatem dokładnie analizować objawy i nie mylić skutków zaburzeń w różnych częściach układu – tylko wtedy diagnostyka będzie miała sens i pozwoli szybko usunąć usterkę.

Pytanie 27

Element oznaczony na schemacie dołączanym do dokumentacji technicznej agregatu chłodniczego literą A to

A. zawór wody.

B. filtr osuszacz.

C. kurek trójdrogowy z przelotem.

D. termostatyczny zawór rozprężny.

Element oznaczony literą A na schemacie to termostatyczny zawór rozprężny, czyli kluczowy podzespół w układzie chłodniczym. Pełni on bardzo istotną funkcję – reguluje ilość czynnika chłodniczego, jaka trafia do parownika, na podstawie aktualnych warunków pracy. Dzięki temu możliwa jest precyzyjna kontrola przegrzania pary na wyjściu z parownika, co znacząco wpływa na efektywność i niezawodność działania całego agregatu. W praktyce taki zawór reaguje na temperaturę i ciśnienie, automatycznie dostosowując otwarcie oryficjum. Spotyka się go w większości instalacji chłodniczych – zarówno w dużych agregatach przemysłowych, jak i mniejszych urządzeniach, np. ladach chłodniczych czy klimatyzatorach. W branżowych normach, np. PN-EN 378, wyraźnie podkreśla się znaczenie właściwego doboru i montażu tego typu zaworów, bo od ich pracy zależy stabilność i bezpieczeństwo całego układu. Z mojego doświadczenia wynika, że niewłaściwy dobór tego elementu często prowadzi do problemów z równowagą ciśnienia i, co gorsza, do powrotu cieczy do sprężarki, a to już spore ryzyko awarii. Warto więc dobrze rozumieć zasadę działania i rolę termostatycznego zaworu rozprężnego – to podstawa każdego nowoczesnego systemu chłodzenia.

Pytanie 28

Na którym rysunku przedstawiono prawidłowe wykonanie odprowadzenia skroplin z jednostki wewnętrznej klimatyzatora?

A. Rysunek 1

B. Rysunek 2

C. Rysunek 3

D. Rysunek 4

Rysunek 3 najlepiej ilustruje prawidłowe wykonanie odprowadzenia skroplin z jednostki wewnętrznej klimatyzatora. Przede wszystkim, rura spustowa powinna być poprowadzona ze stałym spadkiem, bez żadnych syfonów czy zbiorników po drodze, które mogłyby powodować cofanie się wody lub powstawanie nieprzyjemnych zapachów. Moim zdaniem, taki sposób prowadzenia rury to najprostsza i zarazem najskuteczniejsza metoda – grawitacja robi tutaj całą robotę. Skropliny mają swobodny odpływ, nie gromadzą się nigdzie po drodze, więc minimalizuje się ryzyko wycieków czy wywoływania wilgoci w pomieszczeniach. W branży HVACR takie rozwiązanie uznawane jest za standard wynikający z wytycznych producentów oraz norm (np. PN-EN 378). Praktyka pokazuje też, że próby stosowania zbiorników czy rozwiązań z syfonami bez potrzeby kończą się awariami i dodatkowymi serwisami. Dobrze jest pamiętać, żeby nie umieszczać końcówki rury bezpośrednio przy ścianie czy w miejscu narażonym na zamarzanie – to też częsty błąd na budowie. Warto stosować lekkie nachylenie, np. 2-3% spadku, i unikać zagięć, bo nawet niewielkie załamania na rurze potrafią zatrzymać wodę. Rysunek 3, moim zdaniem, pokazuje taki właśnie poprawny, praktyczny i zgodny ze sztuką sposób wykonania.

Pytanie 29

Na podstawie schematu instalacji wykonanego podczas obmiaru określ, w której kolumnie tabeli podano właściwą liczbę wybranych elementów użytych podczas montażu instalacji klimatyzacyjnej.

Rodzaj elementu	Liczba [szt.]
Rodzaj elementu	A.	B.	C.	D.
Jednostka zewnętrzna	2	1	1	2
Jednostka wewnętrzna	4	5	4	5
Trójnik 19,05/15,88x2	1	-	2	-
Trójnik 28,58/15,88x2	-	2	-	1

A. Kolumna A

B. Kolumna B

C. Kolumna C

D. Kolumna D

Tutaj mamy typowy przykład instalacji klimatyzacyjnej typu multisplit, w której jedna zewnętrzna jednostka współpracuje z kilkoma jednostkami wewnętrznymi. Patrząc na schemat, z łatwością można zauważyć, że mamy jedną jednostkę zewnętrzną i cztery jednostki wewnętrzne, co jest zgodne z wartościami z kolumny C. Co ważne, liczba trójników również się zgadza – dwa trójniki 19,05/15,88x2 oraz brak trójnika 28,58/15,88x2 (tego drugiego faktycznie nie widać na schemacie, bo rozdzielenie następuje od razu na dwie gałęzie i dalej na kolejne cztery). Kluczowa sprawa to zrozumieć, że dobór liczby i typu trójników powinien być zawsze zgodny z rzeczywistą topologią rozprowadzania rur, co wpływa na jakość pracy całego systemu i ogranicza ryzyko nieszczelności. W praktyce bardzo często zdarza się, że drobny błąd w doborze takich elementów skutkuje późniejszymi problemami serwisowymi. Moim zdaniem dobrze jest pamiętać też, że zgodność z dokumentacją i standardami montażu (np. wytyczne producentów) to podstawa – nie tylko podczas egzaminu, ale i na prawdziwym montażu. Przy każdej większej instalacji warto zweryfikować liczby elementów właśnie na podstawie takiego rysunku poglądowego, bo to pozwala uniknąć pomyłek przy zamówieniach materiałów czy późniejszym odbiorze technicznym.

Pytanie 30

Element przedstawiony na rysunku służy do

A. pomiaru temperatury czynnika w instalacji chłodniczej.

B. oceny napowietrzenia czynnika w instalacji chłodniczej.

C. pomiaru ciśnienia po stronie tłocznej instalacji chłodniczej.

D. oceny stanu zawilgocenia czynnika w instalacji chłodniczej.

To jest tzw. wizjer instalacyjny z wskaźnikiem wilgoci, bardzo często spotykany w instalacjach chłodniczych i klimatyzacyjnych. Jego głównym zadaniem jest właśnie ocena stanu zawilgocenia czynnika chłodniczego. Moim zdaniem to jeden z tych elementów, które aż proszą się o częstą kontrolę podczas serwisu – bo potrafi sporo powiedzieć o kondycji całego układu. W środku wizjera znajduje się specjalny wskaźnik zmieniający kolor w zależności od ilości wilgoci rozpuszczonej w czynniku: najczęściej zielony oznacza „sucho”, a kolor żółty lub różowy sygnalizuje przekroczenie dopuszczalnej wilgotności. Producenci chętnie o tym piszą w instrukcjach i naprawdę warto kierować się ich zaleceniami. Z doświadczenia wiem, że prawidłowa interpretacja koloru pozwala szybko wykryć problem np. z nieszczelnością, niesprawnym osuszaczem czy zbyt późną wymianą filtra. Zbyt wysoka wilgotność może prowadzić do powstawania lodu w zaworze rozprężnym, a to już prosta droga do większej awarii. Taki wizjer to nie tylko kontrola wilgoci – można też zaobserwować obecność pęcherzyków gazu, co sygnalizuje inne nieprawidłowości. W branży przyjęło się, że regularne sprawdzanie wizjera to podstawa dobrej praktyki serwisowej i nawet w prostych instalacjach nie warto tego lekceważyć.

Pytanie 31

Element oznaczony strzałką na ilustracji służy do

A. wymiany ciepła.

B. tłumienia hałasów.

C. filtrowania powietrza.

D. regeneracji powietrza.

Element wskazany strzałką na ilustracji to wymiennik ciepła – bardzo ważny komponent w centralach wentylacyjnych i rekuperatorach. Jego główne zadanie to właśnie wymiana ciepła pomiędzy powietrzem wywiewanym z pomieszczenia a świeżym powietrzem nawiewanym z zewnątrz. Dzięki temu zimą powietrze, zanim trafi do wnętrza budynku, jest wstępnie ogrzewane bez dodatkowego zużycia energii, bo ciepło odzyskujemy z wywiewanego powietrza. Latem ten proces może działać odwrotnie – powietrze nawiewane jest schładzane przez wywiewane. W branży mówi się na to rekuperacja i jest to rozwiązanie, które bardzo poprawia energooszczędność budynków – zgodnie z najnowszymi standardami takie urządzenia są wręcz wymagane przy budowie nowych domów. Osobiście uważam, że w praktyce dobry wymiennik ciepła potrafi naprawdę zaskoczyć skutecznością. Warto pamiętać, że jego sprawność zależy od rodzaju konstrukcji (np. przeciwprądowy, krzyżowy, obrotowy). W centrum wentylacyjnym to właśnie on decyduje, ile energii odzyskamy – i to jest kluczowy element, jeśli ktoś myśli o małych rachunkach za ogrzewanie przy dobrej jakości powietrza.

Pytanie 32

Na której ilustracji przedstawiono wyłącznik różnicowoprądowy?

A. Na ilustracji 1.

B. Na ilustracji 2.

C. Na ilustracji 3.

D. Na ilustracji 4.

Wyłącznik różnicowoprądowy to bardzo ważny element w każdej instalacji elektrycznej – odpowiada za ochronę ludzi przed porażeniem prądem (tzw. ochrona uzupełniająca), ale też zabezpiecza instalację przed skutkami prądów upływu. Na ilustracji 3 mamy dokładnie takie urządzenie – od razu zwraca uwagę obecność przycisku testującego (najczęściej oznaczony literą T), a także schemat działania z charakterystycznym symbolem różnicówki. W praktyce wyłączniki różnicowoprądowe stosuje się zgodnie z normą PN-HD 60364, szczególnie tam, gdzie jest zagrożenie dotykiem pośrednim czy w łazienkach i kuchniach. Co ciekawe, wyłącznik nie chroni przed przeciążeniem ani zwarciem – do tego są bezpieczniki lub wyłączniki nadprądowe – tylko przed upływem prądu do ziemi, na przykład przez ciało człowieka. Sam używam różnicówek w domowej rozdzielnicy, bo według mnie to podstawa bezpieczeństwa – a wiele starszych instalacji ich po prostu nie ma, co jest dużym błędem. Dobrym nawykiem jest też regularne testowanie przycisku T – naprawdę warto o tym pamiętać, bo sprzęt potrafi się zawiesić. W sumie, jeżeli ktoś chce być w porządku z przepisami i zdrowym rozsądkiem, to różnicówka powinna być zawsze obecna tam, gdzie przebywają ludzie.

Pytanie 33

Na zamieszczonym rysunku centrali klimatyzacyjnej element służący do odzysku ciepła oznaczono cyfrą

A. 1

B. 2

C. 6

D. 7

Element oznaczony cyfrą 2 na tym schemacie centrali klimatyzacyjnej to właśnie wymiennik krzyżowy, który odpowiada za odzysk ciepła. W praktyce to jest serce całego odzysku energii – powietrze wywiewane oddaje swoją energię cieplną powietrzu nawiewanemu, co znacząco pozwala ograniczyć koszty ogrzewania lub chłodzenia. Szczerze mówiąc, bez tego elementu, nowoczesna wentylacja mechaniczna właściwie nie miałaby sensu ekonomicznego, bo straty energii byłyby zbyt duże. Wymienniki te buduje się zgodnie z normami PN-EN 308, które określają minimalną sprawność temperaturową na poziomie 50%, ale w praktyce dobre urządzenia osiągają nawet 70-80%. Najczęściej spotykane są w biurowcach, szkołach czy szpitalach, gdzie wentylacja działa cały czas i każda oszczędność energii ma znaczenie. Moim zdaniem, warto sobie od razu utrwalić, że odzysk ciepła to jedna z najważniejszych funkcji centrali, a wymiennik krzyżowy (lub obrotowy) to kluczowy moduł z punktu widzenia ekologii i portfela inwestora. Czasem spotyka się też systemy z glikolem albo regeneracyjne, ale tu na rysunku ewidentnie widać klasyczny wymiennik krzyżowy, najczęściej obecny w praktyce. Praca bez odzysku ciepła w obecnych realiach energetycznych jest po prostu nieopłacalna, a nawet niezgodna z nowymi standardami budowlanymi.

Pytanie 34

Czym należy wypełnić swobodną przestrzeń między sondą gruntowej pompy ciepła a ścianami odwiertu?

A. Rozdrobnionym materiałem wypłukanym z odwiertu.

B. Mieszaniną żwirowo-gipsowo-wapienną.

C. Granulowanym żużlem paleniskowym.

D. Zaprawą cementowo-wapienną.

Wypełnienie przestrzeni między sondą gruntowej pompy ciepła a ścianami odwiertu rozdrobnionym materiałem wypłukanym z odwiertu to rozwiązanie, które wynika z praktycznych wymogów techniki instalacyjnej. Taki materiał, najczęściej tzw. cuttings, gwarantuje odpowiednią szczelność i stabilność odwiertu, a jednocześnie nie zaburza naturalnych parametrów przewodzenia ciepła przez grunt. Moim zdaniem, to trochę niedoceniany etap prac, bo sporo osób skupia się głównie na samej sondzie, a przecież prawidłowe wypełnienie otworu ma olbrzymi wpływ na efektywność całego systemu. Zachowanie ciągłości materiału pomiędzy sondą a ścianami odwiertu minimalizuje ryzyko powstawania pustek powietrznych, które drastycznie pogarszają przewodnictwo cieplne. W branży obowiązuje zasada, że powinniśmy używać materiałów pochodzących bezpośrednio z odwiertu, bo są one neutralne dla geologii danego miejsca i nie ingerują w chemizm gruntu. Dodatkowo, takie podejście jest zgodne z wytycznymi m.in. VDI 4640 oraz rekomendacjami IGSHPA, gdzie kładzie się nacisk na minimalizowanie wpływu obcych materiałów na środowisko gruntowe i na poprawę długookresowej wydajności wymiennika. W praktyce, spotkałem się z sytuacjami, gdzie użycie nieodpowiednich zapraw skutkowało szybkim spadkiem efektywności sondy. Zastosowanie materiału wypłukanego z odwiertu to takie trochę "złote środowiskowe minimum", które pozwala zachować równowagę pomiędzy efektywnością systemu a ochroną środowiska.

Pytanie 35

Która etykieta określa klimatyzator o najniższym współczynniku efektywności energetycznej dla funkcji ogrzewania?

A. I.

B. II.

C. III.

D. IV.

Odpowiedź IV jest prawidłowa, bo ten klimatyzator ma najniższy współczynnik efektywności energetycznej dla funkcji ogrzewania, czyli COP (Coefficient of Performance) równy 2,6. Dla przypomnienia – im niższa wartość COP, tym mniej efektywnie urządzenie zamienia energię elektryczną na ciepło. W praktyce oznacza to wyższe rachunki za prąd przy takim samym efekcie grzewczym. W branży HVAC przyjmuje się, że wartość COP powinna być możliwie jak najwyższa – często zaleca się wybieranie urządzeń z COP powyżej 3,5, a najlepiej blisko 4, co jest standardem dla nowoczesnych i energooszczędnych rozwiązań. Klimatyzator z najniższym COP nie tylko generuje większe koszty eksploatacji, ale i jest mniej przyjazny środowisku, bo wymaga zużycia większej ilości energii dla uzyskania tego samego efektu. Moim zdaniem, patrząc na etykiety, warto też zwracać uwagę na klasę efektywności (tutaj A+) – to jasny sygnał, że urządzenie nie spełnia najwyższych standardów. W praktyce, jeśli ktoś planuje używać klimatyzatora często w trybie grzania, dobrze jest od razu inwestować w modele z wyższym COP – wtedy różnice w rachunkach za prąd szybko się zwrócą. Z mojego doświadczenia, klienci, którzy wybierają urządzenia z wyższym COP, są z reguły bardziej zadowoleni i rzadziej narzekają na koszty eksploatacji. Warto więc umieć czytać te etykiety i znać konsekwencje wyboru.

Pytanie 36

Na rysunku elementy służące do regulacji natężenia przepływu wody grzewczej w poszczególnych pętlach ogrzewania podłogowego oznaczono cyfrą

A. 3

B. 4

C. 5

D. 6

Rotametry, oznaczone na schemacie cyfrą 3, to elementy, które w praktyce służą właśnie do regulacji natężenia przepływu wody grzewczej w poszczególnych pętlach ogrzewania podłogowego. To takie przezroczyste tuby z pływakiem w środku – bardzo czytelne w obsłudze i naprawdę przydatne przy eksploatacji instalacji. Dzięki rotametrom można dokładnie ustawić, ile wody przechodzi przez każdą pętlę, co jest kluczowe, żeby każda strefa pomieszczenia była równomiernie ogrzewana. Moim zdaniem, to jeden z najważniejszych elementów rozdzielacza w podłogówkach, bo bez odpowiedniej regulacji jedne pomieszczenia byłyby przegrzane, a inne niedogrzane. Fachowcy zawsze powtarzają, żeby nie bagatelizować rotametrów – ja też tak uważam. Ustawianie ich odbywa się zwykle na etapie rozruchu systemu albo po każdej większej modernizacji. Warto wiedzieć, że rotametry można też łatwo kontrolować wizualnie – od razu widać, czy jest przepływ i jak duży. To zgodne z dobrymi praktykami z PN-EN 1264, gdzie wskazuje się na potrzebę precyzyjnej regulacji hydraulicznej w systemach płaszczyznowych. W nowoczesnych instalacjach praktycznie się nie spotyka rozdzielaczy bez rotametrów, bo po prostu się nie da ich dobrze wyregulować. Także jak dla mnie – super sprawa i dobrze, że się to rozpoznaje na schematach.

Pytanie 37

Na balkonie budynku zamontowana jest jednostka zewnętrzna klimatyzatora ściennego typu Split, którą należy zdemontować. W tym celu monter w pierwszej kolejności odłączył zasilanie elektryczne, a następnie powinien

A. odłączyć agregat od rurociągów.

B. zabezpieczyć rurociągi chłodnicze.

C. odessać za pomocą stacji odzysku, czynnik chłodniczy z rurociągów.

D. zamknąć oba zawory czynnika chłodniczego w jednostce zewnętrznej.

Zamknięcie obu zaworów czynnika chłodniczego w jednostce zewnętrznej to pierwszy i najważniejszy krok po odłączeniu zasilania przed demontażem klimatyzatora typu Split. Pozwala to odizolować czynnik chłodniczy w jednostce zewnętrznej i zapobiec niekontrolowanemu wyciekowi gazu do atmosfery, co jest nie tylko kwestią bezpieczeństwa, ale i wymogiem prawnym (np. zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego 517/2014 o F-gazach). Moim zdaniem wielu monterów w codziennej pracy czasem lekceważy tę procedurę, a to błąd – bo nawet niewielka nieszczelność grozi poważnymi konsekwencjami środowiskowymi i finansowymi. Zamknięcie zaworów daje też czas na spokojne przygotowanie kolejnych etapów demontażu, łącznie z odzyskiem czynnika i zabezpieczeniem instalacji. W praktyce wygląda to tak: używasz klucza imbusowego do zamknięcia zaworów serwisowych na tzw. „liquid” i „gas”, co odcina rurociągi od jednostki. Standardowa procedura serwisowa zawsze zaleca tę czynność jako pierwszą po odłączeniu zasilania, bo gwarantuje bezpieczny start demontażu, a jednocześnie ogranicza ryzyko utraty czynnika i zanieczyszczenia środowiska. Warto pamiętać, że ten krok to nie tylko teoria z podręcznika – sam miałem przypadek, że niewłaściwe zamknięcie zaworów skutkowało koniecznością kosztownego napełniania układu od nowa. Lepiej się nie spieszyć, dokładnie sprawdzić zawory i dzięki temu cała dalsza praca idzie dużo sprawniej.

Pytanie 38

Na schemacie przedstawiono pompę ciepła

A. z rozdziałem ciepła.

B. w układzie odwracalnym.

C. z odzyskiem ciepła z kilku źródeł.

D. w układzie z wymiennikiem ciepła krzyżowym.

To, co widać na tym schemacie, to klasyczny przykład pompy ciepła pracującej w układzie odwracalnym. Moim zdaniem, warto zwrócić uwagę na obecność dwóch zaworów rozprężających oraz możliwość zmiany kierunku przepływu czynnika chłodniczego. Dzięki temu urządzenie może pełnić zarówno funkcję ogrzewania, jak i chłodzenia – to jest właśnie ta odwracalność, o której często mówi się w branży HVAC. W praktyce, takie rozwiązania są bardzo popularne w nowoczesnych instalacjach klimatyzacyjnych i pompach ciepła powietrze-powietrze. Typowy przypadek: latem pompa pracuje jak klimatyzator, odbierając ciepło z wnętrza budynku i oddając je na zewnątrz, a zimą – dokładnie odwrotnie. Rozwiązania tego typu zgodne są z normą PN-EN 14511, gdzie podkreśla się wagę elastyczności działania urządzeń. Z mojego doświadczenia wynika, że odwracalność układu znacząco podnosi efektywność sezonową i pozwala na lepsze zarządzanie energią w budynku. Zwróć też uwagę, że nie każda pompa ciepła ma taką możliwość, to raczej domena nowoczesnych systemów, które muszą być wyposażone w odpowiednie zawory czterodrogowe. Cały mechanizm opiera się na inżynierskim podejściu do energetyki budynków i dobrze wpisuje się w trendy energooszczędności.

Pytanie 39

Na podstawie rysunku określ poprawną kolejność montażu kołnierza i obejmy do kanału prostokątnego.

A. Założyć obejmę na kołnierz, następnie obejmę zamocować do rurociągu za pomocą samowkrętów.

B. Kołnierz zamocować do rurociągu za pomocą nitów zrywalnych, następnie na kołnierz założyć obejmę.

C. Obejmę do kołnierza zamocować za pomocą blachowkrętów, następnie całość przymocować do rurociągu.

D. Założyć obejmę na kołnierz, następnie obejmę zamocować do rurociągu za pomocą nitów zakuwnych dwustronnie.

Właściwa kolejność montażu kołnierza i obejmy na kanale prostokątnym zaczyna się właśnie od nałożenia obejmy na kołnierz, a potem przykręcenia jej do rurociągu za pomocą samowkrętów. To rozwiązanie jest bardzo często stosowane w praktyce, bo daje możliwość szybkiego i stabilnego połączenia elementów bez konieczności wcześniejszego wiercenia otworów czy stosowania dodatkowych narzędzi. Samowkręty mają tę zaletę, że łatwo przebijają cienką blachę, zapewniając szczelność i trwałość montażu. W branży wentylacyjnej czy klimatyzacyjnej taka metoda gwarantuje też szybkie tempo pracy, co jest bardzo ważne przy większych realizacjach. Warto pamiętać, że zgodnie ze standardami (np. normy PN-EN 1505 dotyczącej przewodów wentylacyjnych z blachy) właściwy montaż obejmy na kołnierzu przed przymocowaniem jej do kanału pozwala na uzyskanie odpowiedniej wytrzymałości połączenia oraz właściwego uszczelnienia. Z mojego doświadczenia wynika, że nawet osoby zaczynające pracę w branży są w stanie szybko opanować tę technikę – wystarczy zachować kolejność kroków, a całość trzyma się bardzo solidnie. Dodatkowo, użycie samowkrętów pozwala łatwo rozmontować połączenie w razie potrzeby, co bywa przydatne podczas serwisowania instalacji.

Pytanie 40

W celu zmniejszenia wydajności wentylatora napędzanego przez przekładnię paska klinowego należy

A. na wale silnika zamontować koło pasowe o mniejszej średnicy bez wymiany paska klinowego.

B. na wale silnika zamontować koło pasowe o większej średnicy bez wymiany paska klinowego.

C. wymienić pasek klinowy na nowy o mniejszej długości bez wymiany kół pasowych.

D. wymienić pasek klinowy na nowy o większej długości bez wymiany kół pasowych.

W tym pytaniu kluczowe jest zrozumienie, jak przekładnia pasowa wpływa na prędkość i wydajność obrotową urządzenia napędzanego. Jeżeli chcemy zmniejszyć wydajność wentylatora, chodzi nam o to, żeby obracał się wolniej, a nie szybciej. Montując na wale silnika koło pasowe o mniejszej średnicy (przy zachowaniu tego samego paska), uzyskujemy właśnie taki efekt – silnik będzie musiał szybciej się obracać, aby uzyskać tę samą prędkość obrotową wentylatora, lecz w praktyce wentylator „dostaje” mniej obrotów, bo przekładnia zmienia przełożenie na mniej korzystne dla jego szybkości. Tak to działa w większości urządzeń napędzanych paskiem klinowym. Taki zabieg często spotyka się w praktyce, np. w wentylatorach przemysłowych czy maszynach rolniczych, gdzie chcemy dostosować prędkość do aktualnych warunków pracy lub wymogów bezpieczeństwa (np. zmniejszenie hałasu, zużycia energii czy przedłużenie trwałości elementów). Z mojego doświadczenia – czasem wymiana tylko koła pasowego bywa szybsza i tańsza niż kombinowanie z paskiem czy innymi przeróbkami. No i nie powoduje niepotrzebnych napięć ani zużycia paska, jeśli dobrze dobierzemy średnicę. To rozwiązanie uznawane jest za zgodne z branżową praktyką, bo nie wymaga ingerencji w resztę mechanizmu, a jednocześnie daje łatwą kontrolę nad parametrami pracy.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej