Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 28 lipca 2026 09:42
Data zakończenia: 28 lipca 2026 09:57

Egzamin zdany!

Wynik: 33/40 punktów (82,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Do zdjęcia rentgenowskiego kręgosłupa piersiowego w projekcji AP pacjenta należy ułożyć

A. na brzuchu, tak by promień centralny padał na środek mostka.

B. na plecach, tak by promień centralny padał na środek mostka.

C. na brzuchu, tak by promień centralny padał na wyrostek mieczykowaty mostka.

D. na plecach, tak by promień centralny padał na wyrostek mieczykowaty mostka.

Prawidłowa odpowiedź wynika z zasad standardowego pozycjonowania do zdjęcia RTG kręgosłupa piersiowego w projekcji AP. Pacjent powinien leżeć na plecach (pozycja na wznak), z kręgosłupem możliwie równolegle do stołu, bez rotacji barków i miednicy. Promień centralny kieruje się na środek mostka, czyli mniej więcej na poziom Th6–Th7, co pozwala objąć na obrazie cały odcinek piersiowy w projekcji przednio–tylnej. Dzięki takiemu ułożeniu centralne promieniowanie przechodzi osiowo przez trzon kręgosłupa piersiowego, a nie ucieka za bardzo w stronę szyi albo lędźwi.
Moim zdaniem ważne jest, żeby kojarzyć, że w projekcji AP odcinka piersiowego orientujemy się właśnie mostkiem, a nie np. wyrostkiem mieczykowatym. W praktyce technik często palpacyjnie wyszukuje ręką środek mostka i tam kieruje promień centralny, korygując odległość ognisko–film i ewentualne podkładki pod głowę czy kolana, żeby wyrównać krzywizny kręgosłupa. Dobre praktyki mówią też o ustawieniu kasety tak, by górna krawędź sięgała mniej więcej do poziomu C7, a dolna obejmowała przejście piersiowo–lędźwiowe.
W literaturze i wytycznych z zakresu techniki RTG (np. standardowe atlasy projekcji) podkreśla się, że projekcja AP odcinka piersiowego wykonywana na leżąco na plecach poprawia stabilność pacjenta, ogranicza ruchy oddechowe i zmniejsza ryzyko poruszenia obrazu. W pozycji leżącej łatwiej też zastosować prawidłową kolimację, ochronę gonad, tarczycy (tam gdzie to możliwe) i dopasować parametry ekspozycji do stosunkowo dużej grubości klatki piersiowej. To wszystko przekłada się na jakość diagnostyczną zdjęcia i bezpieczeństwo pacjenta.

Pytanie 2

Jaki sposób frakcjonowania dawki jest stosowany w radioterapii konwencjonalnej?

A. Dawka frakcyjna w zakresie 1,8-2,5 Gy 1 raz dziennie.

B. Dawka frakcyjna w zakresie 2,5-3,5 Gy 1 raz dziennie.

C. Dawka frakcyjna w zakresie 1,8-2,5 Gy 2 razy dziennie.

D. Dawka frakcyjna w zakresie 2,5-3,5 Gy 2 razy dziennie.

W radioterapii konwencjonalnej przyjmuje się tzw. frakcjonowanie standardowe: dawka frakcyjna w granicach ok. 1,8–2,0 Gy (czasem do 2,2–2,3 Gy, w zależności od ośrodka) podawana raz dziennie, 5 razy w tygodniu. Dlatego odpowiedź z zakresem 1,8–2,5 Gy 1 raz dziennie najlepiej oddaje klasyczną praktykę kliniczną. Kluczowa jest tu zasada: jedna frakcja na dobę, z przerwami nocnymi pozwalającymi na naprawę uszkodzeń w zdrowych tkankach. To wynika z radiobiologii – zdrowe komórki lepiej regenerują DNA między frakcjami, a komórki nowotworowe gorzej, więc z czasem różnica uszkodzeń działa na korzyść pacjenta. Standardowe frakcjonowanie stosuje się np. w leczeniu raka piersi po operacji, w radioterapii raka prostaty w klasycznych schematach, przy napromienianiu guzów głowy i szyi czy guzów płuca, szczególnie w leczeniu radykalnym. Typowy plan: 1,8–2 Gy dziennie do dawki całkowitej 50–70 Gy, w zależności od wskazań. Z mojego doświadczenia to właśnie ten schemat jest domyślny, jeśli w dokumentacji nie ma adnotacji o hipofrakcjonowaniu, hiperfrakcjonowaniu czy przyspieszonym (akcelerowanym) schemacie. W wielu wytycznych (np. ESMO, ASTRO) konwencjonalna radioterapia jest definiowana właśnie przez ten rząd wielkości dawki frakcyjnej i częstość 1x/dobę. W praktyce technik radioterapii planując harmonogram, wpisuje pacjentowi jedną sesję dziennie, pilnując stałych godzin, bo stały rytm dobowy też ma znaczenie dla tolerancji leczenia. Ważne jest też to, że takie frakcjonowanie jest kompromisem między skutecznością onkologiczną a toksycznością – większe dawki na frakcję szybciej przekładają się na powikłania późne w narządach krytycznych.

Pytanie 3

Na rentgenogramie strzałką zaznaczono

A. przerwanie ciągłości łuku.

B. rozszczep łuku.

C. dyskopatię L₅– S₁.

D. kręgozmyk kręgu L₅ względem S₁.

Na strzałkowym zdjęciu bocznym kręgosłupa lędźwiowo‑krzyżowego strzałka wyraźnie wskazuje na przestrzeń międzytrzonową L5–S1. Jest ona zwężona i o zmienionej strukturze, co jest typowym obrazem dyskopatii L5–S1 w klasycznym RTG. W badaniu rentgenowskim samego jądra miażdżystego nie widać, ale oceniamy pośrednie cechy – zmniejszenie wysokości szpary międzykręgowej, sklerotyzację blaszek granicznych, czasem osteofity na krawędziach trzonów. Właśnie taki zestaw objawów radiologicznych jest interpretowany jako zmiany zwyrodnieniowo‑dyskopatyczne. Moim zdaniem ważne jest, żeby kojarzyć: zwężona szpara między L5 a S1 + brak wyraźnego przemieszczenia trzonu = myślimy najpierw o dyskopatii, a nie o kręgozmyku. W praktyce technika RTG wg standardów (projekcja boczna lędźwiowo‑krzyżowa, odpowiednie ogniskowanie na L4–L5, unikanie rotacji) ma ogromne znaczenie, bo każde przekoszenie może udawać „przesunięcie” trzonu. RTG jest badaniem pierwszego rzutu, ale przy objawach korzeniowych, niedowładach czy podejrzeniu dużej przepukliny dysku zgodnie z aktualnymi zaleceniami kieruje się pacjenta na rezonans magnetyczny, który najlepiej pokazuje strukturę krążka międzykręgowego i ucisk na worek oponowy. W codziennej pracy technika dobrze jest od razu ocenić, czy szpara L5–S1 jest w pełni zobrazowana (częsty problem przy zbyt dużej otyłości albo złym ustawieniu). Jeśli nie, powtarza się projekcję z lekką modyfikacją kąta promienia. Takie „dopieszczenie” badania bardzo ułatwia późniejszą, prawidłową interpretację lekarzowi radiologowi i zmniejsza ryzyko przeoczenia istotnej dyskopatii.

Pytanie 4

Droga przewodnictwa powietrznego fali akustycznej przebiega przez

A. ucho zewnętrzne, ucho środkowe i ucho wewnętrzne.

B. ucho środkowe, ucho wewnętrzne i kości czaszki.

C. ucho zewnętrzne, ucho środkowe i kości czaszki.

D. ucho wewnętrzne i kości czaszki.

Prawidłowo wskazana droga przewodnictwa powietrznego obejmuje ucho zewnętrzne, ucho środkowe i ucho wewnętrzne. Tak właśnie fizjologicznie przebiega fala akustyczna, kiedy mówimy o tzw. przewodnictwie powietrznym, które bada się m.in. w klasycznej audiometrii tonalnej. Dźwięk najpierw wchodzi przez małżowinę uszną i przewód słuchowy zewnętrzny, gdzie jest kierowany w stronę błony bębenkowej. To jest rola ucha zewnętrznego – zbieranie i ukierunkowanie fali akustycznej. Następnie drgania przenoszone są na układ kosteczek słuchowych w uchu środkowym (młoteczek, kowadełko, strzemiączko). Ten układ działa jak swoista dźwignia i transformator impedancji – wzmacnia i dopasowuje drgania z powietrza do środowiska płynowego w uchu wewnętrznym. To dopasowanie jest kluczowe, bo bez sprawnego ucha środkowego większość energii dźwięku odbijałaby się na granicy powietrze–płyn. Ostatecznie fala mechaniczna dociera do ślimaka w uchu wewnętrznym, gdzie następuje przetworzenie drgań mechanicznych na impulsy nerwowe w narządzie Cortiego. Z punktu widzenia praktyki medycznej, zwłaszcza w diagnostyce elektromedycznej, rozróżnienie przewodnictwa powietrznego od kostnego jest podstawą interpretacji audiogramu i prób stroikowych (Rinne, Weber). Jeżeli przewodnictwo powietrzne jest gorsze od kostnego, sugeruje to uszkodzenie na poziomie ucha zewnętrznego lub środkowego (tzw. niedosłuch przewodzeniowy). Natomiast gdy upośledzone jest zarówno przewodnictwo powietrzne, jak i kostne, myślimy o uszkodzeniu ucha wewnętrznego lub dalszych odcinków drogi słuchowej (niedosłuch odbiorczy). Moim zdaniem warto kojarzyć to pytanie właśnie z praktyką badania audiometrii: słuchawki na uszach badają przewodnictwo powietrzne, a wibrator kostny za małżowiną – przewodnictwo kostne, które omija ucho zewnętrzne i środkowe.

Pytanie 5

Jak przebiega promień centralny w projekcji AP czaszki?

A. Od przodu ku tyłowi, prostopadle do płaszczyzny czołowej.

B. Od tyłu ku przodowi, prostopadle do płaszczyzny czołowej.

C. Od tyłu ku przodowi, prostopadle do płaszczyzny strzałkowej.

D. Od przodu ku tyłowi, prostopadle do płaszczyzny strzałkowej.

Prawidłowo wskazana odpowiedź odzwierciedla klasyczne ustawienie w projekcji AP czaszki: promień centralny biegnie od przodu ku tyłowi, prostopadle do płaszczyzny czołowej. W praktyce oznacza to, że lampa RTG znajduje się przed twarzą pacjenta, a kaseta / detektor za potylicą, a wiązka pada na czoło i przechodzi w kierunku tyłu głowy. Płaszczyzna czołowa to taka, która dzieli ciało na część przednią i tylną, więc promień prostopadły do niej biegnie dokładnie w osi przednio–tylnej (AP). To jest zgodne z opisami w standardowych atlasach projekcji radiologicznych i wytycznymi stosowanymi w pracowniach RTG. W projekcji AP czaszki zależy nam na możliwie równomiernym odwzorowaniu struktur kości czaszki od strony czołowej aż po potylicę, przy minimalnych zniekształceniach geometrycznych. Ustawienie promienia centralnego prostopadle do płaszczyzny czołowej ogranicza powiększenie i zniekształcenia kształtu kości, co ma znaczenie np. przy ocenie symetrii łuków jarzmowych, zatok czołowych, oczodołów czy sklepienia czaszki. Z mojego doświadczenia w pracowniach RTG jednym z częstszych błędów u uczących się jest mylenie płaszczyzny czołowej i strzałkowej – tu warto zapamiętać prostą rzecz: projekcja AP to wiązka padająca od przodu, a więc jej kierunek jest prostopadły do płaszczyzny czołowej, a równoległy do płaszczyzny strzałkowej. W poprawnie wykonanej projekcji AP czaszki linia środkowa ciała (płaszczyzna strzałkowa pośrodkowa) powinna pokrywać się z osią długą kasety, a promień centralny padać centralnie przez nasadę nosa lub glabelę – zależnie od konkretnego wariantu projekcji i protokołu pracowni. Takie ustawienie pozwala na powtarzalność badania i porównywanie obrazów w czasie, co jest bardzo ważne przy kontroli urazów, zmian pooperacyjnych czy procesów litycznych w kościach czaszki.

Pytanie 6

Obrazowanie portalowe w radioterapii służy do

A. pozycjonowania pacjenta.

B. zniekształcenia wiązki promieniowania.

C. przekazywania danych o pacjencie.

D. weryfikacji pola napromienianego.

W obrazowaniu portalowym łatwo się pomylić, bo na pierwszy rzut oka wygląda to trochę jak zwykła kontrola ustawienia pacjenta. I faktycznie, pacjent jest pozycjonowany na stole terapeutycznym, ale sam sens obrazowania portalowego to nie samo ułożenie chorego, tylko weryfikacja pola napromienianego. Pozycjonowanie wykonuje się głównie na podstawie znaczników skórnych, tatuaży, laserów w sali terapeutycznej, czasem z pomocą unieruchomień i szablonów. Obrazowanie portalowe jest kolejnym etapem – ma sprawdzić, czy to pozycjonowanie przełożyło się na poprawne ustawienie wiązki względem struktur anatomicznych i planu leczenia. Myślenie, że obrazowanie portalowe służy do przekazywania danych o pacjencie, wynika często z mieszania pojęć z systemami informatycznymi typu PACS czy RIS. Dane pacjenta, opisy, plan leczenia, dokumentacja dawki są transmitowane i archiwizowane w systemach informatycznych, a nie przez samo obrazowanie portalowe. Portal imaging generuje obraz, który później może być zapisany w systemie, ale jego funkcja jest kliniczna – kontrola geometrii napromieniania – a nie administracyjno‑informacyjna. Kolejne mylne założenie to traktowanie obrazowania portalowego jako czegoś, co „zniekształca wiązkę promieniowania”. W rzeczywistości jest odwrotnie: cały sprzęt do obrazowania portalowego (np. detektor EPID) jest projektowany tak, żeby jak najmniej wpływać na wiązkę terapeutyczną. Celem nie jest zmiana charakterystyki wiązki, tylko jej rejestracja po przejściu przez pacjenta. Z mojego doświadczenia typowym błędem jest patrzenie na obrazowanie jak na dekorację do napromieniania, a nie jako kluczowy element IGRT. Sedno sprawy: obrazowanie portalowe ma potwierdzić, że pole napromieniania pokrywa właściwy obszar anatomiczny zgodnie z planem, a nie służyć do ogólnego pozycjonowania, przesyłania danych czy modyfikowania wiązki.

Pytanie 7

Jak określa się rekonstrukcję obrazów TK, której wynikiem są obrazy dwuwymiarowe tworzone w dowolnej płaszczyźnie przez wtórną obróbkę zestawionych ze sobą wielu przekrojów poprzecznych?

A. Wielopłaszczyznowa MPR.

B. Maksymalnej intensywności MIP.

C. Odwzorowania objętości VTR.

D. Cieniowanych powierzchni SSD.

Prawidłowo wskazana została wielopłaszczyznowa MPR (multiplanar reformation / reconstruction). W tomografii komputerowej wykonujemy serię cienkich przekrojów poprzecznych (osiowych), a MPR polega na wtórnym, komputerowym „przeliczeniu” tych danych tak, żeby otrzymać obrazy w dowolnej płaszczyźnie: strzałkowej, czołowej, skośnej, a nawet krzywoliniowej. Kluczowe jest tu słowo „dwuwymiarowe” – wynik MPR to nadal obraz 2D, tylko że złożony z wielu sąsiednich warstw, a nie pojedynczego skanu. W praktyce klinicznej MPR jest absolutnym standardem np. przy ocenie kręgosłupa (rekonstrukcje strzałkowe i czołowe), zatok przynosowych, złamań kości długich, a także w angiografii TK, gdzie wykonuje się rekonstrukcje wzdłuż przebiegu naczynia. Moim zdaniem bez MPR współczesna TK byłaby mocno „upośledzona”, bo sam obraz osiowy często nie pokazuje w pełni rozległości zmiany. Dobra praktyka jest taka, że przy cienkich warstwach (np. 0,5–1 mm) zawsze generuje się zestaw standardowych rekonstrukcji MPR, dostosowanych do badanego obszaru. Warto też pamiętać, że MPR korzysta z tych samych surowych danych co obrazy osiowe, więc nie zwiększa dawki promieniowania – to tylko inny sposób prezentacji tego, co już zostało zarejestrowane. W diagnostyce obrazowej, zwłaszcza w TK wielorzędowej, umiejętność świadomego używania MPR i dobierania płaszczyzn rekonstrukcji jest traktowana jako podstawowa kompetencja technika i lekarza radiologa.

Pytanie 8

Nieostrość geometryczna obrazu rentgenowskiego zależy od

A. ilości promieniowania rozproszonego.

B. wielkości ogniska optycznego.

C. wielkości ziarna luminoforu folii wzmacniającej.

D. grubości emulsji błony rentgenowskiej.

Prawidłowo – klucz do zrozumienia nieostrości geometrycznej leży w wielkości ogniska optycznego lampy rentgenowskiej, czyli w praktyce w wielkości rzeczywistego ogniska anody. Im większe ognisko, tym większe „rozmycie” krawędzi struktur na obrazie, bo promienie wychodzą z większego obszaru, a nie z jednego punktu. Tworzy się wtedy tzw. półcień geometryczny. Dlatego w nowoczesnych aparatach RTG stosuje się małe ogniska (np. 0,6 mm, 1,0 mm) do badań wymagających wysokiej rozdzielczości, np. zdjęcia kości nadgarstka, stopy, zdjęcia zębowo-zębodołowe czy mammografia, gdzie standardy mówią wręcz o bardzo małych ogniskach, żeby dobrze pokazać drobne zwapnienia. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę z praktyki: jeśli zależy nam na bardzo ostrym obrazie drobnych struktur, technik wybiera możliwie najmniejsze ognisko, jakie jeszcze „wytrzyma” wymaganą mAs, bez przegrzewania anody. Z kolei przy dużych polach, np. zdjęcie klatki piersiowej u dorosłego, często używa się większego ogniska, żeby nie przeciążyć lampy, kosztem lekkiego spadku ostrości, ale nadal akceptowalnego zgodnie z wytycznymi jakościowymi. Warto też kojarzyć, że nieostrość geometryczna zależy dodatkowo od odległości ognisko–błona (FDD) oraz odległości obiekt–błona: im większa odległość obiektu od detektora, tym większy półcień. Jednak w pytaniu pytają konkretnie, od czego zależy sama nieostrość geometryczna jako parametr aparatu – i tutaj decydująca jest właśnie wielkość ogniska optycznego, co jest klasycznym elementem fizyki medycznej i zasad wykonywania zdjęć RTG.

Pytanie 9

W leczeniu izotopowym tarczycy należy podać

A. doustnie emiter promieniowania beta.

B. dożylnie emiter promieniowania beta.

C. dożylnie emiter promieniowania alfa.

D. doustnie emiter promieniowania alfa.

W leczeniu izotopowym tarczycy kluczowe jest zrozumienie, że chodzi o klasyczne zastosowanie jodu-131 jako radiofarmaceutyku, a nie o jakiekolwiek „ogólne” promieniowanie podawane w dowolny sposób. Typowym błędem jest myślenie, że skoro wiele leków podajemy dożylnie, to radioizotop do leczenia tarczycy też powinien być podany w ten sposób. W praktyce medycyny nuklearnej przy terapii tarczycy standardem jest droga doustna, bo jod jest fizjologicznie wchłaniany z przewodu pokarmowego i bardzo dobrze trafia do krwiobiegu, a stamtąd do tarczycy. Nie ma więc żadnej przewagi dożylnego podania w tym konkretnym wskazaniu, a są dodatkowe obciążenia organizacyjne i bezpieczeństwa. Drugi problem dotyczy rodzaju promieniowania. W leczeniu tarczycy stosujemy emiter promieniowania beta, a nie alfa. Cząstki beta mają zasięg rzędu kilku milimetrów w tkankach, co pozwala na skuteczne niszczenie komórek tarczycy przy stosunkowo ograniczonym uszkodzeniu tkanek sąsiednich. Cząstki alfa mają bardzo krótki zasięg i bardzo duży efekt biologiczny na małej odległości, przez co są raczej zarezerwowane do innych, bardziej specyficznych terapii celowanych, a nie do klasycznego leczenia nadczynności tarczycy czy ablacji pozostałej tkanki tarczycowej. Moim zdaniem częstą pułapką jest też utożsamianie „silniejszego” promieniowania z „lepszym” leczeniem. W radioterapii i medycynie nuklearnej nie chodzi o maksymalną moc, tylko o optymalny rozkład dawki, selektywność i bezpieczeństwo. Dlatego skojarzenie: izotopowe leczenie tarczycy = jod-131 doustnie, emiter beta, jest zgodne zarówno z podręcznikami, jak i z rutynową praktyką kliniczną oraz wytycznymi towarzystw medycyny nuklearnej. Inne kombinacje drogi podania i rodzaju promieniowania w tym pytaniu po prostu nie pasują do rzeczywistych standardów postępowania.

Pytanie 10

W radioterapii konwencjonalnej pacjent jest leczony promieniowaniem pochodzącym

A. z rozpadu izotopu uranu.

B. ze źródeł wewnętrznych.

C. ze źródeł zewnętrznych.

D. z rozpadu izotopu radu.

W radioterapii konwencjonalnej chodzi przede wszystkim o teleterapię, czyli napromienianie z tzw. źródeł zewnętrznych. To znaczy, że źródło promieniowania (najczęściej akcelerator liniowy generujący fotony wysokoenergetyczne, np. 6 MV, 10 MV) znajduje się poza ciałem pacjenta, w głowicy aparatu, a wiązka jest precyzyjnie kierowana w obszar guza. To jest standard postępowania w onkologii radioterapeutycznej dla większości nowotworów: raka płuca, piersi, prostaty, guzów głowy i szyi. Z mojego doświadczenia, jak ktoś myśli „radioterapia” w szpitalu, to w 90% chodzi właśnie o tę klasyczną teleterapię. W praktyce planowanie takiego leczenia odbywa się na podstawie tomografii komputerowej planistycznej, czasem z nałożeniem obrazów MR czy PET. Fizycy medyczni i lekarz radioterapeuta wyznaczają objętości PTV, CTV, OAR, a następnie komputer optymalizuje rozkład dawki tak, żeby jak najlepiej napromienić guz i maksymalnie oszczędzić narządy krytyczne. Dawka jest podawana frakcjami, np. 1,8–2 Gy dziennie przez kilka tygodni, co jest zgodne z zaleceniami EORTC czy ESTRO. W odróżnieniu od brachyterapii, tutaj nie wszczepia się żadnych źródeł do ciała – pacjent po zakończeniu seansu nie „promieniuje” i nie stanowi zagrożenia dla otoczenia. Teleterapia wymaga też bardzo ścisłej kontroli jakości: codziennego sprawdzania parametrów wiązki, systemów unieruchomienia pacjenta, weryfikacji pozycjonowania (IGRT – obrazowanie przed napromienianiem). Moim zdaniem warto zapamiętać prostą rzecz: radioterapia konwencjonalna = zewnętrzna wiązka promieniowania jonizującego, generowana przez specjalistyczny aparat, a nie przez izotop wszczepiony do środka ciała.

Pytanie 11

Podczas wykonywania badania EKG czarną elektrodę kończynową należy umieścić na kończynie dolnej

A. lewej i po zewnętrznej stronie podudzia.

B. lewej i po wewnętrznej stronie podudzia.

C. prawej i po wewnętrznej stronie podudzia.

D. prawej i po zewnętrznej stronie podudzia.

Właściwe umieszczenie czarnej elektrody kończynowej na prawej kończynie dolnej, po stronie zewnętrznej podudzia, wynika bezpośrednio ze standardu wykonywania 12‑odprowadzeniowego EKG. Ta elektroda jest nazywana elektrodą uziemiającą (masą) i choć nie tworzy bezpośrednio żadnego z odprowadzeń rejestrowanych w zapisie, to stabilizuje układ pomiarowy, zmniejsza zakłócenia i poprawia jakość sygnału. Z mojego doświadczenia to właśnie poprawne podłączenie tej elektrody często decyduje, czy zapis będzie czysty, bez „pływającej” linii izoelektrycznej i zakłóceń sieciowych. Zgodnie z powszechnie przyjętymi zasadami (m.in. wytyczne kardiologiczne i instrukcje producentów aparatów EKG) kończynowe elektrody umieszcza się: czerwona – prawa ręka, żółta – lewa ręka, zielona – lewa noga, czarna – prawa noga. Na kończynach dolnych zaleca się lokalizację na podudziu, po stronie zewnętrznej, na skórze nieowłosionej, odtłuszczonej, bez ran i podrażnień. Dlaczego po zewnętrznej stronie? Bo tam jest zwykle mniej ruchu mięśniowego, łatwiej przykleić elektrodę i pacjentowi jest wygodniej leżeć, nie zahacza o kable. Ma to znaczenie praktyczne zwłaszcza przy dłuższym monitorowaniu, np. w telemetrii. Dodatkowo, zachowanie stałego schematu rozmieszczenia elektrod (w tym masy na prawej nodze) ułatwia porównywanie zapisów EKG w czasie – jeśli każdy technik robi to „po swojemu”, to rośnie ryzyko błędnej interpretacji zmian amplitudy załamków. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk: prawa noga, bok podudzia, skóra dobrze przygotowana – wtedy badanie idzie szybko i bez nerwów, a opisujący lekarz dostaje wiarygodny materiał do oceny.

Pytanie 12

Które odprowadzenie elektrokardiograficzne przedstawiono na ilustracji?

A. Odprowadzenie I

B. Odprowadzenie II

C. Odprowadzenie aVR

D. Odprowadzenie aVL

Na rysunku pokazano klasyczne odprowadzenie kończynowe dwubiegunowe I – elektroda ujemna znajduje się na prawym przedramieniu, a elektroda dodatnia na lewym przedramieniu. W układzie Einthovena odprowadzenie I rejestruje różnicę potencjałów między prawą a lewą kończyną górną i patrzy na serce mniej więcej z lewej strony klatki piersiowej, poziomo. To właśnie dlatego w prawidłowym zapisie EKG w odprowadzeniu I zespół QRS i załamek P są najczęściej dodatnie – fala depolaryzacji komór i przedsionków biegnie zasadniczo w kierunku elektrody dodatniej na lewym ramieniu. W praktyce technik EKG powinien kojarzyć: prawa ręka – kolor czerwony (minus), lewa ręka – żółty (plus) w standardzie IEC, bo pomyłka przewodów od razu zmienia obraz odprowadzenia I i może prowadzić do fałszywej interpretacji osi serca. Moim zdaniem to jedno z podstawowych odprowadzeń, na których najlepiej widać zaburzenia przewodzenia przedsionkowo–komorowego czy zmianę osi elektrycznej, zwłaszcza gdy porównamy je z odprowadzeniem II i aVF. Przy analizie EKG dobrze jest pamiętać trójkąt Einthovena: I biegnie od prawej ręki do lewej, II od prawej ręki do lewej nogi, III od lewej ręki do lewej nogi. Dzięki temu łatwiej w głowie odtworzyć kierunek patrzenia każdego odprowadzenia i zrozumieć, skąd biorą się dodatnie lub ujemne załamki. W dobrze wykonanym badaniu, z prawidłowo założonymi elektrodami, odprowadzenie I jest stabilne, ma mało artefaktów z mięśni obręczy barkowej i stanowi bardzo wygodny punkt odniesienia do oceny rytmu zatokowego, szerokości zespołów QRS i obecności drobnych zmian niedokrwiennych w ścianie bocznej lewej komory.

Pytanie 13

Na elektrokardiogramie uwidoczniono

A. blok lewej odnogi pęczka Hisa.

B. migotanie komór.

C. migotanie przedsionków.

D. blok prawej odnogi pęczka Hisa.

Na przedstawionym zapisie EKG widać typowy obraz migotania przedsionków. Kluczowa cecha, na którą zawsze warto patrzeć, to brak wyraźnych, regularnych załamków P przed zespołami QRS. Zamiast nich linia izoelektryczna jest lekko „pofalowana” – widoczne są drobne, nieregularne fale przedsionkowe (tzw. fale f). Do tego dochodzi całkowicie niemiarowa, „chaotyczna” częstość zespołów QRS, czyli tzw. rytm całkowicie niemiarowy. W praktyce mówi się często: brak P, nieregularne R–R, obecne drobne fale – myślimy o migotaniu przedsionków.
W codziennej pracy technika czy pielęgniarki EKG ważne jest, żeby przy każdym opisie rytmu świadomie przejść prosty schemat: najpierw ocena regularności odstępów R–R, potem szukanie załamków P, następnie ocena szerokości QRS. W migotaniu przedsionków QRS-y są zwykle wąskie (jeśli nie ma jednocześnie bloku odnóg), co też widać w tym przykładzie. Taki zapis oznacza, że skurcze przedsionków są całkowicie chaotyczne, a węzeł przedsionkowo‑komorowy przepuszcza impulsy w sposób nieregularny.
Z praktycznego punktu widzenia rozpoznanie AF na EKG ma ogromne znaczenie kliniczne: pacjent z takim zapisem wymaga oceny ryzyka zatorowości (skala CHA₂DS₂‑VASc), często wdrożenia leczenia przeciwkrzepliwego i kontroli częstości rytmu komór. W standardach postępowania (m.in. wytyczne ESC) podkreśla się, że pojedynczy 12‑odprowadzeniowy zapis EKG z typowym obrazem, jak tutaj, wystarcza do potwierdzenia rozpoznania. Moim zdaniem warto sobie takie klasyczne przykłady „wdrukować w pamięć”, bo potem na dyżurze, gdy trzeba szybko ocenić monitor czy wydruk z aparatu, decyzja jest znacznie prostsza i pewniejsza. Ten rodzaj zadania dobrze uczy patrzenia na rytm całościowo, a nie tylko na pojedynczy odprowadzenie.

Pytanie 14

Na obrazie ultrasonograficznym jamy brzusznej uwidoczniono

A. wątrobę.

B. śledzionę.

C. trzustkę.

D. nerkę.

Na tym obrazie USG faktycznie widoczna jest wątroba – i to w dość klasycznym ujęciu. Charakterystyczne jest jednorodne, drobnoziarniste echo miąższu, o echogeniczności nieco wyższej niż kora nerki i podobnej lub lekko wyższej niż śledziona (w praktyce porównuje się to zawsze w jednym badaniu, a nie z pamięci). Widzimy typowy układ: powierzchnia wątroby tworzy gładką, silnie echogeniczną linię pod kopułą przepony, a w miąższu przebiegają bezechowe lub hipoechogeniczne naczynia – żyła wrotna i żyły wątrobowe – często z echogenicznymi ścianami. Moim zdaniem właśnie to rozpoznawanie naczyń jest jednym z najlepszych trików w praktyce. W standardach badań USG jamy brzusznej (np. PTU) podkreśla się konieczność oceny wielkości wątroby, jednorodności miąższu, zarysu brzegów oraz stosunku echogeniczności do nerki prawej. W pozycji leżącej na plecach sonda zwykle leży pod prawym łukiem żebrowym, a obraz obejmuje prawy płat z przeponą u góry. W codziennej pracy technika i lekarz powinni umieć odróżnić prawidłową wątrobę od zmian typu stłuszczenie, marskość czy ogniska ogniskowe. Na przykład w stłuszczeniu wątroba staje się wyraźnie bardziej hiperechogeniczna, a głębsze partie gorzej widoczne. W takich zadaniach testowych warto zawsze „odhaczyć” sobie: jednorodny miąższ + kontakt z przeponą + duże naczynia w środku = najczęściej wątroba w projekcji podżebrowej prawej.

Pytanie 15

Na obrazie TK nadgarstka uwidocznione jest złamanie kości

A. księżycowatej.

B. główkowatej.

C. łódeczkowatej.

D. haczykowatej.

Prawidłowo wskazana została kość łódeczkowata. Na obrazie TK nadgarstka widoczna jest projekcja w płaszczyźnie czołowej, a kość łódeczkowata leży w szeregu bliższym kości nadgarstka, po stronie promieniowej, między wyrostkiem rylcowatym kości promieniowej a kością główkowatą i czworoboczną większą. W TK (tak samo jak w dobrych projekcjach RTG – PA, skośnych, czasem tzw. projekcji Stechera) zwraca się uwagę na ciągłość warstwy korowej i jednorodność struktury beleczkowej. W złamaniu kości łódeczkowatej widzimy szczelinę złamania przechodzącą przez trzon, często z niewielkim przemieszczeniem odłamów lub tylko z zatarciem zarysu korowego. Moim zdaniem to jest jedno z kluczowych złamań, które technik i lekarz radiolog powinni umieć „wyłapać”, bo kość łódeczkowata ma słabsze unaczynienie (zwłaszcza biegun bliższy) i łatwo dochodzi do jałowej martwicy, jeśli uraz zostanie przeoczony. W praktyce klinicznej TK wykonuje się najczęściej wtedy, gdy klasyczne RTG jest niejednoznaczne, a pacjent ma typowe objawy: ból w tabakierce anatomicznej, ból przy osiowym obciążeniu kciuka, ograniczenie ruchu. Dobrą praktyką jest przeglądanie obrazów w kilku płaszczyznach rekonstrukcyjnych (coronal, sagittal, axial) z cienką warstwą cięcia, bo szczelina złamania czasem jest widoczna tylko w jednej z nich. W standardach opisowych zaleca się dokładne określenie lokalizacji (biegun dalszy, trzon, biegun bliższy), stopnia przemieszczenia, ewentualnych fragmentów kostnych oraz oceny powierzchni stawowych pod kątem uszkodzeń chrzęstnych. W codziennej pracy bardzo pomaga znajomość topografii: najbardziej promieniowo i nieco dłoniowo – właśnie łódeczkowata, obok niej księżycowata, a dalej w stronę łokciową – trójgraniasta i grochowata. Im lepiej kojarzysz ten układ, tym szybciej i pewniej rozpoznajesz złamania na TK i RTG.

Pytanie 16

Jednym z kryteriów poprawnie wykonanego badania spirometrycznego jest czas trwania natężonego wydechu, który powinien wynosić u osób powyżej 10 roku życia co najmniej

A. 6 sekund.

B. 2 sekundy.

C. 4 sekundy.

D. 3 sekundy.

Prawidłowo – w spirometrii jednym z kluczowych kryteriów akceptowalności manewru jest czas trwania natężonego wydechu (FVC), który u osób powyżej 10. roku życia powinien wynosić co najmniej 6 sekund. Wynika to z wytycznych m.in. ATS/ERS, które podkreślają, że krótszy wydech bardzo często zaniża wartość FVC i może całkowicie zafałszować interpretację badania. U dorosłych i starszych dzieci pojemność życiowa wydychana natężenie nie jest osiągana w 2–3 sekundy, czasem potrzeba nawet dłuższego wysiłku, szczególnie przy obturacji dróg oddechowych.
Moim zdaniem w praktyce najważniejsze jest pilnowanie dwóch rzeczy: żeby pacjent naprawdę dmuchał „do końca”, aż do wyraźnego plateau na krzywej objętość–czas, oraz żeby ten wysiłek trwał co najmniej właśnie te 6 sekund. Technik czy pielęgniarka wykonująca badanie powinna aktywnie motywować pacjenta: głośno zachęcać, kontrolować zapis na ekranie i przerwać dopiero wtedy, gdy spełnione są kryteria czasu i kształtu krzywej. U wielu osób z POChP albo astmą wydech jest długi i męczący – ale dokładnie o to chodzi, bo wtedy widzimy rzeczywisty obraz zwężenia dróg oddechowych.
W dobrych pracowniach spirometrycznych standardem jest zapis kilku prób, z których wybiera się te spełniające kryteria: gwałtowny start wydechu, brak kaszlu, brak przecieków, brak przedwczesnego zakończenia oraz właśnie minimalny czas wydechu 6 sekund (lub osiągnięcie wyraźnego plateau przez ≥1 sek.). Jeśli czas jest krótszy, wynik oznacza się jako nieakceptowalny, nawet gdy liczby „na oko” wyglądają ładnie. Dłuższy czas pozwala też lepiej ocenić wskaźniki jak FEV1, FVC i ich stosunek, co jest podstawą rozpoznawania obturacji, restrykcji i oceny skuteczności leczenia. To jest po prostu element rzetelnej jakości badania.

Pytanie 17

W badaniu cystografii wstępującej środek kontrastowy należy podać

A. wstecznie do moczowodu.

B. bezpośrednio do pęcherza moczowego.

C. bezpośrednio do układu kielichowo-miedniczkowego.

D. przez powłoki skórne do miedniczki nerkowej.

W cystografii wstępującej kluczowe jest zrozumienie, który odcinek dróg moczowych ma być bezpośrednio wypełniony środkiem kontrastowym. Łatwo tu pomylić różne techniki badań urologicznych, bo wszystkie kręcą się wokół nerek, miedniczek, moczowodów i pęcherza, ale każde badanie ma swoją ściśle określoną drogę podania kontrastu. Podawanie środka kontrastowego bezpośrednio do układu kielichowo‑miedniczkowego jest typowe dla pielografii wstępującej albo dla nefrostomii z kontrastem, a nie dla cystografii. W takich procedurach kontrast podaje się przez cewnik wprowadzony do moczowodu lub przez przetokę nerkową, żeby zobrazować górne drogi moczowe – kielichy, miedniczkę, początkowy odcinek moczowodu. To zupełnie inny cel niż ocena pęcherza. Podawanie kontrastu „przez powłoki skórne do miedniczki nerkowej” sugeruje nakłucie przezskórne, czyli technikę typową dla nefrostomii przezskórnej pod kontrolą USG lub RTG. Takie postępowanie jest inwazyjne, wymaga znieczulenia, sterylnego pola zabiegowego i jest zarezerwowane głównie dla odbarczenia nerki lub specjalistycznych badań górnych dróg moczowych, a nie do rutynowej cystografii. Z kolei wstecznie do moczowodu podajemy kontrast w pielografii wstępującej wykonywanej najczęściej podczas cystoskopii. Lekarz wprowadza wtedy cienki cewnik do ujścia moczowodu i wstrzykuje kontrast, żeby uwidocznić przebieg moczowodu i miedniczki nerkowej. To badanie służy wykrywaniu zwężeń, kamieni, guzów górnych dróg moczowych. Typowym błędem myślowym jest wrzucanie wszystkich badań „z kontrastem w drogach moczowych” do jednego worka i zakładanie, że skoro gdzieś jest kontrast w nerkach czy moczowodzie, to droga podania może być dowolna. W praktyce każde badanie ma swój schemat: cystografia wstępująca – kontrast przez cewkę do pęcherza, urografia dożylna – kontrast dożylnie, pielografia wstępująca – kontrast przez moczowód, nefrostografia – przez przetokę nerkową. Znajomość tych zasad nie jest tylko teorią, bo od prawidłowej drogi podania zależy bezpieczeństwo pacjenta, jakość obrazów i poprawna interpretacja wyniku.

Pytanie 18

Na obrazie radiologicznym uwidoczniono złamanie kości

A. sześciennej.

B. skokowej.

C. piszczelowej.

D. strzałkowej.

Na przedstawionym zdjęciu RTG w projekcji bocznej widoczny jest staw skokowy lewy („L” przy obrazie) oraz dalsze odcinki kości podudzia i kości stępu. Linia złamania przebiega w obrębie kości strzałkowej – dokładniej w części dalszej, w okolicy kostki bocznej. Widać wyraźne przerwanie ciągłości warstwy korowej kości i zarys odłamu kostnego, co jest typowym obrazem złamania strzałki. Kość piszczelowa ma zachowaną, gładką korę, bez szczeliny złamania, a kość skokowa i sześcienna zachowują prawidłowy zarys i strukturę beleczkową.
W praktyce technika radiologiczna zawsze ocenia takie zdjęcie pod kątem trzech rzeczy: ciągłości korowej, ustawienia odłamów oraz szerokości szpar stawowych. W złamaniach kostki bocznej (kości strzałkowej) zwraca się też uwagę na ewentualne poszerzenie szpary stawu skokowo-goleniowego i podwichnięcie kości skokowej, bo to ma wpływ na dalsze leczenie ortopedyczne. Moim zdaniem warto od razu wyrabiać sobie nawyk „skanowania” RTG od góry do dołu: najpierw trzon piszczeli, potem strzałka, dalej kości stępu i śródstopia, dzięki czemu dużo trudniej przeoczyć takie złamanie.
W standardach opisu badań RTG (również wg zaleceń towarzystw ortopedyczno–radiologicznych) podkreśla się konieczność jednoznacznego nazwania złamanej kości, określenia lokalizacji (np. dalsza metaepifiza strzałki) oraz oceny ewentualnego przemieszczenia. Ten obraz dokładnie spełnia kryteria złamania kości strzałkowej, bez cech typowego uszkodzenia kości skokowej, sześciennej czy piszczelowej, dlatego wskazanie odpowiedzi „strzałkowej” jest zgodne z prawidłową interpretacją radiologiczną i z dobrą praktyką kliniczną.

Pytanie 19

Przedstawiony obraz radiologiczny został zarejestrowany podczas badania jelita

A. grubego po doustnym podaniu środka kontrastującego.

B. grubego po doodbytniczym podaniu środka kontrastującego.

C. cienkiego po doustnym podaniu środka kontrastującego.

D. cienkiego po doodbytniczym podaniu środka kontrastującego.

Na obrazie widać klasyczną wlewkę doodbytniczą jelita grubego (tzw. badanie kontrastowe jelita grubego z barytem). Środek cieniujący został podany od strony odbytnicy, dlatego kontrast bardzo dokładnie wypełnia światło okrężnicy, odwzorowując jej zarys, haustracje i przebieg. Jelito grube ma charakterystyczny obraz: szerokie światło, wyraźne haustry układające się w takie jakby segmenty, brak typowych dla jelita cienkiego fałdów okrężnych przechodzących przez całe światło. Na zdjęciu widoczny jest zarys okrężnicy wstępującej, poprzecznej, zstępującej i esicy, co jednoznacznie przemawia za jelitem grubym. Po doodbytniczym podaniu kontrastu uzyskujemy tzw. badanie wlewu kontrastowego, które w standardowej praktyce radiologicznej stosuje się głównie do oceny zmian strukturalnych jelita grubego: zwężeń, uchyłków, guzów, nieprawidłowego poszerzenia, zaburzeń zarysów fałdów śluzówki. W technikach zgodnych z dobrymi praktykami (np. zalecenia towarzystw radiologicznych) pacjent jest odpowiednio przygotowany – oczyszczenie jelita, często dieta płynna dzień wcześniej – tak żeby kontrast równomiernie wypełniał światło i nie było artefaktów z zalegających mas kałowych. Moim zdaniem to jedno z badań, na których bardzo dobrze widać różnicę między jelitem cienkim a grubym, co przydaje się potem przy interpretacji tomografii czy badań z podwójnym kontrastem. Warto zapamiętać: jelito grube + baryt podany od dołu = wlew doodbytniczy, taki jak na tym zdjęciu.

Pytanie 20

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do wykonania badania rezonansem magnetycznym jest

A. opiłek metalu w oku.

B. pompa insulinowa.

C. proteza tytanowa.

D. stent naczyniowy.

Prawidłowa odpowiedź wskazuje na jedno z klasycznych, bezwzględnych przeciwwskazań do badania rezonansem magnetycznym: obecność ferromagnetycznego opiłka metalu w oku. Pole magnetyczne w tomografie MR jest bardzo silne (najczęściej 1,5–3,0 T), a gradienty pola i impulsy RF mogą zadziałać na taki opiłek jak na mały „pocisk”. Może dojść do jego przemieszczenia, przecięcia siatkówki, uszkodzenia nerwu wzrokowego, a nawet perforacji gałki ocznej. Z mojego doświadczenia to jest coś, czego personel boi się najbardziej, bo uszkodzenie jest nagłe i praktycznie nieodwracalne. Dlatego zgodnie z dobrymi praktykami, wytycznymi producentów aparatów MR i standardami bezpieczeństwa (np. zasady strefowania w pracowni MR, procedury ACR czy europejskie rekomendacje) każdy pacjent z wywiadem pracy w warunkach narażenia na opiłki metalu (ślusarze, spawacze, pracownicy hut) powinien mieć dokładnie zebrany wywiad oraz często wykonane RTG oczodołów przed dopuszczeniem do badania. W praktyce technik zawsze powinien podejrzliwie traktować odpowiedzi w ankiecie: jeśli pacjent nie jest pewien, czy miał kiedyś uraz metaliczny oka, lepiej opóźnić MR i wyjaśnić sprawę, niż ryzykować powikłanie. Wiele elementów metalowych w ciele może być oznaczonych jako MRI-safe lub MRI-conditional, ale opiłek w oku traktuje się jak potencjalnie ferromagnetyczny, niekontrolowany i bardzo niebezpieczny. To właśnie odróżnia go od np. nowoczesnych protez czy części stentów. W realnej pracy w pracowni rezonansu jednym z kluczowych zadań technika jest więc selekcja pacjentów pod kątem takich przeciwwskazań i bezwzględne przestrzeganie procedur bezpieczeństwa zanim ktokolwiek wjedzie na stół do gantry.

Pytanie 21

Na rentgenogramie stopy uwidocznione jest złamanie

A. paliczka bliższego palca I i II.

B. I i V kości śródstopia.

C. paliczka bliższego palca I i V.

D. III i IV kości śródstopia.

Prawidłowo rozpoznałeś, że złamanie dotyczy III i IV kości śródstopia. Na tym zdjęciu RTG w projekcji grzbietowo‑podeszwowej widać ciąg kości śródstopia ustawionych równolegle. W dobrym opisie zawsze „jedziemy” po kolei: od I do V kości, oceniając ciągłość warstwy korowej, zarys jamy szpikowej oraz ewentualne przemieszczenie odłamów. W przypadku III i IV kości śródstopia linia korowa jest ewidentnie przerwana, widoczna jest szczelina złamania przebiegająca poprzecznie, z lekką zmianą osi trzonu. To jest typowy obraz złamania trzonów kości śródstopia, często urazowego, np. po urazie skrętnym lub uderzeniu przodostopia. Moim zdaniem kluczowy na takim zdjęciu jest właśnie spokojny, systematyczny przegląd każdej kości, zamiast „rzucania okiem” na całą stopę. W praktyce klinicznej przy złamaniu III i IV kości śródstopia pacjent będzie zgłaszał ból i tkliwość uciskową w środkowej części przodostopia, a w badaniu fizykalnym pojawi się obrzęk i ograniczenie obciążania kończyny. Standardy opisowe w radiologii zalecają, żeby przy złamaniach śródstopia zawsze podać: które kości są złamane (numer I–V), lokalizację w obrębie kości (podstawa, trzon, głowa), typ złamania (poprzeczne, skośne, wieloodłamowe) oraz stopień przemieszczenia. Tu mamy złamania trzonów III i IV kości, wyraźnie oddzielone od sąsiednich struktur, bez zajęcia stawów śródstopno‑paliczkowych. W praktyce technika zdjęcia też ma znaczenie: prawidłowe ułożenie stopy i odpowiednia ekspozycja pozwalają odróżnić cienkie linie złamania od nakładających się cieni czy naczyń. W codziennej pracy dobrze jest porównywać szerokość i przebieg jamy szpikowej wszystkich kości śródstopia – jeśli dwie z nich nagle „łamią linię”, to zwykle właśnie tam kryje się złamanie.

Pytanie 22

W przypadku migotania komór w zapisie EKG występuje

A. nieregularna fala w kształcie sinusoidy.

B. wysoki załamek T.

C. głęboki załamek Q.

D. regularna fala sinusoidalna.

W migotaniu komór zapis EKG traci zupełnie swoją prawidłową strukturę: nie widać ani załamków P, ani zespołów QRS, ani wyraźnych załamków T. Zamiast tego pojawia się nieregularna, chaotyczna fala o kształcie zbliżonym do sinusoidy, ale bez jakiejkolwiek powtarzalności. I to jest właśnie klucz – fala jest nieregularna, zarówno pod względem amplitudy, jak i częstotliwości. Moim zdaniem najlepiej to zapamiętać tak: VF (migotanie komór) = „elektryczny chaos”, bez rytmu i bez wyraźnych kompleksów. W praktyce medycznej ta wiedza ma ogromne znaczenie, bo migotanie komór to stan bezpośredniego zagrożenia życia, który wymaga natychmiastowej defibrylacji. W standardach postępowania ALS i BLS (ERC, AHA) migotanie komór jest jednym z dwóch rytmów defibrylacyjnych i rozpoznanie go na monitorze EKG musi być szybkie i pewne. W zapisie można zobaczyć dwie odmiany: tzw. coarse VF (gruboziarniste, o dużej amplitudzie) i fine VF (drobnoziarniste, o małej amplitudzie), ale w obu przypadkach wspólną cechą jest właśnie nieregularna, falista linia bez zorganizowanych zespołów QRS. W warunkach szpitalnych, np. na OIT czy w pracowni hemodynamiki, prawidłowe rozpoznanie VF pozwala odróżnić je od częstoskurczu komorowego czy artefaktów ruchowych, co przekłada się bezpośrednio na decyzję: defibrylować czy nie. W diagnostyce elektromedycznej uczymy się, że każdy rytm, który wygląda „za ładnie” i regularnie, raczej nie jest migotaniem komór. Dlatego odpowiedź o nieregularnej fali w kształcie sinusoidy najlepiej oddaje obraz VF na EKG i jest zgodna z opisami w podręcznikach do EKG i wytycznych resuscytacji.

Pytanie 23

Wynik badania słuchu metodą audiometrii tonalnej wskazuje na

A. niedosłuch uwarunkowany genetycznie.

B. uraz akustyczny.

C. starzenie się narządu słuchu.

D. słuch w granicach normy.

Na przedstawionym audiogramie tonalnym widać bardzo charakterystyczny obraz: słuch w niskich i średnich częstotliwościach jest w zasadzie prawidłowy lub tylko lekko obniżony, natomiast w okolicy 4–6 kHz pojawia się wyraźny, głęboki dołek progów słyszenia. Ten tzw. „notch” w wysokich częstotliwościach jest klasycznym obrazem urazu akustycznego, czyli uszkodzenia narządu Cortiego spowodowanego hałasem o dużym natężeniu. Moim zdaniem, jak się raz to zobaczy na wykresie, to później już trudno pomylić z czymś innym. W praktyce zawodowej, szczególnie w medycynie pracy i w diagnostyce laryngologicznej, taki kształt audiogramu kojarzy się przede wszystkim z narażeniem na hałas impulsowy (wystrzał, petarda, prasa mimośrodowa) albo przewlekły hałas przemysłowy bez odpowiedniej ochrony słuchu. Standardy audiologiczne (zarówno krajowe, jak i np. zalecenia WHO czy OSHA) podkreślają, że pierwsze uszkodzenie od hałasu ujawnia się właśnie w zakresie 3–6 kHz, najczęściej z maksimum około 4 kHz, przy zachowanej w miarę dobrej słyszalności w częstotliwościach mowy (0,5–2 kHz). Dlatego pacjent może jeszcze całkiem nieźle rozumieć mowę w cichym otoczeniu, ale zaczyna mieć problemy w hałasie, skarży się na szumy uszne, dyskomfort przy głośnych dźwiękach. W dobrze prowadzonej praktyce diagnostycznej taki wynik zawsze trzeba połączyć z dokładnym wywiadem: praca w hałasie, strzelectwo, koncerty, słuchawki na uszach, brak stosowania ochronników słuchu. W badaniach okresowych pracowników wynik z typowym dołkiem 4 kHz jest sygnałem, że trzeba pilnie zweryfikować warunki akustyczne stanowiska, stosowanie ochronników i ewentualnie zmodyfikować narażenie. Dobrą praktyką jest też kontrolne powtórzenie audiometrii po okresie unikania hałasu, ale prawdziwy uraz akustyczny niestety jest zmianą trwałą, co warto mieć w głowie przy omawianiu wyniku z pacjentem.

Pytanie 24

Którą kość oznaczono na obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Kość piszczelową.

B. Kość promieniową.

C. Kość łokciową.

D. Kość strzałkową.

Na tym obrazie rezonansu magnetycznego przedstawiono staw kolanowy w płaszczyźnie strzałkowej, dlatego bardzo łatwo o pomyłkę, jeśli ktoś nie ma jeszcze dobrze „w głowie” ułożenia kości kończyny dolnej w obrazowaniu. Częsty błąd polega na automatycznym kojarzeniu dużej kości w przekroju z kością łokciową lub promieniową, bo ktoś podświadomie myśli o stawie łokciowym, a nie kolanowym. Tymczasem w kolanie w ogóle nie występują kości łokciowa ani promieniowa – są to elementy szkieletu kończyny górnej. Jeżeli widzimy obraz z wyraźną rzepką, kłykciami kości udowej, strukturami przypominającymi łąkotki i więzadła krzyżowe, to z założenia analizujemy staw kolanowy, a więc wchodzą w grę kość udowa, piszczelowa i strzałkowa. Kolejne nieporozumienie dotyczy kości strzałkowej. W praktyce technika obrazowania i lekarze opisujący badanie zwracają uwagę, że strzałka (fibula) jest kością cieńszą, położoną bocznie względem piszczeli, nie bierze bezpośredniego udziału w tworzeniu głównych powierzchni stawowych kolana, a w typowym przekroju strzałkowym skoncentrowanym na przedziale przyśrodkowym może być słabo widoczna lub wręcz wypadać poza pole obrazowania. Osoba wybierająca ją jako odpowiedź często kieruje się mylnym założeniem, że skoro kość na obrazie wygląda „dość wąsko”, to musi to być strzałka, bez odniesienia do jej faktycznego położenia anatomicznego. Tymczasem wskazana strzałką struktura leży przyśrodkowo, ma szeroką nasadę bliższą tworzącą plateau piszczelowe i jest wyraźnie główną podporą stawu – to jednoznacznie cechy kości piszczelowej. W dobrej praktyce diagnostyki obrazowej zawsze zaczyna się analizę od identyfikacji stawu i orientacji anatomicznej: która strona jest przyśrodkowa, która boczna, gdzie jest kość udowa, gdzie rzepka. Dopiero potem przypisujemy nazwy kościom podudzia. Taka metodyka bardzo ogranicza ryzyko właśnie takich pomyłek koncepcyjnych, jak zamiana piszczeli na strzałkę albo wręcz „przeniesienie” anatomii kończyny górnej do badania kończyny dolnej.

Pytanie 25

Na którym obrazie MR jest widoczne pasmo saturacji?

A. Obraz 3

B. Obraz 4

C. Obraz 2

D. Obraz 1

Prawidłowo wskazany jest obraz 4 – to właśnie tutaj widać klasyczne pasmo saturacji w badaniu MR. Na tym obrazie widoczne jest skośne, półprzezroczyste, jednorodne pasmo obejmujące fragment pola obrazowania, które nie przedstawia szczegółów anatomicznych, tylko równomierne wygaszenie sygnału. To efekt użycia dodatkowego selektywnego impulsu RF, który nasyca (wysyca) magnetyzację jąder w wybranym przekroju, zanim zostanie wykonana sekwencja pomiarowa. W praktyce klinicznej takie pasma saturacji stosuje się bardzo często, np. przy obrazowaniu kręgosłupa szyjnego, aby wyciszyć przepływ w dużych naczyniach (tętnice szyjne, kręgowe) albo zredukować artefakty ruchowe pochodzące spoza interesującego nas FOV. Moim zdaniem to jedno z prostszych, a bardzo skutecznych narzędzi optymalizacji jakości obrazu – zgodne z rutyną pracowni MR i zaleceniami producentów aparatów. Pasmo saturacji zawsze ma kształt prostokątnego „paska” w rzucie na obraz planujący i jest ustawiane przez technika w taki sposób, żeby obejmowało struktury, których sygnał chcemy stłumić (np. klatkę piersiową przy badaniu szyi, naczynia przy badaniu mózgu). Charakterystyczne jest to, że ten pasek nie oznacza warstwy obrazowej, tylko obszar wcześniejszej saturacji sygnału. W odróżnieniu od zwykłych warstw, w docelowych obrazach z sekwencji widać tam obniżenie sygnału lub wręcz „dziurę” w strukturach o dużym przepływie, co poprawia czytelność badania i ułatwia lekarzowi interpretację. W dobrze prowadzonych protokołach MR położenie i kąt pasma saturacji dobiera się indywidualnie do badanej okolicy, tak żeby skutecznie wyciszyć niepożądany sygnał, ale jednocześnie nie ucinać informacji z interesującego obszaru anatomicznego.

Pytanie 26

Emisja fali elektromagnetycznej występuje w procesie rozpadu promieniotwórczego

A. alfa.

B. gamma.

C. beta plus.

D. beta minus.

Prawidłowo, w procesie rozpadu promieniotwórczego emisja fali elektromagnetycznej występuje w promieniowaniu gamma. Promieniowanie gamma to w istocie wysokoenergetyczne fotony, czyli kwanty fali elektromagnetycznej, podobnej co do natury do światła widzialnego czy promieniowania rentgenowskiego, tylko o znacznie wyższej energii i krótszej długości fali. Powstaje ono zwykle wtedy, gdy jądro atomowe po rozpadzie alfa lub beta pozostaje w stanie wzbudzonym i „pozbywa się” nadmiaru energii, przechodząc do stanu podstawowego poprzez emisję fotonu gamma. W praktyce medycznej ma to ogromne znaczenie. W medycynie nuklearnej radioizotopy dobiera się właśnie tak, żeby emitowały promieniowanie gamma o odpowiedniej energii – takiej, którą dobrze rejestruje gammakamera lub detektory PET, a jednocześnie możliwie jak najmniej obciążającej pacjenta niepotrzebną dawką pochłoniętą. Typowy przykład to technet-99m, który emituje fotony gamma o energii ok. 140 keV, idealne do scyntygrafii narządowej. Z mojego doświadczenia warto zapamiętać prostą rzecz: gamma = foton = fala elektromagnetyczna. Alfa i beta to cząstki, więc zachowują się inaczej w tkankach, mają inną zdolność jonizacji i inny zasięg. W radioterapii z kolei wiązki wysokoenergetycznych fotonów (gamma lub X) wykorzystuje się do napromieniania guzów nowotworowych, planując dawki i rozkład pola według aktualnych standardów (np. ICRU). Dlatego rozróżnianie, które promieniowanie jest falą elektromagnetyczną, a które strumieniem cząstek, jest absolutnie podstawowe przy rozumieniu ochrony radiologicznej, doboru osłon i planowania badań obrazowych z użyciem radioizotopów.

Pytanie 27

Koronarografia jest radiologicznym zabiegiem diagnostycznym pozwalającym ocenić drożność

A. żył obwodowych.

B. żył wieńcowych.

C. tętnic wieńcowych.

D. tętnic obwodowych.

Poprawnie – koronarografia służy do oceny drożności tętnic wieńcowych, czyli naczyń, które zaopatrują mięsień sercowy w krew utlenowaną. Jest to inwazyjne badanie radiologiczne z użyciem promieniowania rentgenowskiego i kontrastu jodowego, wykonywane najczęściej z dostępu przez tętnicę promieniową w nadgarstku albo udową w pachwinie. Do światła tętnicy wprowadza się cewnik, pod kontrolą fluoroskopii kieruje go do ujść tętnic wieńcowych w aorcie, a następnie podaje środek cieniujący. Na ekranie aparatu angiograficznego widoczny jest „rysunek” tętnic wieńcowych, co pozwala dokładnie ocenić zwężenia, zamknięcia, przebieg naczyń i krążenie oboczne. W praktyce klinicznej koronarografia jest złotym standardem w diagnostyce choroby wieńcowej, zwłaszcza przy podejrzeniu ostrego zespołu wieńcowego, niestabilnej dławicy czy przed planowaną angioplastyką wieńcową (PCI) albo operacją pomostowania aortalno-wieńcowego (CABG). Moim zdaniem ważne jest, żeby kojarzyć: jeśli mówimy o „wieńcowych” w kontekście kardiologii inwazyjnej, to prawie zawsze chodzi o tętnice, nie żyły. Dobre praktyki zakładają też ocenę nie tylko samej drożności, ale także charakteru zmian miażdżycowych, długości i lokalizacji zwężeń, co ma bezpośredni wpływ na wybór dalszego leczenia – czy wystarczy stent, czy potrzebna będzie operacja kardiochirurgiczna. Warto też pamiętać, że w nowszych standardach coraz częściej wspomina się o uzupełnieniu klasycznej koronarografii o pomiary FFR czy obrazowanie wewnątrznaczyniowe (IVUS, OCT), ale punktem wyjścia nadal jest właśnie ocena tętnic wieńcowych w angiografii.

Pytanie 28

Zadaniem technika elektroradiologii w pracowni badań naczyniowych jest

A. nadzorowanie czynności aparatury rentgenowskiej.

B. przygotowanie niezbędnych narzędzi.

C. wprowadzenie cewnika w światło naczyń.

D. przygotowanie cewników.

Prawidłowo wskazana rola technika elektroradiologii w pracowni badań naczyniowych to nadzorowanie czynności aparatury rentgenowskiej. W praktyce oznacza to, że technik odpowiada za poprawne przygotowanie, ustawienie i kontrolę pracy całego systemu angiograficznego: generatora, lampy rentgenowskiej, detektora, stołu, systemu akwizycji obrazu, a także parametrów ekspozycji. Lekarz wprowadza cewnik do naczynia, natomiast technik ma zadbać, żeby obrazowanie było bezpieczne, stabilne i dawało diagnostycznie przydatne obrazy. W czasie badania technik dobiera parametry takie jak kV, mA, czas ekspozycji, tryby pulsacji, kolimacja, filtracja, a także kontroluje projekcje, ruch stołu i synchronizację z podaniem kontrastu. Bardzo ważny jest też nadzór nad dawką promieniowania: monitorowanie czasu fluoroskopii, wskaźników dawki (DAP, KAP), stosowanie powiększeń tylko wtedy, gdy są naprawdę potrzebne, odpowiednie ekranowanie pacjenta i personelu. Z mojego doświadczenia, dobry technik w angiografii potrafi znacząco skrócić czas badania i zmniejszyć dawkę, a jednocześnie poprawić jakość obrazów. To on pilnuje jakości obrazu w czasie rzeczywistym, reaguje na artefakty, modyfikuje parametry przy otyłości, miażdżycy, szybkich ruchach pacjenta. Standardy pracy, także te wynikające z zasad optymalizacji dawki (ALARA), bardzo mocno podkreślają, że technik nie jest tylko „operatorem guzika”, ale specjalistą od obsługi i kontroli aparatury rentgenowskiej w całym procesie badania naczyniowego.

Pytanie 29

W audiometrii badanie polegające na maskowaniu (zagłuszaniu) tonów szumem białym to próba

A. Langenbecka.

B. Fowlera.

C. Rinnego.

D. Webera.

Prawidłowa odpowiedź to próba Langenbecka, bo właśnie z nią wiąże się maskowanie tonów szumem białym w badaniach słuchu. W audiometrii maskowanie polega na tym, że do ucha „niemierzonego” podaje się szum (najczęściej biały albo wąskopasmowy), żeby odciąć jego udział w teście i uzyskać wiarygodny próg słyszenia ucha badanego. Próba Langenbecka to klasyczny test, w którym ocenia się zachowanie progu słyszenia przy jednoczesnym podawaniu szumu maskującego. W praktyce klinicznej jest to szczególnie ważne u pacjentów z asymetrycznym ubytkiem słuchu, jednostronnym niedosłuchem przewodzeniowym albo gdy podejrzewamy tzw. cross-hearing, czyli przewodzenie dźwięku na drugą stronę przez kości czaszki. Bez poprawnego maskowania wyniki audiogramu mogą być całkowicie mylące – np. wydaje się, że lepsze ucho słyszy gorzej, a w rzeczywistości przejmuje bodziec przeznaczony dla ucha gorszego. Standardy audiometrii tonalnej (zarówno w laryngologii, jak i w protetyce słuchu) zakładają obowiązkowe stosowanie maskowania w określonych sytuacjach, według ustalonych schematów (np. maskowanie przy różnicy przewodnictwa powietrznego powyżej 40 dB między uszami). Z mojego doświadczenia, kto raz dobrze zrozumie ideę próby Langenbecka i ogólnie maskowania, temu dużo łatwiej później interpretować skomplikowane audiogramy mieszane, szukać tzw. rezerwy ślimakowej i planować dobór aparatów słuchowych czy wskazania do leczenia operacyjnego (np. otoskleroza).

Pytanie 30

Który zestaw zdjęć narządów klatki piersiowej należy wykonać u pacjenta z podejrzeniem lewostronnego zapalenia płuc?

A. PA i prawoboczne.

B. AP i prawoboczne.

C. AP i lewoboczne.

D. PA i lewoboczne.

W diagnostyce zapalenia płuc bardzo ważny jest świadomy dobór projekcji, a nie przypadkowe łączenie dowolnych rzutów. Standardem u pacjenta, który może stać lub siedzieć, jest projekcja PA jako główne zdjęcie przeglądowe oraz projekcja boczna po stronie podejrzanej zmiany. W przypadku lewostronnego zapalenia płuc oznacza to, że lewy bok powinien przylegać do detektora. Dzięki temu struktury po lewej stronie klatki piersiowej są obrazowane z minimalnym powiększeniem i mniejszym zniekształceniem geometrycznym. Wybór projekcji AP zamiast PA jest typowym błędem myślowym: wielu osobom wydaje się, że skoro promień biegnie „od przodu”, to obraz będzie lepszy, ale w radiografii klatki piersiowej jest odwrotnie. Projekcja AP jest zarezerwowana głównie dla pacjentów leżących, ciężko chorych, na OIT, gdzie nie da się ustawić chorego przy statywie. Ma gorszą jakość: serce jest powiększone, proporcje struktur są zaburzone, a ocena nacieków bywa utrudniona. Dlatego u pacjenta, który może współpracować, wybór AP i lewobocznego to odejście od dobrych praktyk. Podobnie mylące bywa dobieranie niewłaściwej strony projekcji bocznej. Intuicyjnie ktoś może pomyśleć, że skoro „chcemy zobaczyć drugą stronę”, to wybierze się projekcję prawoboczną przy zmianie po lewej, ale w rzeczywistości robimy odwrotnie: boczne wykonuje się po stronie podejrzanej patologii, żeby ją najlepiej odwzorować. Projekcje PA z prawoboczną lub AP z prawoboczną nie są optymalne przy podejrzeniu lewostronnego zapalenia płuc, bo lewa strona klatki piersiowej będzie dalej od detektora, bardziej powiększona i mniej ostra. Takie ustawienie może prowadzić do niedoszacowania zasięgu nacieku, a nawet do przeoczenia niewielkich zmian, szczególnie w płacie dolnym zasłoniętym przez przeponę czy serce. Dobre praktyki w diagnostyce obrazowej jednoznacznie podkreślają: PA zawsze, gdy to możliwe, oraz boczne po stronie zmiany – i trzymanie się tej zasady bardzo ułatwia życie i technikowi, i lekarzowi.

Pytanie 31

Na obrazie radiologicznym nadgarstka strzałką zaznaczona jest kość

A. łódeczkowata.

B. księżycowata.

C. haczykowata.

D. grochowata.

Na strzałkowym zdjęciu RTG nadgarstka strzałka wskazuje na kość księżycowatą – leży ona centralnie w bliższym rzędzie kości nadgarstka, pomiędzy kością łódeczkowatą od strony promieniowej a trójgraniastą od strony łokciowej. W projekcji PA (tylno‑przedniej), która jest standardem wg zaleceń radiologicznych, kość księżycowata ma kształt takiego lekko prostokątnego, nieco „kwadratowego” cienia, położonego dokładnie nad nasadą dalszą kości łokciowej i promieniowej, ale bardziej w osi środka nadgarstka. W praktyce klinicznej bardzo ważne jest rozpoznawanie kości księżycowatej, bo to właśnie z nią wiążą się typowe patologie, jak choroba Kienböcka (martwica jałowa kości księżycowatej) czy zwichnięcia i podwichnięcia w przebiegu urazów wysokiej energii. Na prawidłowo wykonanym zdjęciu RTG w projekcji PA i bocznej ocenia się ustawienie kości księżycowatej w stosunku do kości promieniowej oraz kości główkowatej – tzw. wyrównanie promieniowo‑księżycowate i księżycowo‑główkowate. W dobrych praktykach opisowych radiolog zawsze odnosi się do kształtu i gęstości tej kości, szerokości szpar stawowych oraz ewentualnych sklerotyzacji czy złamań. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk „szukania” kości księżycowatej jako punktu orientacyjnego: najpierw odnajdujemy bliższy rząd, potem centralną kość w tym rzędzie – to zwykle bardzo ułatwia systematyczną analizę nadgarstka i zmniejsza ryzyko przeoczenia subtelnych zmian pourazowych.

Pytanie 32

Skrótem CTV w radioterapii oznacza się

A. kliniczny obszar napromieniania.

B. zaplanowany obszar napromieniania.

C. obszar guza.

D. obszar leczony.

Prawidłowo: CTV, czyli Clinical Target Volume, po polsku tłumaczymy właśnie jako kliniczny obszar napromieniania. To nie jest tylko sam guz, ale cały obszar, w którym z dużym prawdopodobieństwem mogą znajdować się komórki nowotworowe – nawet jeśli ich nie widać dokładnie w badaniach obrazowych. Moim zdaniem to jedno z kluczowych pojęć w radioterapii, bo od dobrego zdefiniowania CTV zależy, czy leczenie będzie skuteczne onkologicznie. W praktyce planowania radioterapii zaczyna się od GTV (Gross Tumor Volume), czyli makroskopowo widocznego guza w TK/MR, a następnie lekarz radioterapeuta powiększa ten obszar o strefę potencjalnego mikroskopowego nacieku – i to jest właśnie CTV. Dobrze to widać np. w napromienianiu raka prostaty: CTV obejmuje nie tylko samą prostatę, ale czasem też pęcherzyki nasienne albo regionalne węzły chłonne, jeśli są wskazania. Dopiero na bazie CTV fizyk medyczny i lekarz definiują PTV (Planned Target Volume), czyli zaplanowany obszar napromieniania, dodając marginesy na błędy ustawienia pacjenta, ruchy oddechowe, zmienność wypełnienia pęcherza czy jelit. W wytycznych ICRU (np. raporty 50, 62) wyraźnie rozróżnia się GTV, CTV i PTV, żeby cały zespół mówił tym samym językiem. W dobrze prowadzonym ośrodku radioterapii zawsze dokumentuje się te objętości w systemie planowania leczenia, co ułatwia kontrolę jakości, porównywanie planów i audyty. Z mojego doświadczenia, kto raz porządnie zrozumie różnicę między CTV a PTV, temu dużo łatwiej ogarnąć resztę planowania napromieniania.

Pytanie 33

Jaki kolor ma warstwa korowa kości w badaniu MR na obrazie T1- zależnym?

A. Ciemnoszary.

B. Jasnoszary.

C. Biały.

D. Czarny.

W obrazowaniu MR łatwo pomylić się przy ocenie kości, bo jesteśmy przyzwyczajeni do RTG czy TK, gdzie kość jest jasna. W rezonansie magnetycznym mechanizm powstawania obrazu jest zupełnie inny – nie chodzi o pochłanianie promieniowania jonizującego, tylko o rejestrację sygnału od protonów wodoru. Warstwa korowa kości ma bardzo mało wolnych protonów, dlatego praktycznie nie generuje sygnału i na obrazach, zarówno T1-, jak i T2-zależnych, pozostaje czarna. To, co bywa mylące, to fakt, że na niektórych monitorach albo przy kiepskim oknie i poziomie (window/level) czerń może wydawać się jakby „ciemnoszara”, ale w standardowym opisie mówimy: sygnał jest zerowy, czyli struktura jest czarna i hipointensywna. Błędne wyobrażenie, że kość powinna być biała, bierze się głównie z przenoszenia nawyków z RTG i TK na MR. W tych badaniach gęsta kość silnie pochłania promieniowanie i przez to jest bardzo jasna. W MR zasada jest odwrotna: im mniej ruchomych protonów, tym mniej sygnału i ciemniejszy obraz. Podobnie mylące bywa kojarzenie jaśniejszych odcieni szarości z „twardszą” tkanką. W T1 to nie gęstość fizyczna decyduje o jasności, tylko czasy relaksacji i zawartość tłuszczu oraz wody. Jasnoszary czy ciemnoszary sygnał w obrębie kości bardziej pasuje do szpiku kostnego (tłuszczowego lub obrzękowego), a nie do samej warstwy korowej. Częstym błędem jest też wrzucanie do jednego worka wszystkich „szarych” struktur i kierowanie się jedynie odcieniem, bez patrzenia na anatomię i typ sekwencji. Dobra praktyka w MR to zawsze: po pierwsze, rozpoznać sekwencję (T1, T2, STIR itd.), po drugie, znać typowe wzorce sygnału tkanek. Kość korowa – czarna, szpik tłuszczowy – jasny na T1, płyn – ciemny na T1 i jasny na T2. Jeśli trzymamy się tych prostych zasad, dużo łatwiej uniknąć pomyłek przy interpretacji badań.

Pytanie 34

Centratory laserowe zamontowane w kabinie aparatu terapeutycznego służą do

A. odmierzania odległości.

B. ustalania położenia zmiany nowotworowej.

C. oświetlania kabiny podczas terapii.

D. pozycjonowania pacjenta.

Prawidłowa odpowiedź dotyczy pozycjonowania pacjenta i dokładnie do tego służą centratory laserowe w kabinie aparatu terapeutycznego w radioterapii. Te lasery wyświetlają na ciele pacjenta cienkie, jasne linie – najczęściej w trzech płaszczyznach: czołowej, strzałkowej i poprzecznej. Dzięki temu zespół techników może ustawić pacjenta tak, aby jego ciało było zgodne z układem współrzędnych użytym w planie leczenia. Mówiąc prościej: to, co zaplanował fizyk medyczny i lekarz w systemie planowania leczenia, musi zostać bardzo precyzyjnie odtworzone na stole terapeutycznym, a lasery są do tego podstawowym narzędziem. W praktyce wygląda to tak, że przed pierwszym napromienianiem, podczas symulacji czy CT planistycznego, na skórze pacjenta zaznacza się tatuaże lub markery. Później, przy każdym kolejnym frakcjonowaniu, te znaczniki ustawia się dokładnie w liniach laserowych. Umożliwia to powtarzalne, milimetrowo dokładne ułożenie pacjenta dzień po dniu, co jest kluczowe, żeby dawka promieniowania trafiała w objętość tarczową, a nie w zdrowe tkanki. Z mojego doświadczenia to właśnie praca z laserami i pozycjonowaniem odróżnia radioterapię „na oko” od nowoczesnej, obrazowo prowadzonej terapii zgodnej z wytycznymi ESTRO czy IAEA. Dobre praktyki mówią, że lasery muszą być regularnie kontrolowane (tzw. QA – quality assurance), ich położenie kalibruje się względem izocentrum aparatu, a personel powinien unikać „kombinowania” i zawsze bazować na jasno zdefiniowanych punktach odniesienia. Współcześnie, nawet przy technikach takich jak IMRT czy VMAT, gdzie geometria wiązek jest bardzo złożona, podstawą nadal pozostaje poprawne ustawienie pacjenta względem laserów, a dopiero potem korekta obrazowa (IGRT) na podstawie CBCT lub zdjęć portowych.

Pytanie 35

Audiogram przedstawia próbę

A. Lüschera-Zwisłockiego.

B. Langenbecka.

C. SISI.

D. Fowlera.

Prawidłowo – ten charakterystyczny wykres to audiogram z próby Fowlera, czyli tzw. testu wyrównywania głośności (loudness balance test). Próba Fowlera służy głównie do oceny rekrutacji słuchu, czyli nienormalnie szybkiego narastania wrażenia głośności w uchu z uszkodzeniem ślimaka. W praktyce klinicznej wykonuje się ją u pacjentów z jedno- lub obustronnym niedosłuchem odbiorczym, szczególnie gdy podejrzewamy uszkodzenie ślimakowe. Na audiogramie, takim jak na rysunku, widzimy kilka krzywych dla różnych poziomów natężenia i częstotliwości, a ich zbieganie się lub szybkie wyrównywanie głośności między uchem chorym i zdrowym wskazuje właśnie na rekrutację. Moim zdaniem warto zapamiętać, że w próbie Fowlera zawsze porównujemy odczucie głośności między dwoma uszami – jedno jest referencyjne, drugie badane. Technik audiologiczny powinien dbać o stabilne warunki akustyczne, dobre wytłumienie kabiny oraz dokładną kalibrację audiometru, bo nawet niewielkie błędy poziomu dB wpływają na interpretację rekrutacji. W dobrych praktykach zaleca się wcześniejsze wykonanie klasycznej audiometrii tonalnej, żeby znać progi słyszenia w obu uszach i na tej podstawie ustawić poziomy wyjściowe do testu Fowlera. Taki test pomaga potem odróżnić uszkodzenie ślimakowe od pozaślimakowego, co ma znaczenie np. przy kwalifikacji do aparatowania czy dalszej diagnostyki otologicznej. W skrócie: jeśli audiogram pokazuje wyrównywanie głośności przy niewielkim zwiększeniu natężenia w uchu chorym, to typowy obraz rekrutacji w próbie Fowlera.

Pytanie 36

W brachyterapii MDR stosowane są dawki promieniowania

A. od 0,01 do 0,1 Gy/h

B. od 0,5 do 1,0 Gy/h

C. od 0,2 do 0,4 Gy/h

D. od 2,0 do 12 Gy/h

W brachyterapii wyróżniamy trzy podstawowe zakresy mocy dawki: LDR (low dose rate), MDR (medium dose rate) i HDR (high dose rate). Kluczowe jest tu właśnie tempo podawania dawki, czyli ile Gy na godzinę jest deponowane w tkankach. Dla MDR standardowo przyjmuje się przedział około 2–12 Gy/h, i dlatego odpowiedź z tym zakresem jest prawidłowa. Jest to wartość pośrednia między klasyczną brachyterapią LDR, gdzie dawki są bardzo niskie i podawane przez wiele godzin lub nawet dni, a brachyterapią HDR, gdzie moc dawki jest bardzo wysoka i ekspozycja trwa zwykle minuty. Moim zdaniem dobrze jest to sobie kojarzyć tak: LDR – „długo i spokojnie”, HDR – „krótko i intensywnie”, a MDR – coś pomiędzy, ale nadal wymagające dokładnego planowania i kontroli. W praktyce klinicznej brachyterapia MDR była historycznie używana m.in. w leczeniu nowotworów ginekologicznych czy guzów w obrębie głowy i szyi, chociaż obecnie w wielu ośrodkach dominuje HDR. Jednak zasady fizyczne i klasyfikacja mocy dawki są ciągle takie same. Zakres 2–12 Gy/h ma znaczenie nie tylko definicyjne, ale też radiobiologiczne – inaczej zachowują się komórki nowotworowe i zdrowe tkanki przy takich szybkościach napromieniania. Dobra praktyka kliniczna i wytyczne (np. ICRU, IAEA) wyraźnie rozróżniają te przedziały, bo od nich zależy schemat frakcjonowania, czas ekspozycji, wymagania dotyczące ochrony radiologicznej i organizacji pracy pracowni brachyterapii. Znajomość tego podziału jest ważna nie tylko dla lekarza, ale też dla technika elektroradiologii – przy planowaniu zabiegów, obsłudze aparatury afterloading i kontroli parametrów ekspozycji. W codziennej pracy takie liczby nie są abstrakcyjne, tylko realnie wpływają na to, jak długo pacjent leży z aplikatorami, jak często wchodzi personel i jakie są procedury bezpieczeństwa.

Pytanie 37

W ułożeniu do rentgenografii AP stawu kolanowego promień główny pada

A. pod kątem 30° na podstawę rzepki.

B. prostopadle na wierzchołek rzepki.

C. prostopadle na podstawę rzepki.

D. pod kątem 30° na wierzchołek rzepki.

Prawidłowe ułożenie do projekcji AP stawu kolanowego zakłada, że promień główny pada prostopadle na wierzchołek rzepki. Chodzi o to, żeby centralna wiązka przechodziła przez oś stawu kolanowego, mniej więcej na poziomie szpary stawowej, a punktem orientacyjnym na skórze jest właśnie wierzchołek rzepki. Przy takim ustawieniu unikamy sztucznego wydłużenia lub skrócenia struktur kostnych, a odwzorowanie szpary stawowej jest możliwie najbardziej zbliżone do rzeczywistości anatomicznej. W standardach opisów projekcji AP kolana podkreśla się, że promień powinien być prostopadły do kasety i do płaszczyzny stawu, bez dodatkowej angulacji, chyba że mamy szczególne wskazania (np. ocena określonych powierzchni stawowych lub pacjent z deformacją osi kończyny). W praktyce technik ustawia pacjenta w pozycji leżącej na plecach lub stojącej, kończyna dolna wyprostowana, rzepka skierowana do przodu, a kaseta pod kolanem. Centralny promień kieruje dokładnie na wierzchołek rzepki – to jest wygodny, łatwy do znalezienia punkt orientacyjny, który dobrze pokrywa się z osią stawu. Moim zdaniem warto to sobie skojarzyć: AP kolana – prostopadle – wierzchołek rzepki. Dzięki temu uzyskujemy poprawną ocenę przynasad kości udowej i piszczeli, szerokości szpary stawowej, ewentualnych zwężeń w chorobie zwyrodnieniowej, ustawienia rzepki względem bloczka kości udowej. To ma bezpośrednie przełożenie na jakość diagnostyki, bo ortopeda czy radiolog od razu widzi, czy obraz jest wykonany zgodnie z zasadami, czy coś jest zniekształcone przez złe pozycjonowanie.

Pytanie 38

Na elektrokardiogramie zarejestrowano

A. migotanie komór.

B. migotanie przedsionków.

C. blok odnogi pęczka Hisa.

D. zawał mięśnia sercowego.

Na przedstawionym zapisie EKG widać zmiany typowe dla zawału mięśnia sercowego, dlatego odpowiedź „zawał mięśnia sercowego” jest prawidłowa. Kluczowe jest tu zwrócenie uwagi na kształt zespołów QRS i odcinka ST. W świeżym zawale, szczególnie STEMI, widzimy uniesienie odcinka ST ponad linię izoelektryczną w sąsiadujących ze sobą odprowadzeniach, często z towarzyszącą patologicznie głęboką falą Q lub jej tworzeniem się. Na takim schematycznym zapisie, jak w pytaniu testowym, zwykle pokazuje się wyraźne „kopułkowate” lub „prostokątne” uniesienie ST – właśnie coś takiego można tutaj dostrzec. Moim zdaniem to jest klasyczny rysunek z podręczników do EKG, który ma nauczyć kojarzenia obrazu z ostrym niedokrwieniem. W praktyce technika EKG powinna zawsze oceniać, czy zapis nie sugeruje ostrego zespołu wieńcowego. Jeśli widzimy typowe uniesienia ST, szczególnie w odprowadzeniach przedsercowych V1–V6 lub w odprowadzeniach kończynowych, zgodnie z zaleceniami ESC i PTK trzeba jak najszybciej zgłosić to lekarzowi, bo liczy się czas do reperfuzji (PCI lub fibrynoliza). W odróżnieniu od zaburzeń rytmu, w zawale rytm może być zupełnie regularny, z zachowanymi załamkami P, natomiast zmienia się właśnie morfologia ST i QRS. Warto też pamiętać, że w późniejszych fazach zawału odcinek ST może wracać do linii izoelektrycznej, a pojawia się głęboka, poszerzona fala Q oraz odwrócenie załamka T – to tzw. zmiany ewolucyjne. W testach często pokazuje się różne etapy, ale tutaj chodziło o skojarzenie: charakterystyczne uniesienie ST = świeży zawał. Dobrą praktyką jest zawsze analizowanie EKG według schematu: częstość, rytm, załamki P, odstęp PQ, QRS, odcinek ST, załamek T – wtedy łatwiej wychwycić takie ostre zmiany.

Pytanie 39

Pielografia zstępująca umożliwia diagnostykę

A. miąższu nerek po dożylnym podaniu środka kontrastującego.

B. pęcherza moczowego po podaniu środka kontrastującego przez cewnik.

C. układu naczyniowego po dożylnym podaniu środka kontrastującego.

D. dróg moczowych po przezskórnym podaniu środka kontrastującego do miedniczki.

W tym zadaniu łatwo się pomylić, bo wszystkie odpowiedzi brzmią jak jakieś badanie z kontrastem, ale klucz tkwi w nazwie i drodze podania środka cieniującego. Pielografia zstępująca nie służy do oceny miąższu nerek po dożylnym podaniu kontrastu – to opis bardziej pasujący do urografii dożylnej albo tomografii komputerowej nerek z kontrastem. W tych badaniach interesuje nas wydzielanie kontrastu przez nerki i obraz miąższu, czyli parenchymy, a nie tylko światło dróg moczowych. W pielografii natomiast środek kontrastujący ma wypełnić wnętrze układu kielichowo‑miedniczkowego i moczowodu, żeby było widać ich kształt, zwężenia, zastoje czy uszkodzenia. Kolejne skojarzenie bywa z układem naczyniowym, bo tam też często podaje się kontrast dożylnie. Jednak badania naczyń to już angiografia, flebografia czy angio‑TK, a nie pielografia. W diagnostyce naczyń zupełnie inne są wskazania, technika, a także sposób obrazowania, mimo że też używa się promieniowania jonizującego i kontrastów jodowych. Pomylenie tych pojęć wynika zwykle z tego, że każdy kontrast kojarzy się automatycznie z „żyłą”, co nie jest prawdą – tu kontrast idzie bezpośrednio do układu moczowego. Pojawia się też odpowiedź dotycząca pęcherza moczowego po podaniu kontrastu przez cewnik. To opis cystografii, czyli badania pęcherza moczowego (czasem z oceną cewki). W cystografii wypełnia się pęcherz kontrastem przez cewnik i ocenia jego kształt, ściany, ewentualny refluks pęcherzowo‑moczowodowy. To inne badanie niż pielografia, chociaż też dotyczy układu moczowego. Pielografia zstępująca skupia się na drogach moczowych powyżej pęcherza, głównie na układzie kielichowo‑miedniczkowym i moczowodach, i wymaga przezskórnego dojścia do miedniczki nerkowej. Typowym błędem myślowym jest sprowadzenie wszystkich badań z kontrastem do jednego worka i patrzenie tylko na narząd, a nie na sposób podania środka cieniującego i na dokładną nazwę procedury. W praktyce zawodowej warto zawsze kojarzyć: pielografia – drogi moczowe, cystografia – pęcherz, angiografia – naczynia, a dożylne badania miąższu nerek to już zupełnie inna technika i inne wskazania.

Pytanie 40

W badaniu MR czas repetycji TR jest parametrem określającym odstęp czasu między

A. dwoma kolejnymi impulsami pobudzającymi RF90°.

B. impulsem inwersji 90° a czasem powstania sygnału (echa).

C. impulsem inwersji 180° a czasem powstania sygnału (echa).

D. dwoma kolejnymi impulsami pobudzającymi RF180°.

Czas repetycji TR w badaniu rezonansu magnetycznego definiuje się jako odstęp czasu pomiędzy dwoma kolejnymi impulsami pobudzającymi RF o kącie 90°. To jest taka podstawowa „miarka czasu” całej sekwencji, zwłaszcza w klasycznych sekwencjach spin-echo. W praktyce wygląda to tak: podajesz impuls RF90°, wzbudzasz magnetyzację poprzeczną, rejestrujesz sygnał echa, a potem czekasz do kolejnego impulsu RF90°. Właśnie ten odstęp to TR. Od TR w ogromnym stopniu zależy kontrast obrazów MR – przede wszystkim nasycenie sygnału, a więc wrażliwość na czasy relaksacji T1. Krótkie TR (np. 300–700 ms) dają silne T1-zależne obrazowanie, natomiast długie TR (np. 2000 ms i więcej) zmniejszają wpływ T1 i sprzyjają kontrastowi T2 lub PD, zależnie od TE. Z mojego doświadczenia w pracowni MR, technik bardzo często manipuluje TR i TE jako pierwszymi parametrami, żeby „dokręcić” kontrast pod konkretną strukturę: inne ustawimy do badania mózgu, inne do stawów, a jeszcze inne do kręgosłupa. W opisach protokołów producenci skanerów zawsze podają typową parę TR/TE dla danej sekwencji i wskazują, czy jest to sekwencja T1-zależna, T2-zależna czy PD. Warto też pamiętać, że TR wpływa na całkowity czas skanowania – im krótszy TR, tym szybciej wykonamy badanie, ale kosztem pewnych parametrów jakości. W dobrze prowadzonych protokołach MR świadome dobranie TR jest kluczowe dla uzyskania powtarzalnych, diagnostycznie wartościowych obrazów, zgodnie z zasadą optymalizacji dawki „czasowej” i komfortu pacjenta.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej