Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 8 czerwca 2026 11:43
Data zakończenia: 8 czerwca 2026 11:50

Egzamin zdany!

Wynik: 39/40 punktów (97,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Pracownia radioterapii z przyspieszaczem liniowym jest obszarem

A. kontrolowanym.

B. ograniczonym.

C. nadzorowanym.

D. izolowanym.

Prawidłowa odpowiedź „obszar nadzorowany” dobrze oddaje charakter pracowni radioterapii z przyspieszaczem liniowym. Z punktu widzenia ochrony radiologicznej jest to miejsce, gdzie może występować podwyższone narażenie na promieniowanie jonizujące, ale dzięki odpowiednim osłonom stałym, procedurom i kontroli dawek utrzymuje się je poniżej ustalonych limitów dla pracowników i osób postronnych. W polskich przepisach i w zaleceniach międzynarodowych (np. IAEA, ICRP) wyróżnia się właśnie obszary nadzorowane i kontrolowane jako podstawowy podział stref pracy z promieniowaniem. W teleterapii megawoltowej (czyli z użyciem przyspieszacza liniowego) typowo sama bunkrowa sala z akceleratorem oraz przyległe pomieszczenia techniczne, korytarze serwisowe, sterownia – są klasyfikowane jako obszar nadzorowany, o ile plan osłon i pomiary dozymetryczne wykazały, że dawki skuteczne nie przekroczą określonych progów dla tej kategorii. W praktyce oznacza to m.in. czytelne oznakowanie drzwi i ścian znakami ostrzegawczymi, kontrolowany dostęp (ale nie aż tak restrykcyjny jak w obszarze kontrolowanym), obowiązek stosowania procedur BHP, prowadzenie regularnych pomiarów dozymetrycznych, przeglądów osłon oraz szkolenie personelu w zakresie zagrożeń radiacyjnych. Moim zdaniem ważne jest też zrozumienie, że „nadzorowany” nie znaczy „bezpieczny zawsze i wszędzie”, tylko „bezpieczny przy zachowaniu ustalonych zasad”: prawidłowego zamykania drzwi bunkra, sprawdzania sygnalizacji, poprawnego pozycjonowania pacjenta, używania systemów nadzoru wizyjnego i audio. W wielu ośrodkach przyspieszacz liniowy jest wręcz modelowym przykładem obszaru nadzorowanego, gdzie ochrona radiologiczna jest dobrze zaprojektowana, ale wymaga stałego monitorowania i dokumentowania, np. poprzez księgi kontroli, protokoły pomiarowe i systemy rejestracji zdarzeń niepożądanych.

Pytanie 2

Badanie gęstości mineralnej kości metodą DXA należy wykonać

A. z bliższego końca kości strzałkowej.

B. z dalszego końca kości udowej.

C. z dalszego końca kości strzałkowej.

D. z bliższego końca kości udowej.

Prawidłowa odpowiedź „z bliższego końca kości udowej” odnosi się do standardowego miejsca pomiaru gęstości mineralnej kości (BMD) w badaniu DXA w obrębie kończyny dolnej. W praktyce klinicznej za złoty standard uznaje się pomiar w okolicy szyjki kości udowej oraz w obrębie bliższego końca kości udowej, bo to właśnie tam najczęściej dochodzi do złamań osteoporotycznych biodra. Ten rejon zawiera dużo istotnej klinicznie kości beleczkowej, która szybko reaguje na ubytek masy kostnej, leczenie czy zmiany hormonalne. Dzięki temu wynik jest czuły na wczesne zmiany osteoporotyczne i dobrze koreluje z ryzykiem złamania. Z mojego doświadczenia, jeśli ktoś w diagnostyce osteoporozy pamięta tylko dwa miejsca do pomiaru DXA, to powinni to być: bliższy koniec kości udowej (biodro) i odcinek lędźwiowy kręgosłupa. W zaleceniach międzynarodowych (ISCD, IOF) właśnie biodro jest kluczowym obszarem do oceny BMD, szczególnie u osób starszych. Ważne jest też prawidłowe pozycjonowanie: kończyna dolna powinna być ułożona w lekkiej rotacji wewnętrznej, tak aby szyjka kości udowej była dobrze uwidoczniona, a pomiar powtarzalny w kolejnych badaniach kontrolnych. W praktyce technik radiologii zwraca uwagę na ustawienie miednicy, symetrię, brak artefaktów (np. metalowe implanty, zagięte ubranie), bo każdy taki szczegół może zafałszować wynik T-score i Z-score. Warto też wiedzieć, że na podstawie BMD z bliższego końca kości udowej obliczane jest ryzyko złamania w kalkulatorach typu FRAX, co jeszcze bardziej podkreśla wagę tego miejsca pomiaru. Moim zdaniem to jedno z tych pytań, które dobrze utrwalają, że DXA to nie „jakiekolwiek zdjęcie kości”, tylko bardzo ściśle zdefiniowane, powtarzalne pomiary w określonych lokalizacjach anatomicznych.

Pytanie 3

DSA to cyfrowa

A. angiografia subtrakcyjna.

B. limfografia subtrakcyjna.

C. flebografia subtrakcyjna.

D. arteriografia subtrakcyjna.

Prawidłowa odpowiedź to cyfrowa angiografia subtrakcyjna, czyli Digital Subtraction Angiography (DSA). Rozszyfrowanie skrótu jest tu kluczowe: „A” pochodzi od angiography, czyli obrazowania naczyń krwionośnych. W DSA chodzi dokładnie o to, żeby jak najczyściej uwidocznić tętnice i żyły po podaniu kontrastu jodowego, a jednocześnie „odjąć” (subtrakcyjnie) obraz kości i tkanek miękkich. Technicznie wygląda to tak, że najpierw rejestruje się obraz „maskę” bez kontrastu, a potem serię obrazów po jego podaniu. Komputer piksel po pikselu odejmuje maskę od kolejnych klatek, dzięki czemu zostaje głównie to, co się zmieniło, czyli kontrast w naczyniach. W praktyce klinicznej DSA jest standardem w diagnostyce zwężeń tętnic szyjnych, tętniaków mózgowych, malformacji naczyniowych, zmian w tętnicach wieńcowych, kończyn dolnych czy tętnic nerkowych. Często wykorzystuje się ją także jako badanie łączone z zabiegiem – tzw. procedury endowaskularne: angioplastyka balonowa, implantacja stentów, embolizacja. Z mojego doświadczenia, w pracowniach hemodynamiki i angiografii pacjent z istotnym zwężeniem tętnicy zwykle w tym samym „wejściu” ma robioną i diagnostykę (DSA), i leczenie. DSA wymaga dobrej jakości aparatu angiograficznego, stabilnego ułożenia pacjenta, odpowiedniej dawki kontrastu oraz synchronizacji ekspozycji z podaniem kontrastu. Z punktu widzenia dobrych praktyk ważne jest ograniczanie dawki promieniowania (ALARA), monitorowanie ilości kontrastu i kontrola ryzyka nefropatii pokontrastowej. Cyfrowa arteriografia, flebografia czy limfografia mogą być wykonywane, ale jako techniki szczegółowe – DSA dotyczy ogólnie angiografii, a nie tylko jednego typu naczynia.

Pytanie 4

Teleradioterapia 4D na etapie planowania leczenia wykorzystuje obrazy

A. tomografii komputerowej, wykonane przy wstrzymanym oddechu.

B. klasycznej rentgenografii, wykonane przy wstrzymanym oddechu.

C. tomografii komputerowej, wykonane w fazie oddechowej.

D. klasycznej rentgenografii, wykonane w fazie oddechowej.

Kluczowy problem w tym pytaniu polega na zrozumieniu, czym w ogóle jest teleradioterapia 4D i po co się ją stosuje. Cała koncepcja radioterapii 4D opiera się na uwzględnieniu ruchu guza i narządów krytycznych w czasie, głównie ruchu oddechowego. Jeżeli użyjemy obrazu, który ten ruch „zamraża” albo w ogóle go nie pokazuje, to tracimy podstawową przewagę tej techniki. Dlatego bazowanie na klasycznej rentgenografii jest po prostu niewystarczające. Zdjęcie RTG to dwuwymiarowa projekcja, bez informacji o głębokości, o objętości guza i bez możliwości dokładnego wyznaczenia struktur trójwymiarowych. W planowaniu radioterapii, a tym bardziej 4D, wymagany jest pełny obraz 3D, który zapewnia właśnie tomografia komputerowa. Rentgenografia może być przydatna co najwyżej do weryfikacji położenia pacjenta (np. portal images, kV images), ale nie jako baza do planu 4D. Kolejny częsty błąd to przekonanie, że wstrzymany oddech jest automatycznie „lepszy”, bo wszystko się mniej rusza. Faktycznie stosuje się techniki breath-hold (np. DIBH w leczeniu piersi), ale to jest inny koncept niż radioterapia 4D. Wstrzymany oddech daje nam jedną ustaloną pozycję guza i narządów, więc z założenia nie odwzorowuje pełnego cyklu oddechowego. Radioterapia 4D ma właśnie ten ruch pokazać i opisać, a nie go wyeliminować. Dlatego obraz TK przy wstrzymanym oddechu może być fajny do zmniejszenia marginesów w klasycznym 3D/IMRT/VMAT, ale nie spełnia idei 4D. Typowym błędem myślowym jest też mieszanie pojęć: ktoś wie, że TK jest złotym standardem w planowaniu i że kontrola oddechu jest ważna, więc łączy to w jedną koncepcję, wybierając tomografię przy wstrzymanym oddechu. Tymczasem w 4D potrzebujemy całej serii obrazów w różnych fazach oddechowych, zsynchronizowanych z sygnałem oddechowym pacjenta. Stąd poprawna odpowiedź to tomografia komputerowa wykonana w fazach oddechowych, czyli 4D CT. To jest zgodne z nowoczesnymi wytycznymi radioterapii, gdzie dąży się do jak najlepszego odwzorowania dynamiki ruchu guza, a nie tylko jego pojedynczej pozycji.

Pytanie 5

Podczas którego badania zostały zarejestrowane przedstawione obrazy?

A. Scyntygrafii tarczycy.

B. Scyntygrafii nerek.

C. Ultrasonografii tarczycy.

D. Tomografii nerek.

Prawidłowo wskazana została scyntygrafia nerek. Na przedstawionych obrazach widać typowy, barwny rozkład radioaktywności w obrębie obu nerek, uzyskany gammakamerą po dożylnym podaniu radiofarmaceutyku (najczęściej 99mTc‑DTPA, 99mTc‑MAG3 albo 99mTc‑EC). Charakterystyczne jest to, że obrazy są „plamiste”, kolorowe (skala pseudokolorów: czerwony, żółty, niebieski) i pokazują głównie funkcję narządu – czyli jak szybko znacznik jest wychwytywany i wydalany przez nerki – a nie ich dokładną anatomię. Moim zdaniem to jedna z najważniejszych różnic między scyntygrafią a TK czy USG: tu patrzymy przede wszystkim na czynność, a dopiero w drugiej kolejności na kształt. W praktyce klinicznej scyntygrafia nerek służy do oceny przesączania kłębuszkowego, drenażu z miedniczek nerkowych, udziału każdej nerki w całkowitej funkcji (tzw. funkcja rozdzielcza), diagnostyki zwężeń połączenia miedniczkowo‑moczowodowego, kontroli po przeszczepie nerki czy oceny blizn pozapalnych u dzieci. Standardem jest wykonywanie serii dynamicznych obrazów w kolejnych minutach po podaniu radiofarmaceutyku, co dokładnie pasuje do układu kafelków widocznych na ilustracji. Zgodnie z zasadami medycyny nuklearnej zapis taki uzyskuje się w projekcji tylnej lub przedniej, z pacjentem leżącym, a następnie analizuje się krzywe czas–aktywność. Z mojego doświadczenia w nauce do egzaminów warto zapamiętać, że „kolorowe, ziarniste nerki” w układzie dwóch symetrycznych ognisk po bokach kręgosłupa prawie zawsze oznaczają scyntygrafię nerek, a nie TK czy USG.

Pytanie 6

Jednym z kryteriów poprawnie wykonanego badania spirometrycznego jest czas trwania natężonego wydechu, który powinien wynosić u osób powyżej 10 roku życia co najmniej

A. 3 sekundy.

B. 6 sekund.

C. 4 sekundy.

D. 2 sekundy.

Prawidłowo – w spirometrii jednym z kluczowych kryteriów akceptowalności manewru jest czas trwania natężonego wydechu (FVC), który u osób powyżej 10. roku życia powinien wynosić co najmniej 6 sekund. Wynika to z wytycznych m.in. ATS/ERS, które podkreślają, że krótszy wydech bardzo często zaniża wartość FVC i może całkowicie zafałszować interpretację badania. U dorosłych i starszych dzieci pojemność życiowa wydychana natężenie nie jest osiągana w 2–3 sekundy, czasem potrzeba nawet dłuższego wysiłku, szczególnie przy obturacji dróg oddechowych.
Moim zdaniem w praktyce najważniejsze jest pilnowanie dwóch rzeczy: żeby pacjent naprawdę dmuchał „do końca”, aż do wyraźnego plateau na krzywej objętość–czas, oraz żeby ten wysiłek trwał co najmniej właśnie te 6 sekund. Technik czy pielęgniarka wykonująca badanie powinna aktywnie motywować pacjenta: głośno zachęcać, kontrolować zapis na ekranie i przerwać dopiero wtedy, gdy spełnione są kryteria czasu i kształtu krzywej. U wielu osób z POChP albo astmą wydech jest długi i męczący – ale dokładnie o to chodzi, bo wtedy widzimy rzeczywisty obraz zwężenia dróg oddechowych.
W dobrych pracowniach spirometrycznych standardem jest zapis kilku prób, z których wybiera się te spełniające kryteria: gwałtowny start wydechu, brak kaszlu, brak przecieków, brak przedwczesnego zakończenia oraz właśnie minimalny czas wydechu 6 sekund (lub osiągnięcie wyraźnego plateau przez ≥1 sek.). Jeśli czas jest krótszy, wynik oznacza się jako nieakceptowalny, nawet gdy liczby „na oko” wyglądają ładnie. Dłuższy czas pozwala też lepiej ocenić wskaźniki jak FEV1, FVC i ich stosunek, co jest podstawą rozpoznawania obturacji, restrykcji i oceny skuteczności leczenia. To jest po prostu element rzetelnej jakości badania.

Pytanie 7

Na rycinie rentgenogramu w projekcji AP symbolem X oznaczono

A. dołek głowy kości udowej.

B. brzeg panewki.

C. szyjkę kości udowej.

D. głowę kości udowej.

Na rycinie w projekcji AP miednicy symbol X rzeczywiście wskazuje na głowę kości udowej. W obrazie rentgenowskim głowa kości udowej ma charakterystyczny, prawie kulisty kształt o jednolitej, stosunkowo wysokiej gęstości kostnej i jest położona centralnie w panewce stawu biodrowego. Od szyjki oddziela ją wyraźna zmiana zarysu – szyjka jest bardziej wydłużona, zwężona i nachylona skośnie względem trzonu kości udowej. Brzeg panewki natomiast tworzy łukowatą linię po stronie miednicy, a nie po stronie kości udowej. W praktyce opisowej radiologii, zgodnie z typowymi schematami oceny stawu biodrowego (np. standardy ESOR, zalecenia PTChR), zawsze zaczyna się analizę od położenia i kształtu głowy kości udowej: czy jest kulista, dobrze pokryta przez panewkę, czy nie ma cech spłaszczenia, osteofitów, podwichnięcia. To pozwala szybko wychwycić dysplazję, chorobę zwyrodnieniową, jałową martwicę czy świeże zwichnięcie. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk, że na zdjęciu AP miednicy najpierw „lokalizujesz kulę” – czyli głowę kości udowej – a dopiero potem identyfikujesz szyjkę, krętarze i zarysy panewki. W codziennej pracy technika elektroradiologii ta umiejętność jest potrzebna nie tylko do interpretacji, ale też do prawidłowego pozycjonowania: ustawiając pacjenta, starasz się tak ułożyć kończynę, żeby głowa była w centrum panewki i żeby szyjka nie nakładała się nadmiernie na panewkę, co jest standardem dobrej jakości projekcji AP biodra i miednicy.

Pytanie 8

Podczas wykonywania badania EKG czarną elektrodę kończynową należy umieścić na kończynie dolnej

A. lewej i po zewnętrznej stronie podudzia.

B. prawej i po wewnętrznej stronie podudzia.

C. prawej i po zewnętrznej stronie podudzia.

D. lewej i po wewnętrznej stronie podudzia.

Właściwe umieszczenie czarnej elektrody kończynowej na prawej kończynie dolnej, po stronie zewnętrznej podudzia, wynika bezpośrednio ze standardu wykonywania 12‑odprowadzeniowego EKG. Ta elektroda jest nazywana elektrodą uziemiającą (masą) i choć nie tworzy bezpośrednio żadnego z odprowadzeń rejestrowanych w zapisie, to stabilizuje układ pomiarowy, zmniejsza zakłócenia i poprawia jakość sygnału. Z mojego doświadczenia to właśnie poprawne podłączenie tej elektrody często decyduje, czy zapis będzie czysty, bez „pływającej” linii izoelektrycznej i zakłóceń sieciowych. Zgodnie z powszechnie przyjętymi zasadami (m.in. wytyczne kardiologiczne i instrukcje producentów aparatów EKG) kończynowe elektrody umieszcza się: czerwona – prawa ręka, żółta – lewa ręka, zielona – lewa noga, czarna – prawa noga. Na kończynach dolnych zaleca się lokalizację na podudziu, po stronie zewnętrznej, na skórze nieowłosionej, odtłuszczonej, bez ran i podrażnień. Dlaczego po zewnętrznej stronie? Bo tam jest zwykle mniej ruchu mięśniowego, łatwiej przykleić elektrodę i pacjentowi jest wygodniej leżeć, nie zahacza o kable. Ma to znaczenie praktyczne zwłaszcza przy dłuższym monitorowaniu, np. w telemetrii. Dodatkowo, zachowanie stałego schematu rozmieszczenia elektrod (w tym masy na prawej nodze) ułatwia porównywanie zapisów EKG w czasie – jeśli każdy technik robi to „po swojemu”, to rośnie ryzyko błędnej interpretacji zmian amplitudy załamków. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk: prawa noga, bok podudzia, skóra dobrze przygotowana – wtedy badanie idzie szybko i bez nerwów, a opisujący lekarz dostaje wiarygodny materiał do oceny.

Pytanie 9

Do badania mammograficznego w projekcji skośnej przyśrodkowo-bocznej kąt lampy powinien być ustawiony w zakresie

A. 10° ÷ 15°

B. 40° ÷ 60°

C. 20° ÷ 35°

D. 65° ÷ 70°

Prawidłowy zakres kąta 40° ÷ 60° dla projekcji skośnej przyśrodkowo‑bocznej (MLO – mediolateral oblique) w mammografii wynika bezpośrednio z anatomii piersi oraz przebiegu mięśnia piersiowego większego i fałdu pachowego. W tej projekcji zależy nam na możliwie pełnym odwzorowaniu tkanki od górnego kwadrantu piersi aż po część zamostkową, razem z jak największą częścią ogona pachowego. Ustawienie lampy pod kątem około 45–60° względem stołu detektora pozwala zgrać przebieg wiązki z osią mięśnia piersiowego, dzięki czemu pierś jest równomiernie spłaszczona, a gruczoł dobrze rozciągnięty. W praktyce technik dobiera kąt indywidualnie: u pacjentek niskich i z krótką klatką piersiową często stosuje się kąt bliżej 40–45°, a u wysokich, szczupłych kobiet – nawet około 55–60°. Moim zdaniem to jest jedna z tych rzeczy, które trzeba trochę „wyczuć” w praktyce, ale zawsze w granicach zalecanego przedziału. Standardy jakości w mammografii (np. programy przesiewowe) podkreślają, że projekcja MLO musi pokazywać ciągły zarys mięśnia piersiowego od brzegu górnego obrazu aż przynajmniej do poziomu brodawki. Osiągnięcie tego praktycznie nie jest możliwe przy zbyt małym lub zbyt dużym kącie. Dobrze ustawiony kąt 40–60° ułatwia też uzyskanie porównywalnych zdjęć w badaniach kontrolnych, co ma znaczenie przy ocenie progresji lub stabilności zmian. W codziennej pracy warto patrzeć na obraz kontrolny i, jeśli mięsień piersiowy jest słabo widoczny lub pierś „ucieka” w dół, skorygować kąt właśnie w ramach tego zakresu.

Pytanie 10

Czas połowicznego zaniku jest wykorzystywany

A. w tomografii komputerowej.

B. w teleradioterapii.

C. w medycynie nuklearnej.

D. w rentgenografii.

Prawidłowo – czas połowicznego zaniku (okres półtrwania) to pojęcie absolutnie kluczowe właśnie w medycynie nuklearnej. Opisuje on, w jakim czasie aktywność promieniotwórcza danego radionuklidu spada o połowę. W praktyce oznacza to, że po jednym czasie połowicznego zaniku mamy 50% wyjściowej aktywności, po dwóch – 25%, po trzech – 12,5% itd. W medycynie nuklearnej trzeba brać pod uwagę zarówno fizyczny czas połowicznego zaniku (rozpad jądra atomowego), jak i biologiczny czas półtrwania (eliminacja radiofarmaceutyku z organizmu), a w planowaniu badań często korzysta się z tzw. efektywnego czasu połowicznego zaniku, który łączy oba te procesy. Dzięki temu można prawidłowo dobrać dawkę radiofarmaceutyku do scyntygrafii, PET czy terapii izotopowej (np. jodem-131 w leczeniu nadczynności tarczycy lub raka tarczycy), tak żeby uzyskać wystarczająco dobrą jakość obrazu, a jednocześnie nie narażać pacjenta na niepotrzebnie dużą dawkę promieniowania. W standardach medycyny nuklearnej ogromny nacisk kładzie się na świadome dobieranie izotopu o odpowiednim okresie półtrwania: do diagnostyki preferuje się radionuklidy o krótkim czasie połowicznego zaniku (np. technet-99m, fluor-18), które szybko się rozpadają i zmniejszają narażenie po badaniu, natomiast w terapii można stosować izotopy o dłuższym okresie, żeby efekt terapeutyczny utrzymywał się wystarczająco długo w tkance nowotworowej. Z mojego doświadczenia uczenia się do egzaminów, zrozumienie tego pojęcia bardzo ułatwia ogarniecie, dlaczego konkretne radioizotopy wybiera się do konkretnych procedur i czemu w opisach badań zawsze pojawia się informacja o aktywności w MBq i momencie jej podania. To nie jest sucha teoria, tylko realny fundament bezpiecznego i sensownego planowania badań i terapii radioizotopowych.

Pytanie 11

Na podstawie zapisu badania audiometrycznego rozpoznano u pacjenta uszkodzenie słuchu

A. odbiorcze ucha lewego.

B. odbiorcze ucha prawego.

C. przewodzeniowe ucha prawego.

D. przewodzeniowe ucha lewego.

Rozpoznanie „przewodzeniowe uszkodzenie słuchu ucha prawego” idealnie pasuje do przedstawionego audiogramu. Na wykresie widać, że progi przewodnictwa kostnego dla ucha prawego (linia przerywana) mieszczą się w normie, w okolicy 0–10 dB HL w całym badanym zakresie częstotliwości, natomiast progi przewodnictwa powietrznego (linia ciągła z kropkami) są wyraźnie podwyższone – około 30–40 dB HL. Taka sytuacja, czyli prawidłowe przewodnictwo kostne przy pogorszonym przewodnictwie powietrznym, tworzy tzw. lukę powietrzno–kostną (air–bone gap). W audiometrii przyjmuje się, że luka ≥ 15 dB, obecna w kilku częstotliwościach, jest typowa dla niedosłuchu przewodzeniowego. Z mojego doświadczenia to właśnie ta luka jest najbardziej charakterystycznym, podręcznikowym objawem. W uchu lewym natomiast zarówno przewodnictwo powietrzne, jak i kostne są w granicach normy, więc nie ma podstaw, by mówić o niedosłuchu.
W praktyce technika medycznego interpretacja takiego badania ma konkretne konsekwencje. Niedosłuch przewodzeniowy sugeruje problem w uchu zewnętrznym lub środkowym: zalegająca woskowina, płyn w jamie bębenkowej, perforacja błony bębenkowej, otoskleroza, dysfunkcja kosteczek słuchowych itp. W dobrych standardach postępowania po takim wyniku zaleca się dokładne badanie otoskopowe, ewentualnie tympanometrię oraz konsultację laryngologiczną. Często po usunięciu przeszkody przewodzeniowej (np. woskowiny, wysięku) progi słuchu wracają do normy, co widać potem w kontrolnym audiogramie. Warto też pamiętać o prawidłowym maskowaniu ucha przeciwnego podczas badania przewodnictwa kostnego, żeby wynik rzeczywiście dotyczył badanego ucha. W tym zapisie nie ma cech niedosłuchu odbiorczego (brak podwyższonych progów kostnych), ani mieszanych, więc klasyfikacja jest dość jednoznaczna i zgodna z zasadami diagnostyki audiometrycznej.
Moim zdaniem to jedno z tych badań, gdzie schemat interpretacji jest bardzo klarowny: kostne dobre – powietrzne złe – myślimy przewodzeniowo, zawsze po stronie, gdzie jest luka.

Pytanie 12

Radiofarmaceutyki stosowane w medycynie nuklearnej powstają dzięki połączeniu radioizotopu

A. z wodorem.

B. z berylem.

C. z ligandem.

D. z helem.

Prawidłowo – kluczowym elementem radiofarmaceutyku jest połączenie radioizotopu z ligandem. Ligand to cząsteczka chemiczna, która „prowadzi” radioizotop do konkretnego narządu, receptora albo procesu metabolicznego w organizmie. Sam radioizotop emituje promieniowanie (np. gamma w scyntygrafii czy pozytony w PET), ale bez ligandu byłby po prostu niespecyficznym źródłem promieniowania, które rozkłada się w organizmie dość chaotycznie. Dopiero dobranie odpowiedniego ligandu pozwala uzyskać tzw. swoistość narządową lub receptorową. W praktyce klinicznej klasycznym przykładem jest 99mTc-MDP używany w scyntygrafii kości – technet-99m to radioizotop, a MDP jest ligandem wiążącym się z tkanką kostną, szczególnie tam, gdzie jest wzmożony metabolizm kostny (np. przerzuty nowotworowe). Podobnie w PET mamy 18F-FDG, gdzie 18F to radioizotop fluoru, a FDG (fluorodeoksyglukoza) jest analogiem glukozy, który gromadzi się w komórkach o wysokim metabolizmie glukozy, np. komórkach nowotworowych lub w aktywnym zapaleniu. Z mojego doświadczenia nauki medycyny nuklearnej wynika, że zrozumienie roli ligandu bardzo ułatwia potem ogarnięcie, dlaczego różne radiofarmaceutyki mają inne wskazania: bo różne ligandy „celują” w inne struktury biologiczne. Standardem postępowania jest projektowanie radiofarmaceutyków właśnie w oparciu o właściwości farmakokinetyczne ligandu (droga podania, czas dystrybucji, metabolizm, wydalanie), a radioizotop dobiera się tak, żeby jego okres półtrwania i rodzaj promieniowania pasowały do planowanego badania lub terapii. W nowoczesnej medycynie nuklearnej coraz większy nacisk kładzie się na tzw. radiofarmaceutyki receptorowe, np. znakowane analogi somatostatyny w guzach neuroendokrynnych czy ligandy dla PSMA w diagnostyce raka prostaty. We wszystkich tych przypadkach fundamentem jest to samo: radioizotop + odpowiednio dobrany ligand tworzą razem skuteczny i bezpieczny radiofarmaceutyk.

Pytanie 13

Standardowe badanie USG średniej wielkości piersi wykonuje się głowicą w zakresie częstotliwości

A. 2-3,5 MHz

B. 0,5-1 MHz

C. 4,5-7 MHz

D. 7,5-15 MHz

Prawidłowa odpowiedź 7,5–15 MHz wynika z podstawowej zasady w ultrasonografii: im wyższa częstotliwość fali ultradźwiękowej, tym lepsza rozdzielczość obrazu, ale mniejsza głębokość penetracji. Piersi, szczególnie średniej wielkości, są narządem położonym stosunkowo powierzchownie, więc można bezpiecznie używać głowic o wysokiej częstotliwości, właśnie w zakresie 7,5–15 MHz. Dzięki temu uzyskujemy bardzo dobrą rozdzielczość przestrzenną, wyraźne zarysowanie granic guzków, przewodów mlecznych, torbieli czy zmian litych.
W praktyce klinicznej głowice liniowe 7,5–12 MHz są standardem w badaniu piersi w pracowniach USG i w pracowniach zajmujących się diagnostyką raka piersi. Pozwalają na dokładną ocenę struktury miąższu, obecności mikrozwapnień (w pewnym zakresie), cech złośliwości zmiany (np. nieregularne granice, cień akustyczny za guzem), a także na precyzyjne prowadzenie biopsji gruboigłowej lub cienkoigłowej pod kontrolą USG. Moim zdaniem, kto raz porówna obraz piersi z głowicy 5 MHz i 12 MHz, ten od razu widzi, czemu standardem jest wysoka częstotliwość.
W wytycznych dotyczących diagnostyki piersi (np. BI-RADS, zalecenia towarzystw radiologicznych) podkreśla się konieczność stosowania głowic wysokoczęstotliwościowych, bo tylko wtedy można wiarygodnie ocenić zmiany rzędu kilku milimetrów. Użycie niższej częstotliwości pogarsza rozdzielczość, co w piersi jest nieakceptowalne – łatwo wtedy przeoczyć małe, ale klinicznie istotne ogniska. Dla średniej piersi zakres 7,5–15 MHz stanowi rozsądny kompromis: wystarczająca głębokość, a jednocześnie bardzo dobra jakość obrazu. W praktyce technik lub lekarz często dobiera konkretną częstotliwość w tym przedziale dynamicznie, zależnie od grubości tkanki i lokalizacji ocenianej zmiany, ale cały czas trzyma się właśnie tego wysokiego zakresu.

Pytanie 14

Więzka promieniowania X to

A. cząstki dodatnio naładowane uginające się w polu elektromagnetycznym.

B. cząstki ujemnie naładowane uginające się w polu elektromagnetycznym.

C. kwanty energii uginające się w polu elektromagnetycznym.

D. kwanty energii nieuginające się w polu elektromagnetycznym.

Prawidłowo, promieniowanie X to wiązka fotonów, czyli kwantów energii elektromagnetycznej, a nie strumień cząstek naładowanych. Foton nie ma ładunku elektrycznego ani masy spoczynkowej, dlatego nie ugina się w polu elektrycznym ani magnetycznym w taki sposób, jak robią to elektrony czy protony. To jest kluczowa cecha, która odróżnia promieniowanie X od wiązek cząstek stosowanych np. w niektórych technikach radioterapii (protonoterapia, wiązki elektronowe). W diagnostyce obrazowej, w klasycznym RTG, TK czy mammografii zawsze pracujemy z promieniowaniem elektromagnetycznym – dokładnie takimi właśnie kwantami energii. W praktyce oznacza to, że do kształtowania wiązki promieniowania X używamy kolimatorów, filtrów i geometrii lampy rentgenowskiej, a nie cewek magnetycznych jak w akceleratorach cząstek. Z mojego doświadczenia to rozróżnienie pomaga też zrozumieć, dlaczego osłony z ołowiu są skuteczne: nie „zaginają” promieniowania, tylko je pochłaniają lub silnie osłabiają przez zjawiska fotoelektryczne i Comptona. W standardach ochrony radiologicznej i dobrej praktyce technika elektroradiologii zakłada się, że wiązka X rozchodzi się liniowo, dlatego tak ważne jest prawidłowe pozycjonowanie pacjenta, dobór odległości ognisko–detektor i stosowanie przesłon, żeby ograniczyć niepotrzebne naświetlenie tkanek sąsiednich. W tomografii komputerowej to samo zjawisko wykorzystuje się do rekonstrukcji obrazu na podstawie osłabienia fotonów w różnych kierunkach. Moim zdaniem, jak raz się zapamięta, że promieniowanie X to „światło o bardzo dużej energii”, tylko o krótszej długości fali, to od razu łatwiej ogarnąć całą fizykę radiologii i sens parametrów ekspozycji, takich jak kV i mAs.

Pytanie 15

W diagnostyce metodą rezonansu magnetycznego biorą udział

A. elektrony wodoru.

B. elektrony wapnia.

C. jądra wapnia.

D. protony wodoru.

W rezonansie magnetycznym kluczową rolę odgrywają protony wodoru, czyli po prostu jądra atomów wodoru obecne głównie w wodzie i tłuszczu. Moim zdaniem to jedna z tych rzeczy, które warto mieć „wryte” w pamięć, bo przewija się praktycznie wszędzie, gdzie mowa o MR. W organizmie człowieka woda stanowi większość masy, a każdy atom wodoru ma pojedynczy proton z własnym momentem magnetycznym (tzw. spinem). W silnym polu magnetycznym tomografu MR te protony ustawiają się częściowo równolegle do kierunku pola. Następnie urządzenie wysyła fale radiowe (impuls RF) o częstotliwości rezonansowej Larmora, które wytrącają te protony z równowagi. Gdy impuls się kończy, protony wracają do stanu wyjściowego, emitując sygnał, który jest rejestrowany przez cewki odbiorcze. Na podstawie różnic w czasie relaksacji T1 i T2 oraz gęstości protonów w różnych tkankach komputer rekonstruuje obraz przekrojowy ciała. Dlatego w praktyce im więcej protonów wodoru w danej tkance, tym silniejszy sygnał MR, choć ważne są też właściwości środowiska chemicznego, np. różnice między tkanką tłuszczową a mięśniową. W standardach opisów badań MR często odnosi się do sekwencji zależnych od T1, T2, PD (proton density), co bezpośrednio pokazuje, że to właśnie protony wodoru są głównym „źródłem informacji” w tym badaniu. W codziennej pracy technika czy elektroradiologa przekłada się to na dobór odpowiednich sekwencji, parametrów TR, TE i typów obrazowania, aby jak najlepiej wykorzystać sygnał od protonów wodoru do uwidocznienia zmian patologicznych, np. obrzęku, martwicy, zmian demielinizacyjnych czy guzów. Bez obecności protonów wodoru obraz MR praktycznie by nie powstał, co widać chociażby w obrębie struktur zawierających mało wody (np. kość korowa), które dają bardzo słaby sygnał.

Pytanie 16

Zamieszczony rentgenogram został zarejestrowany podczas wykonania

A. angiografii nerkowej.

B. urografii.

C. angiografii nerkowej TK.

D. urografii TK.

Na obrazie widać klasyczny wynik urografii – czyli badania RTG z dożylnym podaniem jodowego środka cieniującego, który jest wydalany przez nerki i wypełnia układ kielichowo‑miedniczkowy, moczowody oraz pęcherz. Charakterystyczne jest to, że widoczne są obustronnie miedniczki nerkowe i kielichy, zarys moczowodów oraz dobrze wypełniony pęcherz moczowy w projekcji AP. Nie ma tu żadnych przekrojów warstwowych ani typowych artefaktów rekonstrukcji znanych z tomografii komputerowej, tylko pojedynczy obraz płaski, jak klasyczne zdjęcie rentgenowskie. To dokładnie odpowiada urografii dożylnej (IVU, IVP). Moim zdaniem warto zapamiętać, że w urografii obraz jest „konturowy”: widzimy kontrast w drogach moczowych na tle kośćca, bez możliwości oceny przekrojowej miąższu nerki. W praktyce technik radiologii musi pamiętać o sekwencji zdjęć: przeglądowe jamy brzusznej, a następnie zdjęcia po określonym czasie od podania kontrastu (np. 5, 10, 15 minut), czasem dodatkowe projekcje skośne albo zdjęcia późne. Standardy pracowni radiologicznych zalecają też odpowiednie przygotowanie pacjenta – opróżnienie przewodu pokarmowego, nawodnienie, wykluczenie przeciwwskazań do jodowego kontrastu. W odróżnieniu od badań TK tutaj pracujemy z niższą dawką i prostszą aparaturą, ale za to z większym znaczeniem prawidłowego pozycjonowania i kontroli czasu ekspozycji, żeby uchwycić właściwą fazę wydzielniczą nerek. W codziennej praktyce urografia klasyczna jest dziś rzadsza, wypierana przez TK, ale nadal bywa wykonywana, zwłaszcza tam, gdzie dostęp do tomografii jest ograniczony lub gdy chcemy prostą ocenę drożności moczowodów.

Pytanie 17

Obszary napromieniania w technice IMRT w trakcie wykonywania zabiegu radioterapeutycznego wyznacza

A. technik elektroradiolog.

B. fizyk medyczny.

C. lekarz radioterapeuta.

D. system komputerowy.

Prawidłowa odpowiedź wskazuje na kluczową cechę techniki IMRT: obszary napromieniania w trakcie wykonywania zabiegu są wyznaczane i realizowane przez system komputerowy, zgodnie z wcześniej przygotowanym planem leczenia. W praktyce wygląda to tak, że lekarz radioterapeuta i fizyk medyczny wspólnie ustalają cele kliniczne, marginesy bezpieczeństwa, dawki dla guza i narządów krytycznych, a następnie fizyk (albo planista) tworzy plan w specjalistycznym systemie TPS (Treatment Planning System). Ten plan zawiera bardzo szczegółowe informacje: kształt pól, modulację intensywności, przebieg łuków, segmenty MLC, liczbę monitor units itd. Jednak w samej fazie wykonywania zabiegu, w czasie faktycznego napromieniania, to już nie człowiek „rysuje” pola, tylko system komputerowy steruje aparatem zgodnie z zapisanym planem. System na bieżąco ustawia listki kolimatora MLC, kontroluje dawkę, kąt obrotu głowicy, czas ekspozycji i inne parametry. Technik elektroradiolog ma wtedy przede wszystkim zadanie poprawnie ułożyć pacjenta, zweryfikować pozycję (często przy pomocy obrazowania portalowego lub CBCT), załadować właściwy plan leczenia i nadzorować przebieg seansu, ale nie zmienia ręcznie kształtu obszarów napromieniania. Moim zdaniem to bardzo ważne, żeby kojarzyć IMRT właśnie z automatyzacją i dużym zaufaniem do algorytmów optymalizacyjnych i systemów sterowania. Z punktu widzenia bezpieczeństwa i jakości leczenia ostateczne „wyznaczanie” obszaru w danej sekundzie napromieniania jest realizowane przez oprogramowanie, które precyzyjnie przesuwa listki MLC i reguluje dawkę zgodnie z planem zaakceptowanym wcześniej przez lekarza i fizyka. Tak działają nowoczesne standardy radioterapii – człowiek definiuje cele i weryfikuje poprawność, a system komputerowy wykonuje skomplikowaną, powtarzalną pracę techniczną z dokładnością co do milimetra.

Pytanie 18

Na ilustracji przedstawiono pozycjonowanie pacjentki do badania mammograficznego w projekcji

A. dolinowej.

B. skośnej.

C. kleopatry.

D. stycznej.

Prawidłowo rozpoznana została projekcja skośna (MLO – mediolateral oblique), która jest jedną z dwóch podstawowych projekcji w mammografii skriningowej i klinicznej. Na ilustracji widać charakterystyczne ustawienie: głowica i płyta dociskowa są ustawione pod kątem, a pierś wraz z fałdem pachowym jest „wyciągnięta” na detektor. Technicznie chodzi o to, żeby w tej projekcji uwidocznić jak najdłuższy odcinek tkanki gruczołowej, w tym ogon Spence’a, czyli fragment piersi wchodzący w dół pachowy. To właśnie w tej okolicy często lokalizują się zmiany nowotworowe, dlatego poprawne pozycjonowanie ma kluczowe znaczenie. W praktyce technik ustawia wysokość aparatu tak, aby kąt nachylenia płyty kompresyjnej był zbliżony do kąta nachylenia mięśnia piersiowego większego. Następnie dąży do tego, by na obrazie mięsień piersiowy był widoczny aż do poziomu brodawki lub niżej, a brodawka była możliwie w projekcji bocznej (bez rotacji). Z mojego doświadczenia to właśnie projekcja skośna jest najtrudniejsza technicznie, ale jednocześnie najbardziej diagnostyczna, bo obejmuje największą objętość gruczołu. Standardy jakości, m.in. EUREF i wytyczne Polskiego Towarzystwa Radiologicznego, mocno podkreślają, że prawidłowo wykonane MLO musi pokazywać dobrze ujęty fałd pachowy, brak zagięć skóry i odpowiednią kompresję piersi. Dzięki temu radiolog może wiarygodnie ocenić mikrozwapnienia, zgrubienia, architekturę miąższu oraz porównać symetrię obu piersi. W codziennej pracy warto wyrobić sobie nawyk kontroli kilku punktów: widoczność mięśnia piersiowego, położenie brodawki, równomierną kompresję i brak „ścięcia” górnych części piersi – to praktyczne kryteria dobrej projekcji skośnej.

Pytanie 19

Na obrazie scyntygrafii perfuzyjnej serca strzałką wskazano ścianę

A. przegrodową serca.

B. dolną serca.

C. przednią serca.

D. boczną serca.

Na przedstawionym obrazie widzimy klasyczny wycinek z tomograficznej scyntygrafii perfuzyjnej mięśnia sercowego (SPECT) w projekcji krótkiej osi (short axis). Taki obraz pokazuje pierścień mięśnia lewej komory, a legenda z prawej strony wyraźnie opisuje orientację: po lewej mamy „septal”, po prawej „lateral”, u góry okolica podstawna, u dołu okolica koniuszka (apeksu), z przodu „anterior”, niżej „inferior”. Strzałka skierowana jest właśnie na stronę opisaną jako „septal”, czyli ścianę przegrodową serca. Ściana przegrodowa odpowiada za część przegrody międzykomorowej lewej komory i jest bardzo ważna w ocenie choroby wieńcowej, szczególnie przy podejrzeniu zwężeń w obrębie gałęzi międzykomorowej przedniej i pnia lewej tętnicy wieńcowej. W praktyce klinicznej, przy analizie takich obrazów, zawsze najpierw ustala się orientację: gdzie jest przegroda, gdzie ściana boczna, gdzie przednia i dolna. Standardem jest korzystanie z opisu orientacji na pasku referencyjnym po boku lub z szablonu „bull’s eye”. Moim zdaniem warto od początku wyrabiać sobie nawyk mentalnego „obracania” serca: pamiętać, że na ustandaryzowanych obrazach SPECT ściana przegrodowa leży zwykle po lewej stronie ekranu w projekcji short axis, a ściana boczna po prawej. Dokładna identyfikacja ściany przegrodowej ma znaczenie nie tylko przy rozpoznawaniu niedokrwienia, ale też przy planowaniu zabiegów kardiologii inwazyjnej, kontroli efektów rewaskularyzacji oraz przy kwalifikacji do terapii resynchronizującej. W dobrych pracowniach medycyny nuklearnej zawsze kładzie się nacisk na poprawne ustawienie pacjenta, korektę ruchu i prawidłową rekonstrukcję, żeby odwzorowanie ściany przegrodowej i pozostałych segmentów lewej komory było jak najbardziej wiarygodne i powtarzalne.

Pytanie 20

Na radiogramie stopy uwidocznione jest złamanie trzonu

A. III kości śródstopia.

B. paliczka bliższego palca II.

C. II kości śródstopia.

D. paliczka bliższego palca III.

Prawidłowo wskazana została III kość śródstopia – na radiogramie w projekcji grzbietowo‑podeszwowej widać wyraźne przerwanie ciągłości zarysu jej trzonu. Trzon kości śródstopia ma kształt wydłużony, lekko zwężony w części środkowej, z wyraźnie zaznaczonymi nasadami bliższą i dalszą. Na zdjęciu linia złamania przebiega w obrębie tej środkowej części trzeciej kości licząc od strony przyśrodkowej stopy (czyli po palcach: I, II, III…). W standardowej ocenie RTG stopy zawsze zaczyna się od identyfikacji osi – paluch to I promień, dalej II, III, IV i V. W praktyce technika radiologii powinna nawykowo „liczyć” kości od strony przyśrodkowej, bo pomyłki między II a III kością są bardzo częste, szczególnie gdy złamanie jest w trzonie, a kości leżą blisko siebie. Moim zdaniem dobrą praktyką jest porównywanie szerokości przynasad i ustawienia stawów śródstopno‑paliczkowych – to pomaga nie pomylić segmentów. W codziennej pracy, przy opisie zdjęć urazowych, zawsze trzeba podać dokładną lokalizację: numer kości śródstopia, część (głowa, trzon, podstawa) oraz ewentualne przemieszczenie lub odchylenie osi. Ma to znaczenie dla ortopedy przy doborze leczenia – inaczej postępuje się przy złamaniu trzonu III kości śródstopia, a inaczej np. przy złamaniu podstawy V kości śródstopia (typowe złamanie awulsyjne). W dobrych standardach diagnostyki obrazowej, jeśli linia złamania jest wątpliwa, wykonuje się dodatkową projekcję skośną lub porównawczą, ale tutaj obraz trzonu III kości śródstopia jest dosyć jednoznaczny. Warto też pamiętać, że ocena trzonów śródstopia wymaga odpowiedniej ekspozycji – zbyt twarde zdjęcie „gubi” drobne linie złamań, a zbyt miękkie daje zlewanie się struktur. Z mojego doświadczenia takie złamania, jak na tym obrazie, często są efektem urazu skrętnego lub urazu sportowego i dobrze korelują z bólem uciskowym dokładnie nad trzecim promieniem śródstopia.

Pytanie 21

Badanie metodą Dopplera umożliwia

A. bardzo dokładny pomiar przepływu prędkości krwi.

B. pomiar ilości płynu w jamie opłucnej.

C. pomiar stopnia odwapnienia kości.

D. nieznaczny pomiar przepływu prędkości krwi.

Prawidłowo – istota badania dopplerowskiego polega właśnie na bardzo dokładnym pomiarze prędkości i kierunku przepływu krwi w naczyniach. Wykorzystuje się tu efekt Dopplera: fala ultradźwiękowa wysłana przez głowicę USG odbija się od poruszających się krwinek, a aparat analizuje zmianę częstotliwości odbitego sygnału. Na tej podstawie wylicza z dużą precyzją prędkość przepływu oraz to, czy krew płynie w stronę głowicy czy od niej. W praktyce klinicznej pozwala to ocenić np. zwężenia tętnic szyjnych, niedrożności tętnic kończyn dolnych, wydolność żył (refluks w niewydolności żylnej), a także przepływy w naczyniach nerkowych czy w tętnicy płucnej. W badaniach położniczych Doppler służy do oceny przepływów w tętnicy pępowinowej, środkowej mózgowej płodu czy tętnicach macicznych, co pomaga ocenić ryzyko niedotlenienia czy hipotrofii płodu. W dobrych praktykach pracowni USG przepływy ocenia się zarówno w trybie dopplera spektralnego (wykres prędkości w czasie), jak i dopplera kolorowego lub power Doppler, który pokazuje rozmieszczenie i charakter przepływu w obrazie przestrzennym. Moim zdaniem warto zapamiętać, że Doppler nie mierzy „trochę” czy „orientacyjnie” – przy prawidłowo ustawionym kącie insonacji, właściwej skali i kalibracji aparatu umożliwia bardzo precyzyjną, ilościową ocenę hemodynamiki, z wyliczeniem wskaźników takich jak PSV, EDV, RI czy PI, co jest standardem w nowoczesnej diagnostyce naczyniowej USG.

Pytanie 22

W badaniu cystografii wstępującej środek kontrastowy należy podać

A. bezpośrednio do pęcherza moczowego.

B. wstecznie do moczowodu.

C. bezpośrednio do układu kielichowo-miedniczkowego.

D. przez powłoki skórne do miedniczki nerkowej.

W cystografii wstępującej środek kontrastowy zawsze podajemy bezpośrednio do pęcherza moczowego, przez cewnik założony przez cewkę moczową. To jest sedno tej metody. Badanie ma ocenić kształt, pojemność, zarys ścian pęcherza, ewentualne uchyłki, przetoki, a także – przy cystografii mikcyjnej – obecność refluksu pęcherzowo‑moczowodowego. Żeby to było możliwe, kontrast musi wypełnić pęcherz od środka, w sposób kontrolowany, pod niewielkim ciśnieniem, zazwyczaj grawitacyjnie z butli zawieszonej na odpowiedniej wysokości. W standardach radiologicznych podkreśla się, że stosuje się wodnorozpuszczalne środki cieniujące, podawane właśnie drogą przezcewkową, a nie przez nakłucie nerki czy moczowodu. Z mojego doświadczenia to badanie jest dość rutynowe, ale wymaga dokładnego przestrzegania zasad aseptyki przy zakładaniu cewnika, bo wprowadzamy kontrast bezpośrednio do układu moczowego. W praktyce technik radiologii współpracuje z lekarzem przy przygotowaniu zestawu do cewnikowania, odpowiednio odpowietrza zestaw z kontrastem, kontroluje tempo wypełniania pęcherza i pozycję pacjenta podczas zdjęć. Ważne jest też, żeby pamiętać o projekcjach – zwykle wykonuje się zdjęcia w projekcji AP, czasem skośne, a przy podejrzeniu refluksu dodatkowo w trakcie mikcji. Dobrą praktyką jest również poinformowanie pacjenta, że może odczuwać parcie na mocz podczas wypełniania pęcherza, co jest całkowicie normalne, byle nie było bólu. Ta świadomość całego schematu postępowania bardzo pomaga potem w pracy na pracowni.

Pytanie 23

Cholangiografia to badanie radiologiczne

A. pęcherzyka żółciowego.

B. dróg moczowych.

C. pęcherza moczowego.

D. dróg żółciowych.

Cholangiografia to radiologiczne badanie dróg żółciowych, czyli przede wszystkim przewodów żółciowych wewnątrz- i zewnątrzwątrobowych oraz przewodu żółciowego wspólnego. Kluczowe jest tu słowo „cholangio-”, które w terminologii medycznej odnosi się właśnie do dróg żółciowych. W praktyce badanie polega na podaniu środka cieniującego (kontrastu) do światła dróg żółciowych i wykonaniu serii zdjęć RTG lub obrazów fluoroskopowych. Dzięki temu przewody, które normalnie są na zdjęciu prawie niewidoczne, stają się wyraźnie zarysowane. Umożliwia to ocenę ich przebiegu, średnicy, obecności zwężeń, poszerzeń, kamieni czy przecieków żółci. W codziennej pracy najczęściej spotyka się cholangiografię śródoperacyjną (IOC) podczas cholecystektomii laparoskopowej, a także ECPW/ERCP, czyli endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną, gdzie kontrast podaje się przez brodawkę Vatera pod kontrolą endoskopu. Moim zdaniem warto skojarzyć, że cholangiografia to zawsze obrazowanie dróg żółciowych z użyciem kontrastu i promieniowania rentgenowskiego, a nie np. USG. Z punktu widzenia dobrych praktyk radiologicznych ważne jest prawidłowe przygotowanie pacjenta, kontrola ryzyka alergii na jodowy środek kontrastowy, aseptyczna technika podania oraz ścisła współpraca z zespołem zabiegowym (chirurg, endoskopista). Wynik cholangiografii ma duże znaczenie przy kwalifikacji do zabiegów, np. usuwania złogów z przewodu żółciowego wspólnego, poszerzania zwężeń czy zakładania stentów. To badanie jest też standardem w diagnostyce powikłań pooperacyjnych, takich jak uszkodzenie dróg żółciowych czy przeciek żółci do jamy brzusznej.

Pytanie 24

W standardowym badaniu elektrokardiograficznym elektrodę C4 należy umieścić

A. w V międzyżebrzu w linii środkowo-obojczykowej lewej.

B. w IV międzyżebrzu przy lewym brzegu mostka.

C. w IV międzyżebrzu przy prawym brzegu mostka.

D. w V międzyżebrzu w linii przedniej pachowej.

Prawidłowe umiejscowienie elektrody C4 (czyli przedsercowej elektrody V4) to V międzyżebrze w linii środkowo-obojczykowej lewej. Jest to standardowy, książkowy punkt przyłożenia w 12‑odprowadzeniowym EKG, zgodny z zaleceniami towarzystw kardiologicznych (np. ESC, AHA). V4 leży mniej więcej nad koniuszkiem serca, dlatego jej prawidłowa lokalizacja ma duże znaczenie przy ocenie odprowadzeń przedsercowych, zwłaszcza w diagnostyce zawału ściany przedniej i przednio‑bocznej. W praktyce klinicznej zawsze najpierw lokalizuje się prawidłowo IV międzyżebrze przy prawym brzegu mostka (miejsce dla V1), potem V2, a dopiero na tej podstawie wyznacza się V4 w V międzyżebrzu w linii środkowo‑obojczykowej lewej. Dopiero później dokłada się V3 pomiędzy V2 i V4 oraz V5 i V6 bardziej bocznie. Dzięki temu unika się typowego błędu „na oko”, który potrafi przesunąć elektrodę o całe jedno międzyżebrze. Z mojego doświadczenia, jeśli V4 jest za wysoko (np. w IV międzyżebrzu), zapis może sugerować fałszywe zmiany odcinka ST albo załamanek T, co wprowadza lekarza w błąd diagnostyczny. W ratownictwie medycznym i pracowniach diagnostycznych przyjmuje się zasadę: lepiej poświęcić 20–30 sekund na dokładne znalezienie linii środkowo‑obojczykowej i policzenie żeber, niż później mieć wątpliwy zapis. Warto też pamiętać, że u osób otyłych lub kobiet z dużym biustem lokalizacja bywa trudniejsza – wtedy jeszcze ważniejsze jest trzymanie się anatomicznych punktów orientacyjnych, a nie tylko wizualnego „przyzwyczajenia”. Poprawne ułożenie V4/C4 to fundament wiarygodnego badania EKG.

Pytanie 25

Którą strukturę anatomiczną oznaczono na obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Guzek mniejszy kości ramiennej.

B. Trzon kości ramiennej.

C. Guzek większy kości ramiennej.

D. Głowę kości ramiennej.

Na obrazie rezonansu magnetycznego strzałka wskazuje guzek większy kości ramiennej, czyli bocznie położone wyniosłe zakończenie bliższego odcinka kości. W obrazowaniu MR barku guzki kości ramiennej są kluczowymi punktami orientacyjnymi: guzka większego szukamy bardziej bocznie i nieco ku tyłowi względem głowy kości ramiennej, a jego zarys jest wyraźnie odgraniczony od przylegającej głowy. Na typowych sekwencjach T1 o dobrej rozdzielczości przestrzennej widzimy kształtną, korową warstwę kostną o niskim sygnale, a w jej obrębie beleczkowaną strukturę istoty gąbczastej. Guzek większy jest miejscem przyczepu ścięgien stożka rotatorów (m.in. mięśnia nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego), dlatego w praktyce klinicznej radiolog i technik powinni umieć go bardzo pewnie identyfikować – to tu najczęściej oceniamy entezopatie, zwapnienia, uszkodzenia ścięgien czy cechy konfliktu podbarkowego. Moim zdaniem w codziennej pracy z barkiem dobrze jest „czytać” MR właśnie od zlokalizowania guzka większego: pomaga to prawidłowo prześledzić przebieg ścięgien, ustawić rekonstrukcje w płaszczyznach skośnych i uniknąć pomyłek przy opisie. W standardach dobrej praktyki diagnostyki obrazowej barku (np. wytyczne ESSR, zalecenia radiologiczne) podkreśla się, że ocena stożka rotatorów zawsze musi być powiązana z dokładnym oglądem przyczepów na guzku większym. Im lepiej kojarzysz jego położenie na różnych sekwencjach i płaszczyznach (T1, T2, PD FS, w projekcjach czołowych, osiowych, strzałkowych), tym szybciej wychwycisz subtelne patologie i tym sprawniej będziesz planować kolejne badania czy kontrolne MR u pacjentów po urazach i zabiegach operacyjnych barku.

Pytanie 26

Testy podstawowe z zakresu geometrii pola rentgenowskiego, przeznaczone do sprawdzenia zgodności pola wiązki promieniowania rentgenowskiego z symulacją świetlną, są wykonywane raz

A. w miesiącu.

B. w kwartale.

C. w roku.

D. w tygodniu.

Prawidłowa odpowiedź „w miesiącu” wynika z przyjętych w radiologii standardów kontroli jakości dla aparatów rentgenowskich. Testy podstawowe z zakresu geometrii pola rentgenowskiego mają za zadanie sprawdzić, czy pole wiązki promieniowania rzeczywiście pokrywa się z tym, co pokazuje lampa z kolimatorem i symulacja świetlna. Innymi słowy, czy to, co widzisz w polu świetlnym na stole, faktycznie jest naświetlane promieniowaniem X. Moim zdaniem to jest absolutny fundament bezpiecznej pracy w pracowni RTG, bo każdy błąd w geometrii pola od razu odbija się na jakości obrazu i na narażeniu pacjenta. Zgodnie z dobrymi praktykami (różne wytyczne krajowe i europejskie dotyczące kontroli jakości w diagnostyce obrazowej) testy geometrii pola zalicza się do tzw. testów podstawowych, wykonywanych cyklicznie, zwykle właśnie raz w miesiącu. Chodzi o sprawdzenie zgodności wielkości pola, jego centrowania względem kasety/detektora, zbieżności osi wiązki z osią stołu i lampy, oraz zgodności wskaźników odległości ognisko–detektor. W praktyce taki test może polegać na ułożeniu specjalnego fantomu do testów geometrii pola, z naniesionymi znacznikami, i wykonaniu ekspozycji przy różnych ustawieniach pola świetlnego. Potem ocenia się, czy krawędzie obszaru naświetlonego zgadzają się z zaznaczonym obszarem w polu świetlnym, zwykle dopuszczalne odchylenia są rzędu kilku procent wymiaru pola (np. 2% SID). Regularność comiesięcznego testu ma sens, bo geometria pola może się stopniowo rozjeżdżać: poluzowane mechanizmy kolimatora, uszkodzenie lustra, zmiana położenia żarówki, drobne uderzenia lampą o stół – to wszystko w praktyce się zdarza. Miesięczny interwał jest takim rozsądnym kompromisem: na tyle często, żeby szybko wychwycić nieprawidłowości, a jednocześnie nie paraliżować pracy pracowni nadmiarem testów. W wielu pracowniach, z mojego doświadczenia, łączy się ten test z innymi prostymi kontrolami okresowymi, np. sprawdzeniem działania wskaźników odległości, poprawności blokad mechanicznych czy stabilności nastaw ekspozycji. To wszystko wpisuje się w system zapewnienia jakości i ochrony radiologicznej, gdzie jednym z kluczowych celów jest unikanie zbędnych powtórzeń badań i ograniczanie dawek dla pacjenta i personelu.

Pytanie 27

Na elektrokardiogramie zarejestrowano

A. blok odnogi pęczka Hisa.

B. migotanie przedsionków.

C. zawał mięśnia sercowego.

D. migotanie komór.

Na przedstawionym zapisie EKG widać zmiany typowe dla zawału mięśnia sercowego, dlatego odpowiedź „zawał mięśnia sercowego” jest prawidłowa. Kluczowe jest tu zwrócenie uwagi na kształt zespołów QRS i odcinka ST. W świeżym zawale, szczególnie STEMI, widzimy uniesienie odcinka ST ponad linię izoelektryczną w sąsiadujących ze sobą odprowadzeniach, często z towarzyszącą patologicznie głęboką falą Q lub jej tworzeniem się. Na takim schematycznym zapisie, jak w pytaniu testowym, zwykle pokazuje się wyraźne „kopułkowate” lub „prostokątne” uniesienie ST – właśnie coś takiego można tutaj dostrzec. Moim zdaniem to jest klasyczny rysunek z podręczników do EKG, który ma nauczyć kojarzenia obrazu z ostrym niedokrwieniem. W praktyce technika EKG powinna zawsze oceniać, czy zapis nie sugeruje ostrego zespołu wieńcowego. Jeśli widzimy typowe uniesienia ST, szczególnie w odprowadzeniach przedsercowych V1–V6 lub w odprowadzeniach kończynowych, zgodnie z zaleceniami ESC i PTK trzeba jak najszybciej zgłosić to lekarzowi, bo liczy się czas do reperfuzji (PCI lub fibrynoliza). W odróżnieniu od zaburzeń rytmu, w zawale rytm może być zupełnie regularny, z zachowanymi załamkami P, natomiast zmienia się właśnie morfologia ST i QRS. Warto też pamiętać, że w późniejszych fazach zawału odcinek ST może wracać do linii izoelektrycznej, a pojawia się głęboka, poszerzona fala Q oraz odwrócenie załamka T – to tzw. zmiany ewolucyjne. W testach często pokazuje się różne etapy, ale tutaj chodziło o skojarzenie: charakterystyczne uniesienie ST = świeży zawał. Dobrą praktyką jest zawsze analizowanie EKG według schematu: częstość, rytm, załamki P, odstęp PQ, QRS, odcinek ST, załamek T – wtedy łatwiej wychwycić takie ostre zmiany.

Pytanie 28

W zapisie EKG załamki P dodatnie w odprowadzeniu I i II, a ujemne w aVR oraz częstotliwość rytmu mniejsza niż 60/min wskazują na

A. niemiarowość zatokową.

B. zwolniony rytm zatokowy.

C. przyspieszony rytm zatokowy.

D. zahamowanie zatokowe.

Prawidłowo – opis w pytaniu dokładnie pasuje do zwolnionego rytmu zatokowego, czyli bradykardii zatokowej. Załamki P dodatnie w odprowadzeniach I i II oraz ujemne w aVR to klasyczny „podpis” tego, że impuls elektryczny pochodzi z węzła zatokowo–przedsionkowego, czyli z fizjologicznego rozrusznika serca. Mówiąc prościej: morfologia załamka P mówi nam o miejscu powstania pobudzenia, a nie o jego szybkości. Dopiero częstotliwość rytmu, w tym przypadku < 60/min, decyduje, czy mówimy o rytmie zatokowym prawidłowym, przyspieszonym czy zwolnionym. Standardowo przyjmuje się, że: rytm zatokowy prawidłowy ma częstość 60–100/min, przyspieszony rytm zatokowy (tachykardia zatokowa) > 100/min, a zwolniony rytm zatokowy (bradykardia zatokowa) < 60/min. To jest podstawowa rzecz, którą trzeba mieć w głowie przy każdej analizie EKG, niezależnie czy pracujesz w pracowni EKG, na SOR-ze czy w POZ. W praktyce technika EKG wygląda to tak: najpierw oceniamy, czy załamki P są „zatokowe” (czyli dodatnie w I, II, ujemne w aVR, stały kształt), następnie sprawdzamy, czy po każdym P występuje zespół QRS, a potem mierzymy częstość rytmu – np. metodą 300/150/100 (przy zapisie 25 mm/s) albo za pomocą automatycznej analizy aparatu, ale zawsze warto ją zweryfikować „na oko”. U wielu osób, zwłaszcza młodych, wysportowanych, bradykardia zatokowa może być wariantem normy, szczególnie w spoczynku czy we śnie. Z drugiej strony, u pacjentów starszych, z chorobą węzła zatokowego, po lekach beta-adrenolitycznych czy blokerach kanału wapniowego, zwolniony rytm zatokowy może dawać zawroty głowy, osłabienie, omdlenia. Moim zdaniem dobrze jest od razu w głowie łączyć obraz EKG z objawami klinicznymi, bo sama liczba uderzeń na minutę jeszcze nie mówi, czy dany rytm jest dla pacjenta niebezpieczny. Dobre praktyki mówią: zawsze opisz rytm trzema słowami – pochodzenie (zatokowy/pozazatokowy), regularność (miarowy/niemiarowy) i częstość (przyspieszony/prawidłowy/zwolniony). Tutaj mamy wyraźnie: rytm zatokowy, miarowy (z opisu to wynika) i zwolniony.

Pytanie 29

Rytm alfa i beta rejestruje się podczas badania

A. HSG

B. EKG

C. EEG

D. USG

Rytm alfa i beta to pojęcia ściśle związane z elektroencefalografią, czyli badaniem EEG. Są to typy fal mózgowych, które rejestruje się za pomocą elektrod umieszczonych na skórze głowy. Rytm alfa zwykle pojawia się w okolicach potylicznych, gdy pacjent jest w stanie relaksu, z zamkniętymi oczami, ale przy zachowanej świadomości. Jego częstotliwość to mniej więcej 8–13 Hz. Rytm beta ma wyższą częstotliwość, około 13–30 Hz, i wiąże się z aktywnością psychiczną, koncentracją, czasem z niepokojem czy pobudzeniem. W praktyce technika EEG to właśnie te rytmy opisuje w opisie badania, razem z innymi (theta, delta), bo na ich podstawie lekarz ocenia czynność bioelektryczną mózgu. W dobrych pracowniach EEG standardem jest rejestracja w układzie 10–20, z zastosowaniem odpowiedniego filtra, kalibracji i opisu poszczególnych rytmów w spoczynku, podczas hiperwentylacji, fotostymulacji i ewentualnie snu. Moim zdaniem warto kojarzyć, że samo słowo „rytmy” w kontekście alfa/beta prawie zawsze oznacza EEG, a nie żadne inne badanie. W diagnostyce wykorzystuje się to np. w rozpoznawaniu padaczki, ocenie śpiączek, zaburzeń świadomości, a także w monitorowaniu głębokości sedacji. Rytm alfa zanikający przy otwarciu oczu czy rytm beta nasilony przy lekach uspokajających to typowe obserwacje. W praktyce technik medyczny, który dobrze rozumie, czym są te rytmy, łatwiej wychwyci artefakty, błędy elektrod czy nietypowy zapis i przekaże lekarzowi wiarygodny materiał do interpretacji.

Pytanie 30

Szczytowy przepływ wydechowy zarejestrowany w trakcie badania maksymalnie natężonego wydechu jest oznaczany skrótem

A. PEF

B. FVC

C. FRC

D. PIF

Prawidłowy skrót dla szczytowego przepływu wydechowego to PEF (Peak Expiratory Flow). To jest maksymalna szybkość przepływu powietrza, jaką pacjent osiąga w trakcie maksymalnie natężonego wydechu, zwykle po głębokim, pełnym wdechu. W spirometrii i w pomiarach za pomocą pikflometru PEF jest jednym z podstawowych parametrów, szczególnie w monitorowaniu astmy i obturacji dróg oddechowych. W praktyce wygląda to tak: pacjent nabiera jak najwięcej powietrza do płuc, potem jak najszybciej i jak najmocniej wydmuchuje powietrze – urządzenie rejestruje właśnie ten maksymalny, szczytowy przepływ, czyli PEF. Moim zdaniem warto zapamiętać, że litera „E” w nazwie oznacza „expiratory”, czyli wydechowy, co od razu odróżnia ten parametr od PIF, który jest wdechowy. W codziennej pracy technika medycznego PEF używa się do oceny drożności dużych dróg oddechowych, kontroli leczenia u chorych na astmę (np. porównywanie PEF rano i wieczorem), a także do wychwytywania zaostrzeń zanim pacjent sam poczuje wyraźne pogorszenie. Zgodnie z dobrymi praktykami pomiar PEF powinien być wykonany co najmniej trzykrotnie, a do oceny przyjmuje się najwyższą prawidłowo wykonaną wartość, przy zachowaniu poprawnej techniki wydechu i szczelnego objęcia ustnika. W spirometrii komputerowej PEF pojawia się na wykresie przepływ–objętość jako najwyższy punkt krzywej. Ten parametr jest prosty do oznaczenia, ale daje naprawdę dużo informacji o stanie układu oddechowego, szczególnie gdy śledzi się go w czasie.

Pytanie 31

Na zamieszczonej ilustracji przedstawiono ułożenie pacjenta do wykonania zdjęcia rentgenowskiego

A. stopy.

B. palców stopy.

C. śródstopia.

D. kości piętowej.

Prawidłowo rozpoznałeś, że na ilustracji pokazano ułożenie pacjenta do wykonania zdjęcia rentgenowskiego całej stopy. Stopa jest oparta podeszwą na kasecie, palce są swobodnie wyprostowane, a oś promienia głównego (strzałka) jest skierowana mniej więcej na środkową część podeszwy, w okolice łuku podłużnego. To jest typowe ułożenie do projekcji AP (dorso–plantarnej) stopy, stosowanej rutynowo w radiologii. W standardach opisujących technikę badania RTG stopy przyjmuje się, że promień centralny przechodzi przez środek stopy, tak aby na jednym obrazie ocenić paliczki, kości śródstopia, stawy śródstopno‑paliczkowe, kość skokową, piętową oraz część stawów stępu. Chodzi o kompleksową ocenę całej stopy, a nie tylko jednego jej fragmentu. W praktyce klinicznej taka projekcja jest wykorzystywana m.in. przy urazach (podejrzenie złamań śródstopia, paliczków, urazów stawu Lisfranca), przy deformacjach (płaskostopie, hallux valgus), w kontroli pooperacyjnej po zespoleniach kostnych czy przy ocenie zmian zwyrodnieniowych i reumatycznych. Moim zdaniem kluczowe jest tu rozumienie, że przy projekcji stopy pacjent leży lub siedzi, a stopa spoczywa podeszwą na kasecie, dzięki czemu uzyskujemy obraz zbliżony do warunków obciążenia fizjologicznego. W odróżnieniu od zdjęć celowanych na kość piętową lub palce, tutaj nie rotujemy istotnie stopy ani nie ustawiamy jej w skrajnych zgięciach. Dobra praktyka techniczna wymaga też prawidłowego kolimowania – obejmujemy całą stopę, ale ograniczamy pole, aby zminimalizować dawkę promieniowania. Dodatkowo należy pamiętać o oznaczeniu strony (L/P) oraz stabilnym ułożeniu, żeby uniknąć poruszenia i rozmycia obrazu. Takie nawyki bardzo ułatwiają późniejszą interpretację zdjęcia przez lekarza radiologa lub ortopedę.

Pytanie 32

SPECT to

A. tomografia emisyjna pojedynczego fotonu.

B. wielorzędowa tomografia komputerowa.

C. komputerowa tomografia osiowa.

D. pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa.

Prawidłowo, SPECT to tomografia emisyjna pojedynczego fotonu (Single Photon Emission Computed Tomography). Jest to klasyczne badanie medycyny nuklearnej, gdzie pacjentowi podaje się radiofarmaceutyk emitujący promieniowanie gamma, a następnie gammakamera obraca się wokół ciała i rejestruje pojedyncze fotony wychodzące z organizmu. Z tych sygnałów komputer rekonstruuje przekrojowe obrazy 3D rozkładu znacznika w tkankach. W praktyce klinicznej SPECT wykorzystuje się np. w kardiologii do oceny perfuzji mięśnia sercowego (badania obciążeniowe, niedokrwienie, przebyte zawały), w neurologii do oceny ukrwienia mózgu, w ortopedii i onkologii do scyntygrafii kości czy lokalizacji ognisk zapalnych. Moim zdaniem ważne jest, żeby kojarzyć, że SPECT pokazuje przede wszystkim funkcję i metabolizm tkanek, a nie tylko ich budowę anatomiczną, jak klasyczna TK. Standardowo stosuje się radiofarmaceutyki oparte o technet-99m, które mają dobre parametry energetyczne i krótki czas półtrwania, co jest zgodne z zasadą ALARA i dobrą praktyką ochrony radiologicznej. Obrazy SPECT często łączy się z TK w jednym urządzeniu (SPECT/CT), co pozwala na precyzyjną lokalizację zmian w anatomii pacjenta – to jest obecnie złoty standard w wielu pracowniach medycyny nuklearnej. W technice ważne jest też prawidłowe pozycjonowanie pacjenta, odpowiedni czas akwizycji i korekcja osłabienia, żeby uzyskać obrazy dobrej jakości diagnostycznej. Warto zapamiętać: pojedynczy foton = SPECT, pozytony = PET, a brak emisji = klasyczna radiologia projekcyjna lub TK.

Pytanie 33

Zadaniem technika elektroradiologa w pracowni naczyniowej jest

A. przygotowanie niezbędnych narzędzi.

B. nadzorowanie sprawnego działania aparatury rentgenowskiej.

C. przygotowanie cewników.

D. wprowadzenie cewnika w światło naczyń.

Prawidłowo wskazana rola technika elektroradiologa w pracowni naczyniowej to nadzorowanie sprawnego działania aparatury rentgenowskiej. W pracowni angiograficznej technik jest odpowiedzialny przede wszystkim za stronę techniczną badania, a nie za wykonywanie czynności inwazyjnych w obrębie naczyń. To lekarz – najczęściej radiolog interwencyjny, kardiolog lub chirurg naczyniowy – wprowadza cewnik do światła naczynia, prowadzi go, podaje kontrast i wykonuje właściwy zabieg. Technik natomiast musi zadbać o to, żeby cały system obrazowania działał stabilnie, bezpiecznie i dawał obrazy o jak najlepszej jakości przy możliwie najmniejszej dawce promieniowania. W praktyce oznacza to m.in. prawidłowe ustawienie parametrów ekspozycji, kontrolę pracy lampy rentgenowskiej, generatora, stołu angiograficznego, systemu akwizycji obrazu oraz monitorów. Technik sprawdza przed badaniem poprawność działania układów sterowania, kolimatorów, systemów automatycznej kontroli ekspozycji, a także współpracuje z lekarzem przy doborze protokołów obrazowania, np. częstości serii, czasu akwizycji, projekcji, synchronizacji z podaniem kontrastu. Moim zdaniem bardzo ważne jest też to, że technik pilnuje bezpieczeństwa radiologicznego całego zespołu i pacjenta: dobiera osłony, kontroluje dawkę, dba o prawidłowe ustawienie ramienia C, żeby ograniczyć niepotrzebne ekspozycje. W dobrze działającej pracowni naczyniowej technik jest takim „operatorem systemu”, który musi szybko reagować, gdy pojawiają się komunikaty błędów, spadek jakości obrazu, przegrzewanie lampy czy problemy z archiwizacją w systemie PACS. To wszystko bezpośrednio przekłada się na bezpieczeństwo zabiegu, komfort pracy lekarza i skuteczność diagnostyki oraz terapii.

Pytanie 34

Które zaburzenie rytmu serca zarejestrowano na elektrokardiogramie?

A. Migotanie przedsionków.

B. Częstoskurcz komorowy.

C. Blok przedsionkowo-komorowy.

D. Blok prawej odnogi pęczka Hisa.

Na zapisanym EKG widać typowy obraz częstoskurczu komorowego: szerokie, zniekształcone zespoły QRS (>120 ms), bardzo szybka i regularna akcja serca oraz brak wyraźnych, poprzedzających je załamków P. Kompleksy mają jednolity, „monomorficzny” kształt, co sugeruje ognisko arytmii w jednym, stałym miejscu w mięśniu komór. Moim zdaniem to jest jeden z tych zapisów, które warto mieć „w pamięci wzrokowej” – jak tylko zobaczysz taką serię szerokich, szybkich QRS-ów, od razu powinna zapalić się lampka: VT, stan zagrożenia życia. W praktyce klinicznej częstoskurcz komorowy jest najczęściej związany z chorobą niedokrwienną serca, blizną pozawałową, kardiomiopatiami albo ciężkimi zaburzeniami elektrolitowymi (np. hipokaliemia). Standardy postępowania (np. wytyczne ERC i ESC) podkreślają, że przy niestabilnym hemodynamicznie VT podstawą leczenia jest natychmiastowa kardiowersja elektryczna zsynchronizowana. Jeśli pacjent jest stabilny, stosuje się leki antyarytmiczne, np. amiodaron, czasem lidokainę. W diagnostyce EKG bardzo pomaga zasada: szybki rytm z szerokimi QRS traktujemy jak VT, dopóki nie udowodnimy, że to coś innego – to podejście zwiększa bezpieczeństwo pacjenta. W pracy technika wykonującego EKG ważne jest szybkie rozpoznanie takiego obrazu, natychmiastowe poinformowanie lekarza i zadbanie o poprawną kalibrację zapisu, bo na ostrym dyżurze liczy się każda sekunda. Dobrą praktyką jest też opisanie na wydruku: „podejrzenie VT” – ułatwia to komunikację w zespole.

Pytanie 35

W pracowni ultrasonograficznej technik elektroradiolog nie korzysta z przepisów dotyczących

A. bezpieczeństwa i higieny pracy.

B. ochrony przeciwpożarowej.

C. antyseptyki.

D. ochrony radiologicznej.

Prawidłowo wskazałeś, że w pracowni ultrasonograficznej technik elektroradiolog nie korzysta z przepisów dotyczących ochrony radiologicznej w rozumieniu promieniowania jonizującego. USG opiera się na fali ultradźwiękowej, czyli drganiach mechanicznych o wysokiej częstotliwości, a nie na promieniowaniu jonizującym takim jak w RTG, TK czy medycynie nuklearnej. To oznacza, że nie obowiązują tu typowe zasady ochrony radiologicznej: nie liczymy dawek efektywnych w mSv, nie ma konieczności prowadzenia rejestru dawek, nie wyznacza się stref kontrolowanych i nadzorowanych z powodu promieniowania jonizującego, nie ma też obowiązku stosowania fartuchów ołowianych, osłon gonad czy tarczycy z tego powodu.
Moim zdaniem to jedno z częstszych miejsc, gdzie uczniowie się mylą – widzą słowo „pracownia obrazowa” i od razu kojarzą z ochroną radiologiczną. Tymczasem standardy, np. wytyczne ICRP czy polskie przepisy prawa atomowego, dotyczą właśnie promieniowania jonizującego, a ultrasonografia się w ten zakres po prostu nie łapie. Oczywiście, w USG nadal dbamy o bezpieczeństwo pacjenta i personelu: kontrolujemy czas ekspozycji na ultradźwięki, parametry aparatu (MI, TI), unikamy zbyt długiego badania u ciężarnych na płodzie, ale to jest raczej bioefekt ultradźwięków, a nie klasyczna ochrona radiologiczna.
W praktyce technik w pracowni USG musi bardzo pilnować przepisów BHP, zasad ergonomii (bo badania są długie i obciążają układ mięśniowo‑szkieletowy), przepisów przeciwpożarowych oraz zasad antyseptyki: dezynfekcja głowic, stosowanie jednorazowych osłonek przy badaniach przezpochwowych czy przezodbytniczych, właściwe przygotowanie żelu. To są realne, codzienne obowiązki. Natomiast typowe procedury jak dozymetr osobisty, kontrola dawek, testy osłonności ścian dotyczą już pracowni RTG, TK, radioterapii czy medycyny nuklearnej, a nie USG.

Pytanie 36

Który środek kontrastujący stosuje się w badaniu metodą rezonansu magnetycznego?

A. Na bazie gadolinu.

B. Na bazie jodu.

C. Lipiodol ultra fluid.

D. Siarczan baru.

Prawidłowo wskazany został środek kontrastowy na bazie gadolinu, czyli standard w badaniach metodą rezonansu magnetycznego. W MR nie wykorzystujemy promieniowania jonizującego, tylko zjawiska związane z polem magnetycznym i falami radiowymi, dlatego potrzebny jest inny typ kontrastu niż w klasycznym RTG czy TK. Związki gadolinu (np. gadobutrol, gadoterat, gadopentetat) są paramagnetyczne i wpływają na czasy relaksacji protonów w tkankach, głównie skracają czas T1, przez co struktury, które gromadzą kontrast, świecą jaśniej na obrazach T1-zależnych. W praktyce klinicznej kontrast gadolinowy stosuje się m.in. w obrazowaniu mózgowia (guzy, przerzuty, stwardnienie rozsiane, ropnie), kręgosłupa, w angiografii MR (MRA) do uwidaczniania naczyń, w badaniach wątroby, nerek, piersi, stawów. Pozwala to dokładniej ocenić unaczynienie zmian, barierę krew–mózg, stan zapalny, blizny czy aktywność choroby. W dobrych praktykach pracowni MR zawsze przed podaniem gadolinu ocenia się czynność nerek (eGFR), bo u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek istnieje ryzyko nefrogennego układowego zwłóknienia. Obecnie zaleca się stosowanie głównie makrocyklicznych związków gadolinu, które są stabilniejsze chemicznie i bezpieczniejsze. Moim zdaniem warto też zapamiętać, że dawki są niewielkie, ale bardzo precyzyjnie dobierane do masy ciała, a podanie kontrastu wymaga pewnego reżimu: dostęp do żyły, obserwacja pacjenta po iniekcji, gotowość na ewentualną reakcję alergiczną, chociaż te po gadolinie są zdecydowanie rzadsze niż po kontrastach jodowych.

Pytanie 37

Proces chemicznego wywoływania radiogramów polega na

A. redukcji naświetlonych halogenków srebra na srebro metaliczne.

B. usunięciu z filmu naświetlonych halogenków srebra.

C. usunięciu z filmu bromku potasowego.

D. redukcji bromku potasowego na brom.

Prawidłowo wskazana odpowiedź dobrze oddaje istotę procesu chemicznego wywoływania radiogramów. W klasycznym filmie rentgenowskim warstwę światłoczułą stanowią halogenki srebra (najczęściej bromek srebra, czasem z domieszką jodku srebra), równomiernie rozmieszczone w emulsji żelatynowej. Po naświetleniu promieniowaniem X w tych ziarnach, które pochłonęły odpowiednią dawkę promieniowania, powstaje tzw. utajony obraz – zmienia się stan części jonów srebra, ale gołym okiem jeszcze nic nie widać. Dopiero w procesie wywoływania chemicznego dochodzi do kontrolowanej redukcji naświetlonych halogenków srebra do srebra metalicznego. Wywoływacz (najczęściej mieszanina substancji redukujących, np. metolu, hydrochinonu) oddaje elektrony jonom srebra w ziarnach, które zostały „pobudzone” przez promieniowanie. W efekcie tworzą się widoczne czarne ziarna srebra metalicznego, które budują właściwy obraz na radiogramie. Nienaświetlone ziarna pozostają w formie halogenków srebra i powinny zostać usunięte dopiero w kolejnym etapie – utrwalaniu. Moim zdaniem ważne jest, żeby kojarzyć: wywoływanie = redukcja naświetlonych kryształów, utrwalanie = wypłukanie reszty halogenków. W praktyce pracowni RTG poprawne przeprowadzenie procesu wywoływania (temperatura, czas, świeżość odczynników, prawidłowe pH) decyduje o kontraście i gęstości optycznej zdjęcia, a więc o tym, czy lekarz będzie w stanie zobaczyć subtelne złamanie, drobną zmianę zapalną czy początkowe zmiany nowotworowe. Zbyt krótkie wywoływanie da obraz zbyt jasny, zbyt długie – prześwietlony, z utratą szczegółów. Dlatego znajomość mechanizmu redukcji halogenków srebra na srebro metaliczne to nie jest tylko teoria, ale podstawa dobrej praktyki technika elektroradiologii, nawet dziś, gdy wiele pracowni przeszło na systemy cyfrowe, bo zasada obrazowania na filmie nadal bywa stosowana, np. w niektórych pracowniach stomatologicznych czy rezerwowych systemach analogowych.

Pytanie 38

Które odprowadzenie w badaniu EKG rejestruje różnice potencjałów pomiędzy lewym a prawym przedramieniem?

A. aVR

B. aVL

C. I

D. III

Prawidłowe jest odprowadzenie I, bo właśnie ono rejestruje różnicę potencjałów pomiędzy prawym a lewym przedramieniem. W standardowym 12‑odprowadzeniowym EKG mamy trzy odprowadzenia kończynowe dwubiegunowe: I, II i III. Odprowadzenie I ma elektrodę dodatnią na lewym przedramieniu (lewa ręka – LA) i elektrodę ujemną na prawym przedramieniu (prawa ręka – RA). Czyli zapis pokazuje, jak impuls elektryczny serca „widzi” różnicę napięcia między tymi dwoma kończynami. To jest absolutna podstawa osi elektrycznej serca i ogólnej interpretacji EKG.
W praktyce, jeśli np. elektrodę z prawej ręki założysz w złym miejscu albo odwrotnie podłączysz przewody, odprowadzenie I od razu będzie wyglądało dziwnie: załamki P, zespół QRS czy T mogą się odwrócić. Dlatego technicy EKG i pielęgniarki są uczeni, żeby bardzo pilnować prawidłowego rozmieszczenia elektrod kończynowych – bo odprowadzenia I, II, III są bazą do wyliczania osi serca, a także do tworzenia odprowadzeń aVR, aVL i aVF. Moim zdaniem, jeśli ktoś dobrze rozumie dokładnie to jedno odprowadzenie, to dużo łatwiej ogarnia resztę.
W dobrych praktykach przyjmuje się, że elektrody kończynowe można zakładać nie tylko na nadgarstkach, ale też wyżej na przedramionach czy nawet na ramionach, byle zachować układ RA–LA–LL (prawa ręka, lewa ręka, lewa noga). Niezależnie od tego, czy elektroda jest trochę wyżej czy niżej, odprowadzenie I zawsze opisuje różnicę potencjałów między prawą a lewą kończyną górną. To też tłumaczy, dlaczego w odprowadzeniu I przy prawidłowym zapisie QRS jest najczęściej dodatni – fala depolaryzacji komór przebiega ogólnie z prawej strony klatki w lewo, więc wektor elektryczny jest skierowany mniej więcej w stronę elektrody dodatniej na lewej ręce.
Dobrze jest sobie to wyobrazić na tzw. trójkącie Einthovena: wierzchołki to prawa ręka, lewa ręka, lewa noga, a odprowadzenie I to „górna krawędź” między RA i LA. To nie jest sucha teoria – w codziennej pracy przy EKG pomaga szybko wychwycić np. odwrotne podłączenie elektrod kończynowych, bo wtedy odprowadzenie I będzie kompletnie nielogiczne w stosunku do II i III.

Pytanie 39

Na radiogramie uwidoczniono złamanie

A. wyrostka kruczego.

B. bliższego końca kości ramiennej.

C. wyrostka barkowego łopatki.

D. dalszego końca kości ramiennej.

Na radiogramie widać typowe złamanie bliższego końca kości ramiennej – linia złamania przebiega w okolicy szyjki chirurgicznej, tuż poniżej głowy kości ramiennej. Głowa kości nadal tworzy staw ramienny z panewką łopatki, natomiast dalsza część trzonu jest wyraźnie odłamana i nieco przemieszcza się ku dołowi. To właśnie takie położenie i kształt odłamów jest klasyczną cechą złamania bliższego końca kości ramiennej, a nie wyrostków łopatki czy dalszego odcinka ramienia. W standardach opisu RTG barku zwraca się uwagę na cztery główne fragmenty wg Neera: głowę kości ramiennej, guzek większy, guzek mniejszy i trzon w okolicy szyjki chirurgicznej. Tutaj uszkodzony jest segment przy szyjce, co kwalifikuje się jako złamanie bliższego końca. W praktyce klinicznej takie złamania często leczy się zachowawczo – temblak, orteza, wczesna rehabilitacja bierna – chyba że przemieszczenie fragmentów przekracza przyjęte kryteria (np. >1 cm lub >45° ustawienia, wg klasycznych zaleceń ortopedycznych). Z mojego doświadczenia, przy ocenie tego typu zdjęć warto zawsze prześledzić ciągłość kory kości od głowy aż po trzon – każda przerwa w zarysie korowej, załamanie linii czy nagła zmiana osi kości sugeruje złamanie. Dodatkowo, na zdjęciu barku trzeba świadomie identyfikować anatomiczne punkty orientacyjne: głowę kości ramiennej, szyjkę anatomiczną i chirurgiczną, guzki, wyrostek barkowy oraz obojczyk. Dzięki temu łatwiej odróżnić, czy uszkodzony jest element łopatki, czy jednak kości ramiennej. W dobrych praktykach obrazowania barku, zwłaszcza przy urazach, zaleca się wykonanie co najmniej dwóch projekcji (AP i osiowej lub Y łopatki), ale już w tej projekcji AP uszkodzenie bliższego końca ramienia jest bardzo dobrze widoczne.

Pytanie 40

Zamieszczony obraz został wykonany metodą

A. USG

B. TK

C. PET

D. MRI

To jest klasyczny przykład obrazu z tomografii komputerowej (TK) głowy w projekcji poprzecznej (axialnej). Widać charakterystyczny przekrój czaszki z bardzo wyraźnie odgraniczoną, jasną (hiperdensyjną) kością oraz różnicą gęstości pomiędzy mózgowiem, płynem mózgowo-rdzeniowym a zatokami powietrznymi. W TK skala szarości odpowiada jednostkom Hounsfielda (HU), dzięki czemu kość wychodzi prawie biała, powietrze prawie czarne, a tkanki miękkie przyjmują odcienie szarości – dokładnie tak jak na tym obrazie. To nie jest typowy wygląd ani USG, ani MRI, ani PET. W USG mielibyśmy obraz w czasie rzeczywistym, z ziarnistą strukturą i bez widocznej kości w takim przekroju – czaszka praktycznie uniemożliwia obrazowanie mózgu ultrasonografią u dorosłych. W MRI kość jest zwykle bardzo ciemna, a kontrast między tkankami miękkimi jest dużo większy, z innym „charakterem” obrazu (brak typowej białej obwódki kostnej). PET z kolei pokazuje rozkład metabolizmu (aktywności radioznacznika), a nie szczegółową anatomię kości. Tomografia komputerowa wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie i rekonstrukcję komputerową wielu projekcji, co pozwala uzyskać serię cienkich przekrojów. W praktyce TK głowy stosuje się m.in. w diagnostyce urazów czaszkowo-mózgowych, krwawień wewnątrzczaszkowych, udarów niedokrwiennych (szczególnie w ostrej fazie, żeby wykluczyć krwotok), a także w ocenie kości skroniowych czy zatok przynosowych. Standardem jest dobór odpowiednich "okien" (np. okno mózgowe, okno kostne), które modyfikują zakres wyświetlanej gęstości, co jeszcze bardziej podkreśla typowy wygląd TK. Z mojego doświadczenia warto od razu kojarzyć: jasna, bardzo wyraźna czaszka, przekrój poprzeczny, jednorodny szum – to prawie na pewno tomografia komputerowa, szczególnie w badaniach głowy.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej