Na diagramie uzębienia mlecznego w zębie trzonowym pierwszym prawym zaznaczono
gdzie:
w – wypełnienie
c – próchnica
A. wypełnienie na powierzchni podniebiennej, ubytek próchnicowy na powierzchni stycznej dystalnej.
B. wypełnienie na powierzchni wargowej, ubytek próchnicowy na powierzchni stycznej mezjalnej.
C. wypełnienie na powierzchni policzkowej, ubytek próchnicowy na powierzchni stycznej mezjalnej.
D. wypełnienie na powierzchni policzkowej, ubytek próchnicowy na powierzchni stycznej dystalnej.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2023 (arkusz MS.13-SG-23.01).
Na diagramie uzębienia mlecznego oznaczenie wskazuje wypełnienie na powierzchni policzkowej oraz ubytek próchnicowy na powierzchni stycznej dystalnej pierwszego prawego zęba trzonowego mlecznego. To jest ważne, bo w zębach trzonowych nie mówimy zwykle o powierzchni wargowej, tylko policzkowej, ponieważ ząb leży w odcinku bocznym łuku zębowego. Powierzchnia policzkowa jest skierowana do policzka, a powierzchnia dystalna to ta bardziej oddalona od linii pośrodkowej łuku. W praktyce gabinetowej takie oznaczenie ma znaczenie przy wpisywaniu danych do karty pacjenta, planowaniu leczenia i komunikacji między lekarzem, higienistką oraz asystą. Moim zdaniem to jedno z tych pytań, które uczy dokładności: drobna pomyłka między mezjalnie a dystalnie może całkiem zmienić opis stanu zęba. W dokumentacji stomatologicznej trzeba konsekwentnie stosować nazwy powierzchni: policzkowa, językowa lub podniebienna, mezjalna, dystalna i żująca. Dzięki temu wiadomo, gdzie jest stare wypełnienie, a gdzie aktywna próchnica wymagająca opracowania i odbudowy.
Najczęstszy błąd w tym pytaniu wynika z pomieszania nazw powierzchni zębów przednich i bocznych. Powierzchnia wargowa dotyczy głównie siekaczy i kłów, czyli zębów leżących w odcinku przednim, bo są one zwrócone w stronę warg. W przypadku zębów trzonowych, także mlecznych, prawidłowo używa się określenia powierzchnia policzkowa, ponieważ ta strona zęba jest skierowana do policzka. Jeżeli ktoś wybiera powierzchnię wargową przy trzonowcu, to zwykle mechanicznie przenosi nazewnictwo z zębów przednich, a to w dokumentacji jest już nieprecyzyjne. Równie istotne jest rozróżnienie strony mezjalnej i dystalnej. Powierzchnia mezjalna jest zwrócona ku linii pośrodkowej łuku zębowego, natomiast dystalna leży dalej od tej linii. Przy zębie prawym łatwo się odwrócić w myśleniu, szczególnie gdy patrzy się na diagram jak na odbicie lustrzane. Z mojego doświadczenia najlepiej zawsze najpierw ustalić linię pośrodkową, potem kierunek do tyłu łuku, i dopiero wtedy oceniać, czy zaznaczenie jest mezjalne czy dystalne. Określenie powierzchni podniebiennej też nie pasuje do zaznaczonego wypełnienia, bo dotyczy strony wewnętrznej zębów szczęki, skierowanej ku podniebieniu, a nie strony policzkowej. W praktyce takie pomyłki mogą prowadzić do złego zapisu w karcie, niejasnego planu leczenia albo nieporozumienia przy asystowaniu. Dlatego warto ćwiczyć czytanie diagramów zębowych spokojnie, bez zgadywania po jednym symbolu.