Które skały powstały w wyniku zastygnięcia stopu skalnego w głębi ziemi lub na jej powierzchni?
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - kamieniarz (BUD.04).
Skały, które powstały w wyniku zastygnięcia stopu skalnego, czyli magmy lub lawy, to skały magmowe. Gdy magma zastyga powoli w głębi ziemi, powstają skały głębinowe o wyraźnych, dużych kryształach, na przykład granit czy sjenit. Gdy lawa zastyga szybko na powierzchni, powstają skały wylewne o drobnych kryształach, na przykład bazalt.
Reguła do zapamiętania: skały dzieli się według pochodzenia na trzy grupy - magmowe (z zastygnięcia stopu), osadowe (z nagromadzenia i scementowania materiału) oraz metamorficzne (z przeobrażenia innych skał pod wpływem temperatury i ciśnienia).
W kamieniarstwie skały magmowe, zwłaszcza granity, cenione są za twardość i odporność na ścieranie, dlatego stosuje się je na posadzki, schody i nagrobki.
Każda z błędnych odpowiedzi to inna grupa genetyczna skał, której nie tworzy zastygający stop. Skały metamorficzne powstają z istniejących już skał, które w głębi ziemi pod wpływem wysokiej temperatury i ciśnienia zmieniają strukturę bez całkowitego stopienia. Przykładem jest marmur powstały z wapienia czy gnejs z granitu.
Skały osadowe okruchowe tworzą się z okruchów innych skał, na przykład piasku czy żwiru, które zostały nagromadzone i scementowane. Tak powstał piaskowiec czy zlepieniec. Skały osadowe organiczne powstają z nagromadzenia szczątków organizmów, na przykład muszli i szkieletów - tak tworzą się niektóre wapienie i kreda.
Prawidłowa odpowiedź to skały magmowe. Tylko one powstają bezpośrednio z zastygnięcia stopu skalnego, w głębi ziemi albo na jej powierzchni.
Zapamiętaj prosty klucz: stop daje skały magmowe, osad daje osadowe, a przeobrażenie daje metamorficzne.