Które urządzenie instalacji elektrycznej motocykla przedstawiono na ilustracji?
A. Rozrusznik.
B. Alternator.
C. Cewkę zapłonową.
D. Aparat zapłonowy.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2018 (arkusz M.45-X-18.06).
Na ilustracji pokazano rozrusznik, czyli elektryczny silnik prądu stałego służący do wprawienia wału korbowego silnika w ruch podczas uruchamiania motocykla. Widać typową cylindryczną obudowę silnika, króciec z zaciskiem zasilającym oraz małe koło zębate, które współpracuje z mechanizmem rozruchowym, często przez sprzęgło jednokierunkowe. To właśnie ten zębnik jest mocną wskazówką, bo rozrusznik musi mechanicznie przekazać moment obrotowy na silnik spalinowy. Moim zdaniem to jedno z tych urządzeń, które łatwo rozpoznać, jeśli patrzy się nie tylko na kształt, ale też na sposób pracy. W praktyce serwisowej przy problemach z rozruchem sprawdza się stan akumulatora, przewody masowe, przekaźnik rozrusznika, spadki napięcia pod obciążeniem oraz pobór prądu przez sam rozrusznik. Dobra praktyka branżowa mówi, żeby nie kręcić rozrusznikiem zbyt długo bez przerw, bo uzwojenia i szczotki mogą się przegrzać. Typowe objawy zużycia to wolne obracanie silnikiem, cykanie przekaźnika, zapach przegrzanej izolacji albo brak reakcji mimo poprawnego napięcia akumulatora.
To urządzenie nie jest alternatorem, cewką zapłonową ani aparatem zapłonowym, chociaż wszystkie te elementy też należą do instalacji elektrycznej albo układu zapłonowego motocykla. Alternator służy do wytwarzania energii elektrycznej podczas pracy silnika i ładowania akumulatora. Zwykle jest związany z wirnikiem i stojanem, bywa zabudowany przy wale korbowym, a nie wygląda jak mały silnik z wysuwanym lub stałym zębnikiem. Typowy błąd polega na tym, że ktoś widzi metalową, cylindryczną obudowę i od razu kojarzy ją z prądnicą. Tu jednak obecność zębatki jasno sugeruje element wykonawczy, który ma coś obracać mechanicznie. Cewka zapłonowa ma zupełnie inne zadanie: podnosi napięcie z instalacji niskonapięciowej do wartości potrzebnej do przeskoku iskry na świecy. Zwykle ma wyjście wysokiego napięcia na przewód świecy, a nie wałek z wielowypustem czy kołem zębatym. Aparat zapłonowy, znany bardziej ze starszych konstrukcji samochodowych, rozdzielał iskrę i sterował momentem zapłonu, ale w nowoczesnych motocyklach jego funkcję przejmują moduły CDI/TCI, czujniki położenia wału i sterownik. Z mojego doświadczenia wynika, że najczęściej myli się rozrusznik z alternatorem, bo oba są elektryczne i mają obudowę silnikową. Trzeba jednak patrzeć na funkcję: rozrusznik pobiera duży prąd z akumulatora i zamienia go na moment obrotowy, a alternator odwrotnie, z ruchu silnika produkuje prąd do instalacji.