Który przyrząd pomiarowy stosuje się do weryfikacji cylindra silnika spalinowego?
A. Mikrometr.
B. Liniał.
C. Średnicówkę czujnikową.
D. Wysokościomierz.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2018 (arkusz M.45-X-18.06).
Średnicówka czujnikowa jest właściwym przyrządem do weryfikacji cylindra silnika spalinowego, bo pozwala zmierzyć średnicę wewnętrzną otworu oraz ocenić jego zużycie w kilku przekrojach. W praktyce nie chodzi tylko o sprawdzenie, czy cylinder ma na przykład nominalne 54 mm. Trzeba też ocenić owalizację, stożkowatość i miejscowe wytarcia gładzi cylindra. Średnicówkę ustawia się zwykle na wymiar wzorcowy za pomocą mikrometru zewnętrznego, a potem wprowadza do cylindra i delikatnie kołysze, żeby znaleźć najmniejsze wskazanie. Pomiar wykonuje się na różnych wysokościach cylindra i w dwóch kierunkach: w osi sworznia tłokowego oraz prostopadle do niej. Tak się robi zgodnie z dobrą praktyką warsztatową i zaleceniami dokumentacji serwisowej producenta. Moim zdaniem to jeden z tych pomiarów, gdzie cierpliwość daje więcej niż siła w rękach. Cylinder musi być czysty, bez nagaru i oleju zakłócającego wynik, a przyrząd nie może być wciskany na siłę. Dzięki średnicówce czujnikowej można zdecydować, czy wystarczy honowanie, czy potrzebny jest szlif, tulejowanie albo wymiana cylindra.
Do sprawdzenia cylindra silnika nie wystarczy przyrząd, który mierzy powierzchnie zewnętrzne albo służy do kontroli prostoliniowości. Liniał bywa bardzo przydatny w warsztacie, na przykład przy sprawdzaniu płaskości głowicy, powierzchni bloku lub pokrywy, ale nie pokaże rzeczywistej średnicy wewnętrznej cylindra. Można nim zauważyć pewne odchyłki powierzchni płaskiej, jednak cylinder jest otworem roboczym i tu potrzebny jest pomiar w środku, w kilku miejscach. Mikrometr również często pojawia się przy tej pracy, ale sam mikrometr zewnętrzny nie wchodzi w cylinder i nie zmierzy bezpośrednio jego średnicy wewnętrznej. Używa się go raczej do ustawienia średnicówki na wymiar odniesienia albo do pomiaru tłoka, zwłaszcza w miejscu podanym przez producenta. Wysokościomierz kojarzy się z precyzyjną metrologią, ale jego zastosowanie dotyczy głównie pomiarów wysokości, trasowania i kontroli wymiarów na płycie pomiarowej, a nie oceny zużycia gładzi cylindra. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś wybiera narzędzie ogólnie precyzyjne, zamiast narzędzia pasującego do konkretnej geometrii mierzonego elementu. Cylinder zużywa się nierównomiernie, robi się owalny i lekko stożkowy, więc trzeba porównać wskazania w różnych przekrojach. Do tego właśnie służy średnicówka czujnikowa. Z mojego doświadczenia, bez niej łatwo przeoczyć zużycie, które potem kończy się braniem oleju, słabą kompresją albo szybkim zużyciem nowych pierścieni.