W tabeli przedstawiono pomiary płaskości głowic motocyklowych naprawianych w ASO. Jeżeli którykolwiek wynik pomiaru jest większy od 0,05 mm, głowicę należy przeszlifować lub wymienić. W którym motocyklu należy przeszlifować lub wymienić głowicę?
A
D
B
C
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz MG.23-SG-20.06).
W tym zadaniu decyduje jedna prosta, ale bardzo ważna zasada pomiarowa: głowicę trzeba przeszlifować albo wymienić wtedy, gdy którykolwiek wynik pomiaru jest większy od 0,05 mm. Nie chodzi o średnią z pomiarów ani o to, ile razy pojawia się 0,05 mm, tylko o przekroczenie granicy. W motocyklu C mamy wyniki 0,03 mm, 0,07 mm, 0,05 mm i 0,05 mm. Pomiar 0,07 mm jest większy od dopuszczalnych 0,05 mm, więc ta głowica nie spełnia warunku płaskości. W praktyce warsztatowej taki pomiar oznacza ryzyko nieszczelności pod uszczelką głowicy, przedmuchów spalin do układu chłodzenia, ubytku płynu, spadku kompresji albo przegrzewania silnika. Z mojego doświadczenia warto zawsze patrzeć na największy odczyt, bo to on pokazuje najgorsze miejsce powierzchni przylegania. Dobra praktyka to pomiar liniałem krawędziowym i szczelinomierzem w kilku kierunkach, na czystej, odtłuszczonej głowicy, bez nagaru i resztek starej uszczelki. Wyniki równe 0,05 mm są jeszcze na granicy podanego warunku, ale 0,07 mm już ją przekracza, więc odpowiedź C jest właściwa.
Przy tym pytaniu łatwo wpaść w pułapkę, bo w tabeli kilka motocykli ma wynik 0,05 mm i na pierwszy rzut oka może się wydawać, że taka głowica też od razu kwalifikuje się do obróbki. Jednak zapis warunku jest bardzo konkretny: większy od 0,05 mm. To nie jest to samo co większy lub równy 0,05 mm. Dlatego motocykle, w których najwyższy pomiar wynosi dokładnie 0,05 mm, nie przekraczają jeszcze podanej granicy. Moim zdaniem to jest właśnie typowy błąd w takich zadaniach technicznych: ktoś czyta wartość graniczną, widzi ją w tabeli i automatycznie zaznacza dany wariant, zamiast sprawdzić znak nierówności. Motocykl A ma maksymalnie 0,05 mm, więc według treści zadania nie wymaga jeszcze szlifowania ani wymiany. Motocykl B ma odczyty jeszcze niższe, najwyżej 0,04 mm, więc tym bardziej mieści się w dopuszczalnej płaskości. Motocykl D także dochodzi tylko do 0,05 mm, czyli do wartości granicznej, ale jej nie przekracza. Nie należy też liczyć średniej z pomiarów, bo powierzchnia głowicy może być miejscowo zwichrowana i nawet jeden zbyt duży prześwit ma znaczenie dla szczelności. W warsztacie decyzję podejmuje się na podstawie najgorszego punktu pomiarowego, bo uszczelka głowicy musi przylegać równo na całej powierzchni. Jedyny przypadek z wynikiem powyżej limitu to 0,07 mm w motocyklu C, i to on kwalifikuje głowicę do dalszej naprawy.