Wymiar nominalny tłoka wynosi 60,93 mm do 60,94 mm. Tłok kwalifikuje się do naprawy, jeżeli średnica jego powierzchni prowadzącej zmniejszyła się o 0,10 mm. Który z tłoków kwalifikuje się do naprawy?
| Pomiary tłoków | |
|---|---|
| Numer tłoka | Średnica powierzchni prowadzącej [mm] |
| 1. | 60,91 |
| 2. | 60,88 |
| 3. | 60,80 |
| 4. | 60,86 |
A. 2.
B. 1.
C. 3.
D. 4.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2018 (arkusz M.45-X-18.06).
Tłok nr 3 kwalifikuje się do naprawy, bo jego zmierzona średnica powierzchni prowadzącej wynosi 60,80 mm, czyli jest mniejsza od wymiaru nominalnego o więcej niż dopuszczalne 0,10 mm. Wymiar nominalny podany jest jako zakres 60,93–60,94 mm. Jeżeli przyjmiemy dolną granicę nominalną 60,93 mm, to graniczna średnica po zużyciu wynosi 60,83 mm. Wszystko, co spadnie poniżej tej wartości, wskazuje na zbyt duże zużycie tłoka. Różnica dla tłoka nr 3 to 60,93 - 60,80 = 0,13 mm, więc przekracza dopuszczalne zużycie. W praktyce taki tłok może powodować zwiększony luz w cylindrze, hałas pracy silnika, gorsze uszczelnienie pierścieni, spadek sprężania i większe zużycie oleju. Z mojego doświadczenia warto pamiętać, że pomiar tłoka robi się mikrometrem w określonym miejscu powierzchni prowadzącej, zwykle prostopadle do osi sworznia tłokowego, a nie przypadkowo na denku czy przy rowkach pierścieni. Dobra praktyka warsztatowa to porównanie wyniku z dokumentacją serwisową producenta i ocenienie także cylindra, pierścieni oraz luzu tłok-cylinder, bo sam tłok nie mówi jeszcze całej historii.
Przy tym zadaniu łatwo pomylić się o jedną rzecz: nie szukamy tłoka, który ma po prostu najmniejszą różnicę od wymiaru nominalnego, ani takiego, który jest tylko trochę zużyty. Warunek mówi jasno, że tłok kwalifikuje się do naprawy wtedy, gdy średnica jego powierzchni prowadzącej zmniejszyła się o 0,10 mm. Wymiar nominalny wynosi 60,93–60,94 mm, więc granica zużycia wypada w okolicy 60,83–60,84 mm. Jeżeli tłok ma 60,91 mm, to ubytek jest bardzo mały, około 0,02–0,03 mm. Taki wynik nie spełnia warunku naprawy. Średnica 60,88 mm również oznacza zużycie, ale nadal nie osiąga granicy 0,10 mm. Podobnie 60,86 mm może wyglądać podejrzanie, bo jest już wyraźnie niżej od nominalnej, ale nadal pozostaje powyżej typowej granicy 60,83 mm, więc na podstawie samego kryterium z pytania nie kwalifikuje się jeszcze do naprawy. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi najniższą wartość po 60,80 i uznaje też 60,86 za niesprawny, bo wydaje się blisko granicy. W technice motocyklowej nie działamy na oko. Liczy się tolerancja, pomiar i porównanie z danymi serwisowymi. Moim zdaniem to bardzo praktyczne pytanie, bo w warsztacie takie 0,03 mm potrafi decydować, czy część jeszcze pracuje poprawnie, czy silnik będzie później stukał, brał olej albo tracił kompresję. Pomiar powinien być wykonany czystym, sprawdzonym mikrometrem, przy stabilnej temperaturze, bo przy takich setnych milimetra niedbałość potrafi dać fałszywy wniosek.