Wyniki pomiarów średnicy tulejek w główce korbowodu przedstawiono w tabeli. Jeżeli średnica tulejki w główce korbowodu jest większa niż 13,07 mm, to tulejka kwalifikuje się do wymiany. Którą tulejkę należy wymienić?
B
A
C
D
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz MG.23-SG-20.06).
Właściwa tulejka do wymiany to B, bo jej zmierzona średnica wynosi 13,09 mm, a warunek z treści zadania mówi jasno: jeżeli średnica tulejki w główce korbowodu jest większa niż 13,07 mm, tulejka kwalifikuje się do wymiany. Tu nie porównujemy na oko ani nie wybieramy największej wartości przypadkowo, tylko odnosimy pomiar do granicy zużycia. 13,09 mm > 13,07 mm, więc luz między tulejką a sworzniem tłokowym będzie już zbyt duży. W praktyce może to powodować stuki w okolicy górnej części korbowodu, szybsze zużycie sworznia tłokowego, pogorszenie smarowania filmu olejowego i ryzyko dalszego uszkodzenia zespołu tłok-korbowód. Moim zdaniem to jeden z tych prostych przykładów, gdzie dokładność odczytu robi dużą różnicę. Dobra praktyka warsztatowa jest taka, żeby pomiar wykonywać średnicówką lub odpowiednim przyrządem pomiarowym, w kilku płaszczyznach, po oczyszczeniu tulejki i przy stabilnej temperaturze elementu. Wynik zawsze porównuje się z danymi producenta albo granicą naprawczą, nie z przeczuciem.
Jeśli wskazano tulejkę A, C albo D, to najpewniej doszło do pomylenia wartości dopuszczalnej z wartością nominalną albo do zbyt pobieżnego odczytania tabeli. W tym zadaniu granica jest konkretna: tulejka ma być wymieniona dopiero wtedy, gdy średnica jest większa niż 13,07 mm. Wartości 13,01 mm, 13,00 mm oraz 13,06 mm są mniejsze od tej granicy, więc same z siebie nie kwalifikują tulejki do wymiany według podanego kryterium. Szczególnie 13,06 mm może kusić, bo jest blisko 13,07 mm, ale w pomiarach technicznych blisko nie znaczy przekroczone. To ważna zasada w diagnostyce silnika. Nie wolno zaokrąglać wyniku tak, żeby pasował do decyzji serwisowej, bo można niepotrzebnie wymienić sprawny element albo, co gorsza, zostawić zużyty. W realnym warsztacie tulejka w główce korbowodu współpracuje ze sworzniem tłokowym i jej nadmierna średnica oznacza zwiększony luz. Taki luz potrafi powodować hałas, uderzenia przy zmianie obciążenia i przyspieszone zużycie współpracujących części. Z mojego doświadczenia uczniowie często patrzą tylko na to, która wartość wydaje się duża, zamiast spokojnie porównać każdą liczbę z limitem. Tutaj tylko 13,09 mm przekracza 13,07 mm, więc jedyną poprawną decyzją serwisową jest wymiana tulejki B.