Zbyt duży luz zaworowy może powodować
Zbyt duży luz zaworowy najczęściej daje o sobie znać przez głośną, metaliczną pracę układu rozrządu. Chodzi o to, że między elementami współpracującymi, np. krzywką wałka rozrządu, popychaczem, dźwigienką albo końcówką trzonka zaworu, zostaje za duża przerwa. Zamiast płynnego przejmowania obciążenia pojawia się uderzenie. W praktyce słychać wtedy charakterystyczne cykanie albo klekotanie, szczególnie na zimnym silniku, choć przy dużym luzie hałas może być wyraźny cały czas. Moim zdaniem to jedna z prostszych usterek do wstępnego rozpoznania uchem, ale oczywiście nie zastępuje to pomiaru szczelinomierzem. Dobra praktyka serwisowa jest taka, żeby luz sprawdzać na zimnym silniku i według danych producenta, bo wartości dla zaworu ssącego i wydechowego często są różne. Za duży luz może też pogorszyć napełnianie cylindra, bo zawór otwiera się minimalnie później i na krócej. Silnik może wtedy pracować mniej kulturalnie, tracić moc i gorzej reagować na gaz. Jednak podstawowy, typowy objaw to właśnie głośna praca rozrządu.
Przy luzie zaworowym łatwo pomylić skutki zbyt dużej i zbyt małej szczeliny, a to w diagnostyce silnika robi sporą różnicę. Wypalenie przylgni zaworu oraz wypalenie gniazda zaworowego kojarzy się przede wszystkim ze zbyt małym luzem zaworowym albo z całkowitym brakiem luzu. Wtedy zawór może się nie domykać, szczególnie po rozgrzaniu silnika, gdy elementy głowicy i rozrządu rozszerzają się cieplnie. Niedomknięty zawór nie oddaje prawidłowo ciepła do gniazda, a gorące spaliny przedmuchują przez wąską szczelinę. Efekt jest taki, że powierzchnia przylgni i gniazda zaczyna się przegrzewać, erodować i w końcu może się wypalić. To klasyczny przypadek dla zbyt ciasnego ustawienia, nie dla zbyt dużego luzu. Z mojego doświadczenia wielu uczniów zapamiętuje hasło: zły luz zaworowy niszczy zawory, ale nie rozdziela, czy chodzi o luz za mały czy za duży. A to jest sedno sprawy. Zużycie krzywki wałka rozrządu również nie jest typowym, bezpośrednim objawem, który wskazuje się jako główny skutek nadmiernego luzu. Owszem, duży luz powoduje uderzeniową pracę elementów i może przyspieszać zużycie współpracujących części, ale krzywki najczęściej zużywają się przez złe smarowanie, niewłaściwy olej, zanieczyszczenia, przegrzanie, błędy montażowe albo wadliwe utwardzenie powierzchni. W pytaniu chodzi o najbardziej typowy i rozpoznawalny skutek, czyli hałas rozrządu: cykanie, stukanie, klekotanie. Dlatego przy obsłudze motocykla najpierw mierzy się luz szczelinomierzem i porównuje z tabelą producenta, zamiast zgadywać po samym dźwięku.