Na którym rysunku przedstawiono sprawdzian przeznaczony do kontroli poprawności wykonania promienia zaokrąglenia?
Na rysunku IV pokazano sprawdzian promieniowy, czyli zestaw wzorcowych płytek z wyciętymi łukami o określonych promieniach. Taki sprawdzian służy właśnie do kontroli, czy promień zaokrąglenia na detalu został wykonany zgodnie z dokumentacją, np. R3, R5 albo R10. W praktyce przykłada się odpowiedni listek sprawdzianu do zaokrąglonej krawędzi i patrzy, czy łuk przylega równomiernie. Jeżeli widać prześwit, to promień jest za mały, za duży albo powierzchnia jest nierówno obrobiona. Moim zdaniem to jedno z prostszych, ale bardzo przydatnych narzędzi kontrolnych, szczególnie po frezowaniu, toczeniu, szlifowaniu lub ręcznym wykańczaniu krawędzi. Dobra praktyka warsztatowa mówi, żeby przed pomiarem oczyścić detal i sam sprawdzian z pyłu, wiórów oraz zadziorów, bo nawet drobny brud potrafi przekłamać ocenę. W produkcji mebli, elementów maszyn czy form sprawdzanie promieni jest ważne nie tylko ze względu na wygląd, ale też bezpieczeństwo użytkowania i zgodność z rysunkiem technicznym.
W tym pytaniu łatwo pomylić różne przyrządy kontrolne, bo wszystkie wyglądają jak narzędzia do sprawdzania kształtu albo wymiaru. Trzeba jednak patrzeć nie na sam fakt, że coś jest sprawdzianem, tylko co dokładnie kontroluje. Rysunek I przedstawia przyrząd o charakterze trzpieniowym lub stożkowym, stosowany raczej do kontroli otworów, stożków albo pasowania, a nie do porównywania promienia zaokrąglenia na krawędzi. Przy zaokrągleniu potrzebny jest wzorcowy łuk, który można przyłożyć do obrabianej powierzchni. Rysunek II przypomina zestaw listków używanych do kontroli szczelin, luzów albo czasem kątów, więc typowy błąd polega na tym, że ktoś widzi wachlarz płytek i od razu kojarzy go ze sprawdzianem promieniowym. Same płaskie listki bez odpowiednio wyprofilowanych łuków nie pozwolą jednak rzetelnie ocenić promienia R. Rysunek III to bardziej złożony sprawdzian warsztatowy, kojarzony z kontrolą spoin, kątów, głębokości lub wymiarów pomocniczych. Ma podziałkę i charakterystyczne nacięcia, ale nie jest przeznaczony głównie do przykładania do zaokrągleń. Do kontroli promienia używa się sprawdzianu z wypukłymi i wklęsłymi wzorcami łuków, oznaczonymi konkretną wartością promienia. Takie rozwiązanie widać na rysunku IV. Z mojego doświadczenia najczęstszy błąd to wybieranie narzędzia, które wygląda najbardziej pomiarowo, zamiast dopasowania jego geometrii do sprawdzanego kształtu.