Określ, na podstawie informacji zamieszczonych w przedstawionej w tabeli, prędkość obrotową wrzeciona pilarki tarczowej i piły o średnicy zewnętrznej 250 mm, przy prędkości skrawania 59 m/s.
| Średnica zewnętrzna piły [mm] | Prędkość obrotowa pił i frezów piłkowych dla określonej prędkości skrawania i średnicy narzędzia [obr/min] | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2 000 | 2 500 | 4 500 | 5 600 | 8 000 | 10 000 | 13 000 | |
| Prędkość skrawania [m/s] | |||||||
| ⌀100 | 11 | 15 | 24 | 29 | 42 | 52 | 68 |
| ⌀125 | 13 | 18 | 29 | 37 | 52 | 65 | 85 |
| ⌀150 | 16 | 22 | 35 | 44 | 63 | 78 | 102 |
| ⌀200 | 21 | 29 | 47 | 59 | 84 | 104 | |
| ⌀250 | 26 | 37 | 59 | 73 | 104 | 125 | |
| ⌀300 | 32 | 44 | 71 | 88 | |||
| ⌀315 | 33 | 46 | 74 | 92 | |||
| ⌀350 | 37 | 51 | 82 | 102 | |||
| ⌀400 | 42 | 58 | 94 | 117 | |||
| ⌀450 | 47 | 66 | 106 | ||||
| ⌀500 | 52 | 73 | 117 | ||||
Dla piły tarczowej o średnicy zewnętrznej 250 mm trzeba w tabeli odszukać wiersz φ250, a potem znaleźć wartość prędkości skrawania 59 m/s. W tym wierszu wartość 59 znajduje się pod kolumną 4 500 obr/min, więc taka jest właściwa prędkość obrotowa wrzeciona. Można to też sprawdzić rachunkowo ze wzoru $n=\frac{60\cdot v_c}{\pi\cdot D}$, gdzie D podajemy w metrach. Po podstawieniu: D = 0,25 m i v₍c₎ = 59 m/s wychodzi około 4 507 obr/min, czyli po zaokrągleniu do dostępnych nastaw i wartości tabelarycznych 4 500 obr/min. W praktyce właśnie tak dobiera się obroty w pilarkach tarczowych: nie na oko, tylko z tabeli producenta, dokumentacji techniczno-ruchowej albo z przeliczenia. Moim zdaniem to jedna z ważniejszych rzeczy przy obsłudze pilarki, bo źle dobrane obroty wpływają na jakość cięcia, nagrzewanie piły, hałas i bezpieczeństwo. Zbyt mała prędkość skrawania może powodować szarpanie materiału i większe opory posuwu, a zbyt duża może przekroczyć dopuszczalną prędkość narzędzia. Dobra praktyka branżowa mówi też, żeby zawsze sprawdzić maksymalną dopuszczalną prędkość obrotową podaną na pile oraz stan osłon, klina rozszczepiającego i mocowania narzędzia.
Przy tym zadaniu najważniejsze jest poprawne odczytanie zależności między średnicą piły, prędkością skrawania i prędkością obrotową wrzeciona. Dla średnicy φ250 mm w tabeli trzeba iść po wierszu tej właśnie średnicy, a nie po sąsiednich średnicach ani po pierwszej lepszej wartości w kolumnie. W tym wierszu prędkość skrawania 59 m/s odpowiada 4 500 obr/min. Jeżeli ktoś wybiera 2 000 obr/min, to w praktyce przy tej średnicy otrzyma tylko około 26 m/s, czyli zdecydowanie za mało względem warunku z pytania. Taka prędkość mogłaby dawać gorszą jakość powierzchni, większe wyrywanie włókien i bardziej męczący posuw materiału. Wartość 5 600 obr/min dla piły 250 mm daje już około 73 m/s, a 8 000 obr/min aż około 104 m/s, więc są to obroty zbyt wysokie dla wymaganych 59 m/s. Typowy błąd polega na pomyleniu kolumn tabeli albo potraktowaniu prędkości obrotowej jako wartości, którą można dobrać dowolnie, byle maszyna ją miała. No nie bardzo. W obróbce drewna parametry muszą być dobrane do średnicy narzędzia, rodzaju piły, materiału i zaleceń producenta. Z mojego doświadczenia uczniowie często zapominają też o zamianie milimetrów na metry przy obliczeniach ze wzoru $n=\frac{60\cdot v_c}{\pi\cdot D}$. Wtedy wynik potrafi wyjść zupełnie absurdalny. Dobra praktyka jest prosta: najpierw tabela albo dokumentacja DTR, potem kontrola dopuszczalnych obrotów na oznaczeniu piły, a dopiero na końcu ustawienie maszyny.