Przedstawiony na rysunku przyrząd służy do
Przedstawiony przyrząd to sprawdzian, inaczej wzornik do pomiaru średnic wierteł. Widać na nim szereg okrągłych otworów o opisanych średnicach, zwykle rosnących stopniowo, np. co 0,1 mm albo co 0,5 mm zależnie od wykonania. W praktyce wkłada się część roboczą albo chwyt wiertła w odpowiedni otwór i sprawdza, do którego pasuje bez luzu i bez wciskania na siłę. To szybka metoda rozpoznania średnicy wiertła, szczególnie gdy oznaczenie na chwycie jest starte, zabrudzone żywicą, rdzą albo po prostu słabo widoczne. Moim zdaniem to jeden z tych prostych przyrządów, które bardzo ułatwiają porządek na stanowisku. W dobrych praktykach warsztatowych taki wzornik stosuje się do wstępnej kontroli i sortowania wierteł, a przy wymaganej dużej dokładności wynik potwierdza się suwmiarką lub mikrometrem. Ma to znaczenie np. przy dobieraniu wiertła pod kołki, śruby, otwory montażowe czy pod późniejsze gwintowanie, bo za duża lub za mała średnica od razu psuje jakość połączenia.
Na rysunku nie ma przyrządu do trasowania, tylko płytka z dokładnie wykonanymi i opisanymi otworami, czyli sprawdzian do rozpoznawania średnic wierteł. Trasowanie otworów polega na wyznaczaniu ich położenia na materiale, najczęściej za pomocą rysika, punktaka, kątownika, cyrkla traserskiego, liniału albo szablonu. Tutaj nie chodzi o naniesienie osi otworu na detal, bo przyrząd nie ma prowadnic, krawędzi odniesienia ani elementów do odmierzania odległości od baz. Łatwo się pomylić, bo otwory w płytce mogą wyglądać jak szablon, ale ich główną funkcją jest porównanie średnicy narzędzia z wymiarem otworu wzorcowego. Do pomiaru średnic łożysk stosuje się inne narzędzia: suwmiarki, mikrometry zewnętrzne, średnicówki lub czujniki pomiarowe, zależnie czy mierzymy średnicę zewnętrzną, wewnętrzną czy pasowanie w oprawie. Łożysko wymaga zwykle dokładniejszej kontroli, bo tam ważne są tolerancje i współosiowość. Podobnie kontrola średnicy wałków nie odbywa się taką płytką z otworami. Wałki sprawdza się mikrometrem, suwmiarką albo sprawdzianami pierścieniowymi przechodnimi i nieprzechodnimi, szczególnie gdy średnica ma być utrzymana w konkretnej klasie tolerancji. Typowy błąd myślowy polega na uznaniu, że każdy przyrząd z okrągłymi otworami służy do mierzenia dowolnych elementów walcowych. W rzeczywistości zakres, dokładność i sposób użycia muszą pasować do mierzonego przedmiotu. Ten wzornik jest prosty, szybki i bardzo praktyczny, ale jego właściwe zastosowanie to średnice wierteł, a nie łożyska czy wałki maszynowe.