Na podstawie tabeli określ wymiary blach, dla których odchyłka grubości wynosi +/- 0,70 mm.
| grubość mm | dopuszczalne odchyłki grubości przy szerokości mm | |||
|---|---|---|---|---|
| powyżej | włącznie | do 1250 włącznie | 1250-1600 | 1600-2000 |
| 2,5 | 4 | +/- 0,28 | +/- 0,28 | +/- 0,32 |
| 4 | 5 | +/- 0,30 | +/- 0,30 | +/- 0,35 |
| 5 | 6 | +/- 0,32 | +/- 0,32 | +/- 0,40 |
| 6 | 8 | +/- 0,35 | +/- 0,40 | +/- 0,40 |
| 8 | 10 | +/- 0,45 | +/- 0,50 | +/- 0,50 |
| 10 | 15 | +/- 0,50 | +/- 0,60 | +/- 0,65 |
| 15 | 20 | +/- 0,60 | +/- 0,70 | +/- 0,75 |
| 20 | 30 | +/- 0,65 | +/- 0,75 | +/- 0,85 |
| 30 | 40 | +/- 0,75 | +/- 0,85 | +/- 1,00 |
| 40 | 50 | +/- 0,90 | +/- 1,00 | +/- 1,10 |
| 50 | 60 | +/- 1,10 | +/- 1,20 | +/- 1,40 |
| 60 | 80 | +/- 1,40 | +/- 1,50 | +/- 1,70 |
| 80 | 100 | +/- 1,70 | +/- 1,70 | +/- 1,90 |
| 100 | 150 | +/- 2,20 | +/- 2,20 | +/- 2,70 |
| 150 | 200 | +/- 2,80 | +/- 2,80 | +/- 3,30 |
Wybór 16 mm × 1500 mm rzeczywiście jest prawidłowy, bo tylko dla tej kombinacji grubości i szerokości blachy tabela przewiduje odchyłkę grubości wynoszącą dokładnie +/- 0,70 mm. Jeśli popatrzysz na wiersz z przedziałem grubości od 15 do 20 mm, to w kolumnie szerokości 1250-1600 mm znajdziesz właśnie tę wartość. To dość typowa sytuacja w branży stalowej – im większa grubość lub szerokość arkusza, tym większa jest dopuszczalna odchyłka grubości. Takie wartości wynikają z norm, np. PN-EN 10029, i są standardem przy odbiorze blachy grubej. W praktyce, kiedy zamawiasz blachę o grubości 16 mm i szerokości 1500 mm np. na blachownice czy płyty fundamentowe, musisz być świadomy, że grubość może się różnić o te +/- 0,70 mm i trzeba to uwzględnić przy projektowaniu i kontroli jakości. Moim zdaniem, często się o tym zapomina, a potem są zdziwienia na produkcji, że materiał "nie trzyma wymiaru". Ta wiedza bardzo pomaga też w negocjacjach z dostawcami – nie da się wymagać tolerancji lepszej, niż przewiduje norma, chyba że za dopłatą. Warto zawsze sprawdzać takie tabelki i nie przyjmować na oko, ile wynosi dopuszczalna odchyłka, bo różnice bywają spore nawet przy pozornie podobnych wymiarach blach.
W branży obróbki metali bardzo łatwo pomylić się przy interpretacji tabel dopuszczalnych odchyłek grubości. Każda podana odpowiedź dotyczy innej kombinacji grubości i szerokości, przez co intuicyjnie można uznać, że jeśli szerokość jest zbliżona, a grubość w tym samym zakresie – to i odchyłka może być podobna. Niestety, w praktyce wygląda to nieco inaczej. Weźmy na przykład blachę 16 mm × 1650 mm – tutaj szerokość już wchodzi w kolejny przedział (1600-2000 mm), a w tabeli dla tej szerokości i tej grubości odchyłka wynosi już +/- 0,75 mm, nie +/- 0,70 mm. Podobnie, dla 12 mm × 1500 mm, czyli grubość w zakresie 10-15 mm, a szerokość 1250-1600 mm – tabela podaje dopuszczalną odchyłkę +/- 0,60 mm, więc to znowu nie jest to samo. Jeśli spojrzymy na blachę 25 mm × 1650 mm, grubość ląduje w zakresie 20-30 mm, szerokość 1600-2000 mm – tu odchyłka rośnie aż do +/- 0,85 mm. To pokazuje, jak szybko te tolerancje się zmieniają i jak łatwo o przeoczenie detalu w tabeli. W praktyce projektanci czy technolodzy często patrzą tylko na jeden wymiar lub wybierają wartość „na oko”, zamiast precyzyjnie odczytać z każdego wiersza i kolumny. To typowy błąd, który potem powoduje niezgodność z dokumentacją techniczną albo reklamacje na etapie odbioru materiału. Trzeba też pamiętać, że każda norma – np. PN-EN 10029 – bardzo drobiazgowo określa takie odchyłki i nie wystarczy kierować się własnym doświadczeniem, wpływa na to zarówno grubość, jak i szerokość arkusza. Dobre praktyki to zawsze sprawdzać dokładny zakres, czytać tabele w poziomie i pionie oraz mieć na uwadze, że niewielka zmiana wymiaru może znacząco wpłynąć na tolerancję, co widać po tym zadaniu.