Narzędzie przedstawione na rysunku wykorzystywane jest do
To narzędzie to kalibrator z fazownikiem do rur PEX, najczęściej używany przy instalacjach wodnych i grzewczych z rur wielowarstwowych albo z sieciowanego polietylenu. Po przecięciu rury jej przekrój bardzo często nie jest idealnie okrągły, tylko lekko spłaszczony, a na krawędzi zostają zadziory. Kalibrator przywraca właściwy kształt otworu, a fazownik wykonuje niewielkie sfazowanie krawędzi. Dzięki temu rura łatwiej wchodzi w złączkę i nie uszkadza uszczelek typu O-ring. To niby mały szczegół, ale w praktyce potrafi zdecydować o szczelności połączenia. Moim zdaniem jest to jedno z tych narzędzi, które wygląda niepozornie, a robi naprawdę ważną robotę. Dobra praktyka monterska, zgodna z zaleceniami producentów systemów PEX i zasadami wynikającymi m.in. z norm dla instalacji z tworzyw, np. PN-EN ISO 15875, wymaga przygotowania końcówki rury przed montażem złączki zaciskowej, skręcanej lub zaprasowywanej. Nie powinno się wciskać złączki w rurę prosto po cięciu, bo wtedy łatwo o nieszczelność, zarysowanie króćca albo nierówne osadzenie pierścienia.
Na zdjęciu nie widać narzędzia do obróbki rur miedzianych, chociaż można się pomylić, bo w instalatorstwie wiele przyrządów ma podobne, krótkie uchwyty i kilka roboczych końcówek. Cięcie rur miedzianych wykonuje się zwykle obcinakiem krążkowym z rolkami prowadzącymi, a gięcie robi się giętarką ręczną, sprężyną do gięcia albo giętarką segmentową. Taki plastikowy, wieloramienny przyrząd nie ma ani noża tnącego, ani promienia gięcia, więc nie nadaje się do takich prac. Rozszerzanie średnicy rur miedzianych to też inna operacja. Do tego stosuje się kielicharki, ekspandery albo specjalne roztłaczaki, które mechanicznie powiększają koniec rury pod połączenie kielichowe lub lutowane. Tu nie chodzi o trwałe powiększenie średnicy, tylko o przywrócenie prawidłowego przekroju i obrobienie krawędzi rury PEX. Częsty błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi kilka stożkowych trzpieni i od razu kojarzy je z rozpychaniem rury. W kalibratorze trzpień ma jednak prowadzić i wyrównać wnętrze, a ostrza fazujące zbierają cienki naddatek materiału. Trasowanie rur PEX to jeszcze inna sprawa: robi się je markerem, rysikiem, miarką i szablonem, na przykład przy wyznaczaniu długości wsunięcia rury w złączkę. Narzędzie z rysunku nie służy do znakowania powierzchni, tylko do przygotowania końcówki przed połączeniem. W praktyce pominięcie kalibracji i fazowania to proszenie się o problemy przy próbie szczelności, zwłaszcza przy złączkach z uszczelnieniem gumowym.