Zawór odpowietrzający należy zamontować na rurociągu
Zawór odpowietrzający montuje się w najwyższym punkcie instalacji, bo właśnie tam naturalnie gromadzi się powietrze i inne gazy wydzielające się z wody lub medium roboczego. To wynika z prostej zasady fizycznej: powietrze ma mniejszą gęstość niż ciecz, więc przemieszcza się do góry. W praktyce dotyczy to zwłaszcza instalacji grzewczych, wodnych, chłodniczych oraz dłuższych odcinków rurociągów prowadzonych ze spadkami. Jeśli odpowietrznik będzie w najwyższym miejscu, może skutecznie usuwać poduszki powietrzne, które blokują przepływ, powodują hałas, zapowietrzenie grzejników, kawitację pomp albo nierówną pracę instalacji. Moim zdaniem to jedna z tych zasad, które warto zapamiętać od razu, bo potem często wychodzi na budowie. Dobre praktyki branżowe przewidują montaż odpowietrzników na pionach, rozdzielaczach, najwyższych załamaniach przewodów oraz w punktach, gdzie powietrze może się zatrzymywać. Często stosuje się automatyczne odpowietrzniki z zaworem odcinającym, żeby dało się je serwisować bez spuszczania całej wody z instalacji.
Zawór odpowietrzający nie powinien być traktowany jako element montowany tam, gdzie akurat jest wygodne dojście albo gdzie występuje jakieś połączenie rur. Miejsce połączeń rurowych ma znaczenie przy kontroli szczelności, doborze złączek czy zapewnieniu dostępu serwisowego, ale samo w sobie nie gwarantuje zebrania powietrza. Powietrze w instalacji wypełnionej wodą lub inną cieczą unosi się do góry, więc odpowietrznik umieszczony zbyt nisko będzie pracował słabo albo praktycznie wcale. Najniższy punkt instalacji kojarzy się czasem z armaturą obsługową, ale tam montuje się raczej zawór spustowy, odwodnienie albo kurek do opróżniania rurociągu. To częsty błąd myślowy: skoro coś służy do usuwania medium z instalacji, to ktoś wrzuca odpowietrzanie i spuszczanie wody do jednego worka, a to są zupełnie różne funkcje. Zmiana przekroju rurociągu też nie jest automatycznie właściwym miejscem na odpowietrznik. Redukcja średnicy może wpływać na prędkość przepływu, opory miejscowe i turbulencje, ale nie oznacza, że właśnie tam zbierze się powietrze. Podobnie połączenia kołnierzowe, gwintowane czy zaciskowe są ważne konstrukcyjnie, jednak nie zastępują analizy wysokościowego przebiegu przewodów. W dobrym projekcie i przy porządnym montażu patrzy się na spadki, najwyższe punkty, piony, syfony hydrauliczne i miejsca możliwego uwięzienia gazu. Z mojego doświadczenia zapowietrzona instalacja potrafi narobić dużo zamieszania: pompa szumi, grzejniki grzeją tylko częściowo, a użytkownik myśli, że całość jest źle dobrana. Czasem problemem jest po prostu brak odpowietrznika tam, gdzie powinien być, czyli w najwyższym punkcie układu.