W procesie wytwarzania tworzyw sztucznych środki smarne stosuje się w celu
Środki smarne w przetwórstwie tworzyw sztucznych to taka trochę niedoceniana grupa dodatków, a przecież bez nich nowoczesna produkcja byłaby znacznie mniej wydajna, szczególnie podczas wytłaczania czy wtrysku. Ich główną rolą jest właśnie zmniejszanie współczynnika tarcia pomiędzy stopionym tworzywem a ściankami cylindra, ślimaka czy formy. Dzięki temu tworzywo łatwiej przepływa, nie przykleja się do powierzchni metalowych, a powierzchnia wyrobu końcowego staje się gładsza. Inaczej mówiąc – to taki trochę „olej do silnika” w świecie plastiku. Z własnego doświadczenia powiem, że gdy środek smarny jest dobrze dobrany, można zauważyć mniejsze zużycie maszyny i stabilniejsze parametry procesu. Co ciekawe, środki smarne występują w dwóch podstawowych typach – zewnętrzne i wewnętrzne. Te pierwsze zmniejszają tarcie właśnie na styku z maszyną, a te drugie bardziej „wewnątrz” masy tworzywa. Dobre praktyki branżowe, np. według norm europejskich EN ISO 11357 czy wytycznych producentów wtryskarek, zawsze zalecają odpowiedni dobór smarów, szczególnie przy trudnych do przetwórstwa polimerach, jak PVC. Moim zdaniem warto sięgać po literaturę branżową, bo tam można znaleźć naprawdę praktyczne przykłady doboru środków smarnych i wskazówki, jak unikać uciążliwych przestojów czy wad wyprasek.
Można łatwo się pomylić, patrząc na różnorodność dodatków do tworzyw sztucznych i ich funkcje. W praktyce jednak środki smarne używane w przetwórstwie nie mają na celu uzyskania porowatości materiału – za takie właściwości odpowiadają zupełnie inne substancje, jak spieniacze czy środki pianotwórcze, które powodują powstawanie pęcherzyków gazu w masie polimerowej. Mylenie tych funkcji to dość typowy błąd, bo przecież każdy dodatek coś „zmienia” w strukturze. Podobnie, środki smarne nie poprawiają bezpośrednio wytrzymałości mechanicznej wyprasek. Wręcz przeciwnie – ich nadmiar może czasem prowadzić do pogorszenia niektórych właściwości wytrzymałościowych, bo mogą działać jak plastyfikatory zmniejszające spójność struktury. Jeśli chodzi o własności antystatyczne, to tutaj w grę wchodzą specjalne antystatyki, które zmniejszają gromadzenie się ładunków na powierzchni wyrobu – środki smarne nie mają na to większego wpływu, bo ich mechanizm działania związany jest głównie z tarciem podczas przetwórstwa, a nie z przewodnictwem czy dyspersją ładunków. Moim zdaniem warto od początku rozróżniać rolę poszczególnych dodatków, bo w praktyce produkcyjnej błędny dobór może prowadzić do pojawienia się kosztownych wad lub nawet uszkodzenia form. W branży stosuje się zasadę: dobieraj dodatek ściśle do funkcji, której oczekujesz – tylko wtedy uzyskasz powtarzalne i zgodne z normami efekty.