Celem czyszczeń wczesnych jest
Czyszczenia wczesne to naprawdę kluczowy etap w gospodarce leśnej, choć często niedoceniany przez osoby początkujące. Chodzi tu przede wszystkim o to, żeby już na wczesnym etapie rozwoju drzewostanu eliminować te gatunki, które są niepożądane z punktu widzenia przyszłej produkcji leśnej. Według zasad hodowli lasu, szczególnie w polskich realiach, usuwanie gatunków niepożądanych pozwala skutecznie ograniczyć konkurencję i umożliwić pożądanym gatunkom szybki wzrost. Przykładowo w młodnikach sosnowych dość często pojawia się brzoza czy osika – te drzewa rosną szybciej i mogą zagłuszyć sosnę, jeśli nie zareagujemy na czas. Stąd czyszczenia wczesne polegają na selektywnym, miejscowym usuwaniu właśnie takich elementów, by nie dopuścić do deformowania się przyszłego drzewostanu. Moim zdaniem najważniejsze jest tu rozumienie tej praktyki jako inwestycji w przyszłość lasu – jeśli na tym etapie zaniedbamy czyszczenia, efektem mogą być drzewostany przetrzebione, zdegradowane, o niższej wartości technicznej drewna. Stosowanie tej metody to standard zgodny z Instrukcją Hodowli Lasu i potwierdzony licznymi opracowaniami z zakresu leśnictwa. Nie chodzi tu o wybieranie najlepszych osobników czy tworzenie elity drzew, tylko właśnie o eliminację „przeszkadzających” roślin, które mogą hamować rozwój lasu w pożądanym kierunku.
W praktyce gospodarki leśnej łatwo się pomylić, jeśli nie zna się dobrze podstawowych pojęć związanych z młodnikami i pielęgnacją upraw leśnych. Pojawia się czasem przekonanie, że na etapie czyszczeń wczesnych najważniejsze jest wybieranie drzew dorodnych albo doborowych, czyli takich, które rokują najlepiej na przyszłość. Jednak ten etap przychodzi później, w trakcie czyszczeń późniejszych lub nawet w pierwszych trzebieżach. Czyszczenia wczesne nie polegają na selekcji najlepszych osobników, lecz na eliminacji tych, które po prostu nie powinny rosnąć w danym miejscu – chodzi o gatunki niepożądane, często pionierskie lub ekspansywne, jak np. brzoza, osika czy nawet niektóre krzewy. Wybór drzew dorodnych i doborowych jest mocno związany z kształtowaniem przyszłego składu drzewostanu, ale to zadanie zbyt zaawansowane jak na pierwsze lata życia uprawy. Często spotykanym błędem jest także mylenie gatunków obojętnych z niepożądanymi – te pierwsze nie wpływają istotnie na rozwój drzewostanu, więc ich usuwanie nie jest priorytetem. Standardy hodowli lasu jasno określają, że czyszczenia wczesne służą właśnie temu, żeby najważniejsze gatunki miały odpowiednie warunki do wzrostu, a ich konkurenci zostali możliwie wcześnie usunięci. Moim zdaniem, warto zapamiętać, że dopiero kolejne etapy pielęgnacji skupiają się na selekcji jakościowej, a teraz, w młodniku, chodzi po prostu o „oczyszczenie” pola dla drzewa głównego gatunku produkcyjnego.