Zawał serca to martwica ściany mięśnia sercowego spowodowana
Zawał serca najczęściej powstaje wtedy, gdy dochodzi do nagłego zamknięcia tętnicy wieńcowej, czyli naczynia doprowadzającego krew i tlen do mięśnia sercowego. Zwykle przyczyną jest pęknięcie blaszki miażdżycowej i utworzenie skrzepliny, która blokuje przepływ krwi. Fragment mięśnia sercowego zostaje wtedy niedotleniony, a po pewnym czasie komórki zaczynają obumierać, czyli dochodzi do martwicy. To właśnie jest istota zawału. Moim zdaniem warto zapamiętać prosto: tętnica wieńcowa zatkana = część serca bez tlenu = martwica. W praktyce opiekun medyczny nie diagnozuje zawału, ale musi szybko rozpoznać objawy alarmowe: silny ból za mostkiem, duszność, zimne poty, bladość, nudności, lęk, osłabienie, czasem ból promieniujący do lewej ręki, żuchwy albo pleców. Dobra praktyka to natychmiast powiadomić pielęgniarkę, lekarza lub wezwać ZRM, nie zostawiać chorego samego, ograniczyć wysiłek, ułożyć w pozycji półsiedzącej jeśli oddychanie na to pozwala i obserwować tętno, ciśnienie oraz oddech. Standardowo liczy się czas, bo im szybciej przywróci się przepływ w tętnicy wieńcowej, tym mniejszy obszar martwicy mięśnia sercowego.
Zawału serca nie należy mylić z reakcją alergiczną, zwykłym stanem zapalnym czy skutkiem samej wysokiej gorączki. Reakcja alergiczna może być bardzo groźna, zwłaszcza gdy rozwija się wstrząs anafilaktyczny, spadek ciśnienia, obrzęk dróg oddechowych i duszność. Nie jest to jednak typowy mechanizm martwicy ściany mięśnia sercowego. Alergia dotyczy głównie nieprawidłowej odpowiedzi układu immunologicznego na alergen, a nie zamknięcia naczynia wieńcowego przez skrzeplinę. Proces zapalny także może dotyczyć serca, na przykład w zapaleniu mięśnia sercowego, osierdzia lub wsierdzia, i wtedy pacjent może mieć ból w klatce piersiowej, osłabienie czy zaburzenia rytmu. To jednak inna jednostka chorobowa niż klasyczny zawał, bo w zawale kluczowe jest niedokrwienie wynikające z zablokowania przepływu krwi w tętnicy wieńcowej. Bardzo wysoka gorączka obciąża układ krążenia, przyspiesza tętno, zwiększa zapotrzebowanie organizmu na tlen i może pogorszyć stan osoby z chorobą serca. Sama gorączka nie powoduje jednak typowo martwicy ściany serca. Typowy błąd myślowy polega na tym, że uczniowie kojarzą zawał z każdym ciężkim stanem ogólnym: dusznością, bólem, osłabieniem albo temperaturą. W opiece praktycznej trzeba patrzeć na mechanizm. Przy podejrzeniu zawału najważniejsze są objawy niedokrwienia serca i szybkie uruchomienie pomocy medycznej, bo tu naprawdę minuty mają znaczenie, nie ma co czekać aż przejdzie.