O zastosowaniu przymusu bezpośredniego wobec pacjenta z zaburzeniami psychicznymi, przebywającego w szpitalu, może zadecydować
W tej sytuacji kluczowe są dwie rzeczy: kto może podjąć decyzję oraz z jakiego powodu można zastosować przymus bezpośredni. Poprawna jest odpowiedź, że decyduje lekarz, gdy pacjent dopuszcza się zamachu przeciwko własnemu zdrowiu. To jest zgodne z zasadami wynikającymi z ochrony zdrowia psychicznego i praw pacjenta. Przymus bezpośredni nie jest metodą „uspokojenia” pacjenta dla wygody personelu, tylko środkiem wyjątkowym, stosowanym wtedy, gdy istnieje realne zagrożenie, np. pacjent próbuje zrobić sobie krzywdę, atakuje innych, gwałtownie niszczy otoczenie albo w inny sposób stwarza poważne niebezpieczeństwo. W szpitalu decyzję co do zasady podejmuje lekarz, określając też rodzaj środka, np. przytrzymanie, unieruchomienie, izolację czy podanie leku. Personel, w tym opiekun medyczny, może pomagać w wykonaniu zaleceń i obserwować pacjenta, ale nie samodzielnie decydować o takim działaniu. Moim zdaniem to bardzo ważne, bo przymus mocno narusza wolność pacjenta, więc musi być dobrze uzasadniony, udokumentowany i kontrolowany. W praktyce trzeba też cały czas dbać o godność chorego, bezpieczeństwo oddechu, krążenia, skórę, kontakt słowny i regularną ocenę stanu pacjenta.
W tym pytaniu łatwo pomylić agresywne zachowanie pacjenta z dowolnością działania personelu, a tak to nie działa. Przymus bezpośredni wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi jest środkiem wyjątkowym, mocno uregulowanym prawnie. Nie może o nim decydować każda osoba z personelu medycznego tylko dlatego, że pacjent nie współpracuje albo jest trudny w kontakcie. Brak współpracy, odmowa rozmowy, krzyk czy napięcie emocjonalne same w sobie nie wystarczają. Najpierw stosuje się komunikację terapeutyczną, deeskalację, zapewnienie spokojnego otoczenia, ocenę przyczyn zachowania, czasem konsultację lekarską. Dopiero realne zagrożenie zdrowia, życia lub bezpieczeństwa może uzasadniać przymus. Podobnie odmowa połknięcia leków nasercowych nie jest automatycznym powodem do przymusowego działania przez pielęgniarkę. Pacjent ma prawa, w tym prawo do informacji i co do zasady do wyrażania zgody na świadczenia zdrowotne. Oczywiście są sytuacje nagłe, ale muszą być ocenione zgodnie z procedurą, a nie na zasadzie „bo pacjent nie chce”. Opiekun medyczny także nie ma kompetencji do samodzielnego decydowania o przymusie, nawet jeśli pacjent niszczy przedmioty. Może natomiast szybko wezwać pielęgniarkę lub lekarza, zabezpieczyć innych pacjentów, usunąć niebezpieczne przedmioty, zachować dystans i przekazać dokładną obserwację. Z mojego doświadczenia uczniowie często myślą, że skoro ktoś jest najbliżej pacjenta, to może podjąć decyzję. W opiece zdrowotnej liczą się jednak kompetencje zawodowe, procedury, dokumentacja i odpowiedzialność prawna. Dlatego właściwe rozumowanie prowadzi do lekarza oraz do sytuacji realnego zamachu na własne zdrowie.