Pacjent niesamodzielny, któremu opiekun ma pomóc w przyjmowaniu leków, odmawia ich przyjęcia. W tej sytuacji opiekun powinien
Odmowa przyjęcia leków przez pacjenta niesamodzielnego to sytuacja, której opiekun nie może rozwiązać samodzielnie na zasadzie jakoś to będzie. Najwłaściwsze postępowanie to bezzwłoczny kontakt z lekarzem prowadzącym, ewentualnie pielęgniarką koordynującą, zgodnie z organizacją pracy w danej placówce. Opiekun medyczny pomaga w przyjmowaniu leków, ale nie zmienia zleceń lekarskich, nie decyduje o odstawieniu terapii i nie może stosować przymusu. Trzeba spokojnie ustalić przyczynę odmowy: ból przy połykaniu, nudności, lęk przed działaniami niepożądanymi, zaburzenia poznawcze, nieufność, zmęczenie albo zwykłe niezrozumienie sytuacji. W praktyce dobrze jest wyjaśnić pacjentowi, jaki lek ma przyjąć, o ile mamy takie informacje w zakresie swoich kompetencji, zapewnić komfort, podać wodę, sprawdzić pozycję siedzącą i nie naciskać agresywnie. Następnie należy zgłosić odmowę, opisać okoliczności i dopilnować wpisu w dokumentacji zgodnie z procedurą. Moim zdaniem to bardzo ważny przykład pracy zespołowej: szanujemy prawa pacjenta, ale równocześnie dbamy o bezpieczeństwo terapii.
W tej sytuacji łatwo wpaść w skrajności, a żadna z nich nie jest dobra. Samo uszanowanie odmowy i pozostawienie sprawy bez zgłoszenia może wyglądać na poszanowanie autonomii pacjenta, ale w opiece medycznej to za mało. Pacjent ma prawo odmówić świadczenia, jednak opiekun ma obowiązek poinformować odpowiednie osoby, bo pominięcie dawki leku może spowodować realne zagrożenie, np. wzrost ciśnienia, zaostrzenie bólu, zaburzenia glikemii albo pogorszenie stanu neurologicznego. Z mojego doświadczenia takie sytuacje często wynikają nie ze złej woli pacjenta, tylko z lęku, splątania, trudności w połykaniu czy braku zaufania. Podanie leku siłą jest naruszeniem godności, nietykalności cielesnej i praw pacjenta. To nie jest zwykła pomoc, tylko przymus, który wymaga szczególnych podstaw prawnych i decyzji osób uprawnionych, a nie samodzielnej decyzji opiekuna. Równie nieprawidłowe jest ukrywanie leku w jedzeniu albo podawanie go bez informowania pacjenta. Takie działanie niszczy zaufanie, może być niebezpieczne farmakologicznie, bo nie każdy lek wolno kruszyć lub mieszać z pokarmem, i dodatkowo fałszuje obraz współpracy pacjenta z personelem. Typowy błąd myślowy polega na założeniu, że skoro lek jest zlecony, to trzeba go podać za wszelką cenę. W standardzie dobrej praktyki najpierw chronimy bezpieczeństwo, komunikujemy się spokojnie, obserwujemy stan pacjenta, zgłaszamy odmowę lekarzowi lub pielęgniarce i dokumentujemy zdarzenie.