U osób w wieku podeszłym, w wyniku nadmiernej aktywności osteoklastów (komórek rozkładających kość) i zbyt małej aktywności osteoblastów (komórek budujących kość), dochodzi do
U osób starszych przewaga aktywności osteoklastów nad osteoblastami prowadzi do zmniejszenia masy kostnej, czyli kość jest szybciej rozkładana niż odbudowywana. To jest mechanizm typowy dla osteopenii i osteoporozy. Osteoklasty resorbują tkankę kostną, a osteoblasty tworzą nową macierz kostną i uczestniczą w jej mineralizacji. Jeżeli ten bilans jest ujemny przez dłuższy czas, kości stają się bardziej kruche, mniej odporne na obciążenia i łatwiej dochodzi do złamań, szczególnie szyjki kości udowej, kręgów oraz kości przedramienia. Moim zdaniem to jedna z ważniejszych rzeczy w opiece nad seniorem, bo nie zawsze widać ją od razu, a konsekwencje bywają poważne. W praktyce opiekun powinien zwracać uwagę na ból pleców, zmniejszenie wzrostu, pochyloną sylwetkę, lęk przed chodzeniem i ryzyko upadków. Dobre praktyki obejmują bezpieczne przemieszczanie, usuwanie przeszkód z podłogi, właściwe obuwie, pomoc przy wstawaniu oraz zachęcanie do aktywności dostosowanej do stanu pacjenta. Znaczenie ma też dieta z odpowiednią ilością białka, wapnia i witaminy D oraz stosowanie zaleceń lekarza, np. diagnostyka gęstości mineralnej kości metodą DXA.
W tym pytaniu kluczowe jest zrozumienie, jakie komórki odpowiadają za przebudowę kości. Osteoklasty rozkładają tkankę kostną, a osteoblasty ją odbudowują. Gdy u osoby w podeszłym wieku osteoklasty działają zbyt intensywnie, a osteoblasty zbyt słabo, skutkiem nie będzie przede wszystkim utrata masy mięśniowej, tylko ubytek tkanki kostnej. Utrata mięśni, czyli sarkopenia, rzeczywiście często występuje u seniorów, ale jej mechanizm wiąże się bardziej ze zmniejszoną aktywnością fizyczną, zmianami hormonalnymi, niedożywieniem białkowym, chorobami przewlekłymi i procesem starzenia mięśni, a nie bezpośrednio z pracą osteoklastów i osteoblastów. Łatwo to pomylić, bo słabsze kości i słabsze mięśnie często występują razem i zwiększają ryzyko upadku. Usztywnienie krążków międzykręgowych to inny proces zwyrodnieniowy, związany głównie z odwodnieniem krążków, utratą elastyczności i zmianami w strukturze kolagenu. Nie wynika ono z nadmiernej resorpcji kości przez osteoklasty. Podobnie zniszczenie chrząstki stawowej dotyczy choroby zwyrodnieniowej stawów, gdzie problemem jest degradacja chrząstki, przeciążenia, stan zapalny i zmiany w obrębie stawu. Chrząstka nie jest tkanką kostną, więc jej niszczenie nie jest bezpośrednim skutkiem zaburzonej równowagi osteoklastów i osteoblastów. Z mojego doświadczenia najczęstszy błąd myślowy polega na wrzucaniu wszystkich zmian starczych układu ruchu do jednego worka. A w opiece trzeba rozróżniać: kość, mięsień, chrząstkę i krążek międzykręgowy, bo obserwacja objawów i profilaktyka będą trochę inne.