W jaki sposób należy pielęgnować jamę ustną niesamodzielnej pacjentce, która ma zmiany błony śluzowej?
W tej sytuacji najważniejsza jest miejscowa pielęgnacja zmienionej błony śluzowej jamy ustnej, dlatego właściwe jest pędzlowanie jamy ustnej boraksem z gliceryną, o ile jest to zgodne z procedurą placówki i zaleceniem personelu medycznego. Boraks z gliceryną działa miejscowo: ułatwia oczyszczanie śluzówki, zmniejsza podrażnienie, a gliceryna dodatkowo natłuszcza i osłania wysuszone miejsca. U pacjentki niesamodzielnej zwykłe płukanie często nie wystarczy, bo chora może nie umieć wypłukać i wypluć płynu, a przy zaburzeniach połykania istnieje ryzyko zachłyśnięcia. W praktyce należy założyć rękawiczki, ocenić jamę ustną, używać jałowych gazików lub patyczków zgodnie z zasadami aseptyki i delikatnie pędzlować policzki od wewnątrz, dziąsła, język oraz podniebienie. Nie robi się tego na siłę, bo zmieniona śluzówka łatwo krwawi. Moim zdaniem warto zawsze obserwować, czy nie ma nalotów, pęknięć, krwawienia, nieprzyjemnego zapachu albo bólu przy jedzeniu, bo to może wymagać zgłoszenia pielęgniarce lub lekarzowi. Dobra higiena jamy ustnej zmniejsza ryzyko zakażeń, poprawia komfort i często ułatwia późniejsze karmienie pacjentki.
Samo płukanie jamy ustnej roztworem soli fizjologicznej może być pomocne w łagodnym oczyszczaniu śluzówki, ale u osoby niesamodzielnej nie jest najlepszym podstawowym sposobem postępowania przy widocznych zmianach błony śluzowej. Trzeba pamiętać, że pacjentka może nie współpracować, nie utrzymać płynu w ustach albo nie wypluć go prawidłowo. Wtedy zamiast pielęgnacji pojawia się ryzyko zakrztuszenia, szczególnie u osób leżących, po udarze, osłabionych lub z dysfagią. Sól fizjologiczna nie zastępuje też miejscowego pędzlowania preparatem przeznaczonym do zmian śluzówkowych. Podawanie witamin z grupy B bywa kojarzone z zajadami, stanami zapalnymi i niedoborami, ale to nie jest czynność higieniczno-pielęgnacyjna wykonywana bezpośrednio przy zmianach w jamie ustnej. Suplementacja wymaga oceny przyczyny problemu i zwykle decyzji lekarza, bo objawy w jamie ustnej mogą wynikać z infekcji grzybiczej, urazu protezą, odwodnienia, leczenia antybiotykami albo chorób ogólnych. Podawanie dużej ilości płynów również jest ogólnie korzystne, bo nawodnienie zmniejsza suchość śluzówek, ale nie rozwiązuje miejscowego problemu. U niektórych pacjentek trzeba jeszcze uwzględnić ograniczenia płynów, niewydolność serca, choroby nerek albo trudności w połykaniu. Typowy błąd polega na tym, że wybiera się działania ogólnie zdrowe, zamiast tego, co jest konkretną procedurą pielęgnacyjną dla zmienionej błony śluzowej. W opiece nad osobą niesamodzielną liczy się celowane, delikatne oczyszczanie jamy ustnej, obserwacja zmian i szybkie zgłoszenie niepokojących objawów personelowi medycznemu.