Pielęgnacja przeciwodleżynowa pacjenta z paraplegią, leżącego w łóżku, powinna polegać między innymi na eliminowaniu ucisku w okolicy zagrożonej oraz myciu skóry
W tej sytuacji najlepszy jest wybór pielęgnacji skóry ciepłą wodą z mydłem o pH 5,5, z delikatnym osuszaniem i natłuszczeniem skóry oliwką. Skóra ma naturalny lekko kwaśny płaszcz ochronny, zwykle około pH 5,5, dlatego takie mydło mniej narusza barierę naskórkową i nie przesusza tak mocno skóry. U pacjenta z paraplegią ryzyko odleżyn jest duże, bo często nie czuje ucisku, bólu albo dyskomfortu i sam nie zmienia pozycji w odpowiednim momencie. Dlatego sama higiena to za mało, ale jest bardzo ważnym elementem profilaktyki. Ciepła, nie gorąca woda poprawia komfort i nie drażni skóry. Delikatne osuszanie, najlepiej przez przykładanie ręcznika, a nie tarcie, chroni naskórek przed mikrourazami. Oliwka pomaga natłuścić skórę i ograniczyć jej wysychanie, choć moim zdaniem trzeba pamiętać, żeby nie nakładać jej przesadnie dużo, bo skóra ma oddychać i nie może być stale wilgotna. W praktyce przy toalecie należy obejrzeć okolice kości krzyżowej, pięt, łokci, bioder i kostek. Jeśli widać zaczerwienienie, które nie blednie po odciążeniu, to jest już sygnał alarmowy. Dobre standardy opieki mówią też o regularnej zmianie pozycji, stosowaniu materaca przeciwodleżynowego, wygładzaniu prześcieradła, unikaniu fałd i okruszków oraz dbaniu o odżywienie i nawodnienie pacjenta.
W profilaktyce odleżyn łatwo pomylić zwykłą toaletę ciała z działaniami, które rzeczywiście chronią skórę chorego leżącego. Skóra pacjenta z paraplegią jest szczególnie narażona na uszkodzenie, bo długotrwały ucisk zamyka drobne naczynia krwionośne, pogarsza ukrwienie tkanek i może prowadzić do martwicy. Dlatego pielęgnacja musi być łagodna, systematyczna i połączona z odciążaniem miejsc zagrożonych. Zbyt intensywne osuszanie czy energiczne pocieranie skóry nie jest dobre, nawet jeśli komuś wydaje się, że pobudza krążenie. W rzeczywistości może powodować mikrouszkodzenia naskórka, szczególnie u osób starszych, wychudzonych albo z zaburzeniami czucia. Nie jest też korzystne używanie preparatów o zbyt kwaśnym lub drażniącym pH, jeśli nie odpowiadają fizjologicznej barierze skóry. Za najbardziej bezpieczne przy codziennej toalecie uznaje się środki około pH 5,5, bo wspierają naturalny płaszcz hydrolipidowy. Problemem bywa również talk. Dawniej stosowano go bardzo często, ale w profilaktyce odleżyn trzeba uważać, bo talk może zbijać się w grudki, szczególnie przy wilgoci, pocie lub nietrzymaniu moczu. Takie grudki zwiększają tarcie i ucisk punktowy, czyli dokładnie to, czego chcemy uniknąć. Podobnie samo natarcie kremem odżywczym nie zastąpi prawidłowego osuszenia, obserwacji skóry i zmiany pozycji. Typowy błąd myślowy polega na tym, że im więcej kosmetyków i mocniejsze nacieranie, tym lepsza pielęgnacja. W opiece przeciwodleżynowej jest odwrotnie: liczy się delikatność, czystość, suchość, odciążenie oraz szybka reakcja na zaczerwienienie. Z mojego doświadczenia najwięcej daje prosta, ale konsekwentna rutyna: toaleta, dokładne obejrzenie skóry, delikatne osuszenie, cienka warstwa preparatu ochronnego i regularna zmiana ułożenia pacjenta.