Przeciwwskazaniem do wykonywania ćwiczeń czynnych jest
Ostry stan zapalny stawu jest przeciwwskazaniem do wykonywania ćwiczeń czynnych, bo w tej fazie tkanki są podrażnione, często występuje ból, obrzęk, ucieplenie, zaczerwienienie i ograniczenie ruchomości. Ćwiczenia czynne wymagają pracy własnych mięśni pacjenta, a więc zwiększają obciążenie stawu. W ostrym zapaleniu może to nasilić wysięk, ból i mikrourazy struktur okołostawowych, np. torebki stawowej, więzadeł czy chrząstki. W praktyce najpierw dąży się do wyciszenia stanu zapalnego: odciążenie kończyny, odpowiednie ułożenie, czasem zimne okłady, farmakoterapia zalecona przez lekarza i obserwacja objawów. Dopiero potem, zgodnie z zaleceniem fizjoterapeuty, wprowadza się ruch, zwykle stopniowo: ćwiczenia bierne, czynno-bierne, a następnie czynne. Moim zdaniem to ważna zasada, bo czasem pacjent chce się szybko rozruszać, ale przy ostrym zapaleniu takie działanie może bardziej zaszkodzić niż pomóc. Osłabienie siły mięśni bywa wręcz wskazaniem do ćwiczeń, tylko dobranych rozsądnie. BMI powyżej 30 albo ciśnienie 135/85 mmHg wymagają uwagi i oceny tolerancji wysiłku, ale same w sobie nie są typowym bezwzględnym przeciwwskazaniem do ćwiczeń czynnych.
W tym pytaniu łatwo pomylić przeciwwskazanie z sytuacją, która wymaga ostrożności albo modyfikacji ćwiczeń. Osłabienie siły mięśni nie jest powodem, żeby z zasady rezygnować z ćwiczeń czynnych. Wręcz przeciwnie, często właśnie po to je stosujemy: żeby poprawić siłę, kontrolę ruchu, zakres ruchomości i samodzielność pacjenta. Oczywiście ćwiczenia muszą być dobrane do możliwości chorego, czasem zaczyna się od ćwiczeń czynnych w odciążeniu albo z pomocą terapeuty, ale samo osłabienie mięśni nie zamyka drogi do aktywności. To taki dość częsty błąd myślowy: skoro pacjent jest słaby, to nie powinien ćwiczyć. W rehabilitacji zwykle chodzi o to, żeby ćwiczył bezpiecznie, a nie żeby nie ćwiczył wcale. BMI powyżej 30 również nie jest typowym przeciwwskazaniem do ćwiczeń czynnych. Otyłość zwiększa obciążenie stawów, może powodować szybszą męczliwość i wymaga kontroli oddechu, tętna oraz doboru pozycji, ale aktywność ruchowa jest zwykle elementem postępowania prozdrowotnego. Trzeba tylko unikać przeciążania, np. przy dużych problemach z kolanami czy biodrami. Ciśnienie 135/85 mmHg jest wartością podwyższoną w stosunku do ideału, ale nie oznacza automatycznie zakazu ćwiczeń. Przed wysiłkiem należy ocenić stan pacjenta, samopoczucie, duszność, ból w klatce piersiowej, zawroty głowy i zalecenia lekarskie. Dopiero znacznie wyższe, niekontrolowane wartości ciśnienia albo objawy alarmowe mogą być powodem wstrzymania ćwiczeń. Najważniejszym przeciwwskazaniem w podanym zestawie jest ostry stan zapalny stawu, bo ruch czynny może nasilić ból, obrzęk i uszkodzenie tkanek. W dobrej praktyce opiekun medyczny nie forsuje pacjenta, tylko obserwuje objawy i działa zgodnie z planem zespołu terapeutycznego.