Ograniczenie sprawności fizycznej u ludzi starszych wynika ze
Ograniczenie sprawności fizycznej u osób starszych bardzo często wynika ze zmniejszenia ruchomości w stawach, czyli z mniejszego zakresu ruchu w stawach biodrowych, kolanowych, barkowych, skokowych czy w kręgosłupie. To jest odpowiedź prawidłowa, bo wraz z wiekiem dochodzi do zmian zwyrodnieniowych chrząstki stawowej, osłabienia mięśni, skracania tkanek miękkich, gorszej elastyczności więzadeł i ścięgien. W praktyce oznacza to, że senior może mieć problem z wstaniem z krzesła, wejściem do wanny, ubraniem skarpetek, podniesieniem ręki do czesania włosów albo bezpiecznym chodzeniem po schodach. Moim zdaniem to jedna z tych rzeczy, które w opiece widać od razu, nawet bez specjalistycznego sprzętu. Dobre praktyki obejmują obserwację chodu, ocenę samodzielności w czynnościach dnia codziennego, zachęcanie do bezpiecznej aktywności, ćwiczeń zakresu ruchu, pionizacji i współpracy z fizjoterapeutą. Ważne jest też dostosowanie otoczenia: stabilne krzesło, poręcze, odpowiednie obuwie, brak dywaników, które zwiększają ryzyko upadku. Sama ruchomość stawów wpływa nie tylko na sprawność, ale też na profilaktykę przykurczów, odleżyn i utrzymanie możliwie dużej niezależności podopiecznego.
Ograniczenie sprawności fizycznej u osób starszych nie wynika typowo ze zmniejszenia zawartości tkanki tłuszczowej. U wielu seniorów skład ciała zmienia się raczej w stronę spadku masy mięśniowej, czyli sarkopenii, oraz względnego wzrostu ilości tkanki tłuszczowej, zwłaszcza przy małej aktywności. To właśnie utrata siły mięśniowej, gorsza koordynacja i sztywność stawów powodują trudności w poruszaniu się, a nie samo zmniejszenie tłuszczu. Błędne jest też założenie, że starzenie wiąże się ze zwiększonym wydzielaniem hormonów poprawiających sprawność. Z wiekiem często obserwuje się raczej osłabienie czynności niektórych gruczołów, zmiany metaboliczne i wolniejszą regenerację tkanek. Nie można więc tłumaczyć ograniczenia sprawności wzrostem aktywności hormonalnej, bo to nie pasuje do fizjologii starzenia. Podobnie zwiększenie pojemności pęcherzyków płucnych nie jest typowym mechanizmem poprawiającym funkcjonowanie seniora. W układzie oddechowym częściej dochodzi do zmniejszenia sprężystości płuc, gorszej wentylacji, słabszej pracy mięśni oddechowych i mniejszej tolerancji wysiłku. Typowy błąd myślowy polega tu na kojarzeniu każdej zmiany w organizmie z ogólnym starzeniem, bez sprawdzenia, czy ta zmiana rzeczywiście ogranicza ruch. W opiece praktycznej najbardziej znaczące są: zakres ruchu w stawach, siła mięśni, równowaga, ból oraz bezpieczeństwo podczas przemieszczania. Z mojego doświadczenia, jeśli senior ma sztywne biodra, kolana albo barki, to nawet prosta toaleta czy zmiana pozycji w łóżku robi się dla niego dużym wysiłkiem.