Wraz ze starzeniem się organizmu bardzo często następuje
Wraz z wiekiem bardzo często dochodzi do zmniejszenia ruchomości w stawach i to jest typowa, fizjologiczna zmiana starzenia się organizmu. Wynika to m.in. z mniejszej elastyczności więzadeł i ścięgien, zużywania chrząstki stawowej, słabszego smarowania powierzchni stawowych przez płyn maziowy oraz z ogólnego spadku aktywności ruchowej. U wielu osób dochodzą też zmiany zwyrodnieniowe, ból, sztywność poranna albo lęk przed upadkiem, co jeszcze bardziej ogranicza ruch. W praktyce opiekuna medycznego ma to duże znaczenie: przy wstawaniu z łóżka, przesadzaniu na wózek, toalecie całego ciała czy ubieraniu trzeba uwzględnić wolniejsze tempo i mniejszy zakres ruchu. Dobrą praktyką jest obserwacja bólu, obrzęku, zaczerwienienia stawu, asymetrii ruchów oraz zgłaszanie niepokojących objawów pielęgniarce lub fizjoterapeucie. Moim zdaniem to jedna z tych rzeczy, które widać od razu przy opiece: osoba starsza często nie podniesie ręki tak wysoko, nie zegnie kolana tak sprawnie, więc nie wolno jej szarpać ani poganiać. Pomagają ćwiczenia bierne i czynne w bezpiecznym zakresie, prawidłowe ułożenie, asekuracja przy chodzeniu, sprzęt pomocniczy i profilaktyka upadków.
Przy starzeniu się organizmu łatwo pomylić kilka zjawisk, bo wiele zmian zachodzi naraz, ale nie wszystkie wymienione odpowiedzi pasują do typowego obrazu starzenia. Pogorszenie widzenia z oddali w porównaniu z bliskim nie jest klasycznym przykładem zmiany wieku podeszłego. Bardziej charakterystyczna jest prezbiopia, czyli starczowzroczność: osoba starsza gorzej widzi z bliska, ma trudność z czytaniem drobnego druku, odsuwa gazetę albo telefon dalej od oczu. Wynika to ze zmniejszenia elastyczności soczewki i słabszej akomodacji. Dlatego w opiece ważne jest dobre oświetlenie, okulary pod ręką i kontrastowe oznaczenia, a nie zakładanie, że problem dotyczy głównie dali. Zwiększenie masy mięśni także nie jest typowe. Najczęściej obserwuje się sarkopenię, czyli stopniowy spadek masy i siły mięśniowej, zwłaszcza gdy senior ma mało ruchu, choroby przewlekłe albo niedobory białka. To przekłada się na wolniejszy chód, trudniejsze wstawanie z krzesła i większe ryzyko upadku. Również poprawa pamięci krótkotrwałej nie jest zwyczajnym skutkiem starzenia. U wielu osób pamięć świeża i szybkość przetwarzania informacji trochę słabną, choć doświadczenie życiowe i pamięć długotrwała mogą być całkiem dobre. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś kojarzy starość ogólnie z każdą zmianą organizmu i wybiera odpowiedź brzmiącą medycznie. A tu trzeba rozróżnić: fizjologiczne starzenie najczęściej ogranicza sprawność narządu ruchu, w tym zakres ruchu w stawach. Z mojego doświadczenia najpraktyczniej zapamiętać to przez codzienne czynności: wstanie, umycie pleców, założenie skarpetek czy wejście pod prysznic stają się trudniejsze właśnie przez sztywność stawów i słabsze mięśnie.