Pacjentka chorująca na stwardnienie rozsiane ma wzmożone napięcie mięśniowe. W celu przeciwdziałania przykurczom opiekun powinien stosować ułożenie przeciwspastyczne, układając pacjentkę na
Ułożenie na boku z mniej zaznaczonymi zmianami spastycznymi lub na brzuchu jest właściwe, bo pomaga zmniejszać wpływ wzmożonego napięcia mięśniowego i ogranicza ryzyko utrwalania się przykurczów. W stwardnieniu rozsianym spastyczność często dotyczy kończyn, zwłaszcza gdy pacjentka długo przebywa w jednej pozycji. Ułożenie przeciwspastyczne ma za zadanie rozciągać mięśnie, które mają tendencję do nadmiernego napięcia, oraz zapobiegać ustawieniom zgięciowym w biodrach, kolanach czy stopach. W praktyce opiekun powinien zadbać o spokojną zmianę pozycji, stabilne podparcie tułowia, prawidłowe ułożenie kończyn i unikanie gwałtownych ruchów, bo one potrafią nasilić spastyczność. Pozycja na brzuchu sprzyja wyprostowi w stawach biodrowych i przeciwdziała przykurczom zgięciowym, ale trzeba sprawdzić, czy pacjentka ją toleruje oddechowo i krążeniowo. Z mojego doświadczenia najważniejsze jest nie samo „położyć pacjenta”, tylko dobrze skontrolować ustawienie całego ciała: głowy, barków, miednicy, kolan i stóp. Dobre praktyki opiekuńcze obejmują też regularną zmianę pozycji, obserwację skóry, stosowanie udogodnień tylko wtedy, gdy nie utrwalają złego ustawienia, oraz współpracę z fizjoterapeutą.
W tym pytaniu łatwo pomylić wygodę chwilową pacjentki z działaniem przeciwspastycznym. Ułożenie na plecach z wałkiem pod kolanami bywa odbierane jako komfortowe, bo zmniejsza napięcie i daje uczucie „rozluźnienia”, ale przy dłuższym stosowaniu może utrwalać zgięcie w stawach kolanowych i biodrowych. A właśnie tego chcemy unikać u osoby ze spastycznością, bo przykurcz zgięciowy później bardzo utrudnia pionizację, zmianę pozycji, higienę i transfer z łóżka na wózek. Podobny problem dotyczy bezrefleksyjnego podkładania wałka pod stopy. Jeżeli stopa zostanie ustawiona nieprawidłowo, można nasilać niekorzystne ustawienie, na przykład opadanie stopy albo ucisk w okolicy pięt. Udogodnienia powinny wspierać prawidłowe ustawienie anatomiczne, a nie tylko „coś podeprzeć”. Ułożenie na boku z bardziej zaznaczonymi zmianami spastycznymi też nie jest najlepszym wyborem, ponieważ może zwiększać ucisk, nasilać nieprawidłowe wzorce napięcia i utrudniać rozluźnienie zajętych grup mięśniowych. Typowy błąd myślowy polega na tym, że opiekun wybiera stronę bardziej chorą, bo chce ją „odciążyć” albo mieć ją bliżej siebie do obserwacji. W ułożeniu przeciwspastycznym ważniejsze jest jednak hamowanie patologicznego napięcia i profilaktyka przykurczów. Dlatego wybiera się bok z mniej nasilonymi zmianami spastycznymi albo pozycję na brzuchu, jeśli nie ma przeciwwskazań. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: pozycja ma chronić zakres ruchu w stawach, skórę i funkcję pacjenta na przyszłość, a nie tylko wyglądać wygodnie przez kilka minut.