75-letnia podopieczna z demencją samodzielnie myje się, spożywa posiłki, przyjmuje leki. Wymaga przypominania o tych czynnościach. Opisane zachowanie podopiecznej świadczy
Opis pasuje do zaburzeń pamięci, bo podopieczna technicznie potrafi wykonać czynności dnia codziennego: umyć się, zjeść posiłek i przyjąć leki. Problem nie leży więc w samej sprawności wykonawczej, tylko w tym, że trzeba jej przypomnieć, co ma zrobić i kiedy. W demencji bardzo często najpierw pogarsza się pamięć świeża, orientacja w czasie oraz planowanie czynności. Osoba może mieć zachowane nawyki i automatyzmy, ale bez bodźca z zewnątrz nie rozpoczyna działania. W praktyce opiekuńczej stosuje się wtedy podpowiedzi słowne, plan dnia, etykiety, widoczne przypomnienia, pudełka na leki i stałą rutynę. Moim zdaniem to ważne, żeby nie wyręczać od razu takiej osoby, bo dobra praktyka mówi o wspieraniu samodzielności i zachowaniu godności pacjenta. Przypominanie jest formą nadzoru i kompensacji deficytów poznawczych, a nie dowodem, że podopieczna nic nie umie.
W tej sytuacji łatwo pomylić różne pojęcia z zakresu oceny funkcjonowania osoby starszej, ale opis nie wskazuje na utratę podstawowych umiejętności życiowych. Podopieczna nadal wykonuje czynności samoobsługowe, czyli ma zachowaną zdolność do realizacji podstawowych aktywności dnia codziennego, takich jak higiena, jedzenie czy przyjmowanie leków. Gdyby chodziło o brak umiejętności życiowych, problem dotyczyłby raczej nieumiejętności wykonania czynności, dezorganizacji całego działania albo całkowitej zależności od opiekuna. Tutaj kluczowe jest to, że czynność jest możliwa, tylko wymaga zainicjowania przez przypomnienie. Brak sprawności manualnej też nie pasuje, bo wtedy widzielibyśmy trudność w chwytaniu sztućców, odkręcaniu opakowań, myciu konkretnych części ciała czy manipulowaniu tabletkami. Sama potrzeba przypomnienia nie mówi o niesprawnych dłoniach. Labilność emocjonalna oznacza chwiejność nastroju, płaczliwość, drażliwość albo szybkie zmiany emocji, a w opisie nie ma takich objawów. Typowy błąd myślowy polega na tym, że każdą niesamodzielność u osoby z demencją wrzuca się do jednego worka. W dobrej praktyce opiekuńczej rozdziela się funkcje poznawcze, sprawność ruchową, stan emocjonalny i poziom samodzielności. Z mojego doświadczenia, właśnie ta dokładna obserwacja pozwala dobrać właściwe wsparcie: przypomnienie, a nie wyręczanie, oraz nadzór nad lekami dla bezpieczeństwa.