Posługiwanie się materiałami pozbawionymi bakterii i ich zarodków to
Aseptyka oznacza takie postępowanie, które ma zapobiec wprowadzeniu drobnoustrojów do jałowego pola, rany, cewnika, opatrunku czy narzędzi. W tym pytaniu ważne jest słowo „posługiwanie się”. Nie chodzi o sam proces niszczenia bakterii, tylko o pracę z materiałami już pozbawionymi bakterii i ich form przetrwalnikowych, czyli zarodników. Aseptyka to np. używanie jałowych rękawiczek, jałowych gazików, sterylnych narzędzi, nie dotykanie końcówki cewnika, zachowanie czystego pola zabiegowego i otwieranie pakietów sterylnych tak, żeby ich nie skazić. W praktyce opiekuna medycznego ma to ogromne znaczenie przy zmianie opatrunku, kontakcie z raną, pielęgnacji stomii, pracy przy cewniku czy przygotowaniu sprzętu do zabiegu wykonywanego przez personel medyczny. Z mojego doświadczenia najłatwiej zapamiętać: aseptyka to niedopuszczanie drobnoustrojów tam, gdzie ich nie powinno być. Standardem dobrej praktyki jest higiena rąk, stosowanie środków ochrony indywidualnej, kontrola dat ważności pakietów jałowych, sprawdzanie czy opakowanie nie jest uszkodzone oraz unikanie zbędnego dotykania materiałów sterylnych. Nawet drobne naruszenie zasad, takie jak położenie jałowego gazika na nieodkażonym blacie, sprawia, że materiał przestaje być jałowy. I tu właśnie wchodzi aseptyka, trochę wymagająca, ale bardzo logiczna.
W tym zagadnieniu łatwo pomylić kilka podobnych pojęć, bo wszystkie dotyczą ograniczania zakażeń, ale każde opisuje trochę inny etap postępowania. Antyseptyka dotyczy niszczenia lub hamowania rozwoju drobnoustrojów na żywych tkankach, czyli na skórze, błonach śluzowych albo w obrębie rany. Przykładem będzie odkażenie skóry przed wkłuciem albo zastosowanie preparatu antyseptycznego na ranę, zgodnie z zaleceniami personelu medycznego. To nie jest jednak samo posługiwanie się materiałem jałowym, tylko działanie na tkanki pacjenta. Wyjaławianie, czyli sterylizacja, to proces technologiczny prowadzący do zniszczenia wszystkich form drobnoustrojów, łącznie z formami przetrwalnikowymi bakterii. Może odbywać się np. w autoklawie parą wodną pod ciśnieniem. Po wyjałowieniu sprzęt staje się jałowy, ale umiejętne korzystanie z niego bez skażenia to już zasady aseptyki. Dezynfekcja natomiast zmniejsza liczbę drobnoustrojów na powierzchniach, sprzęcie lub skórze, ale zwykle nie daje gwarancji zniszczenia wszystkich przetrwalników. Dobrym przykładem jest dezynfekcja blatu, termometru czy rąk preparatem alkoholowym. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi hasło bakterie i automatycznie wybiera dezynfekcję albo sterylizację. A w pytaniu kluczowe jest to, że mowa o posługiwaniu się materiałami już pozbawionymi bakterii i zarodków. Moim zdaniem warto kojarzyć to praktycznie: sterylizacja przygotowuje jałowy sprzęt, dezynfekcja ogranicza drobnoustroje w otoczeniu, antyseptyka działa na tkanki, a aseptyka chroni jałowość podczas pracy.