Podczas wykonywania porannej toalety chorej leżącej w łóżku opiekun zauważył u niej brudne włosy, długie paznokcie u stóp, zaczerwienienie w okolicy kości ogonowej i suchość skóry. Powinien bezwzględnie poinformować pielęgniarkę
Zaczerwienienie w okolicy kości ogonowej u osoby leżącej trzeba potraktować jako sygnał alarmowy, bo może to być początek odleżyny, czyli uszkodzenia skóry i tkanek spowodowanego długotrwałym uciskiem. Kość ogonowa, pięty, łopatki, łokcie i okolice krętarzy to miejsca szczególnie narażone, bo skóra jest tam uciskana między podłożem a kością. Opiekun medyczny podczas toalety ma obowiązek obserwować skórę i zgłaszać pielęgniarce niepokojące zmiany, zwłaszcza zaczerwienienie, ucieplenie, obrzęk, ból, pęcherze albo naruszenie naskórka. Moim zdaniem to jedna z najważniejszych obserwacji w codziennej pielęgnacji, bo szybka reakcja może zatrzymać rozwój odleżyny na bardzo wczesnym etapie. W praktyce należy odciążyć tę okolicę, zadbać o zmianę pozycji chorej, suchą i gładką pościel, ochronę skóry przed wilgocią oraz stosowanie udogodnień zgodnie z zaleceniami. Brudne włosy, długie paznokcie czy suchość skóry też wymagają pielęgnacji, ale nie są tak pilnym objawem zagrożenia zdrowotnego jak zaczerwienienie w miejscu typowym dla odleżyn.
W tej sytuacji najważniejsze nie jest to, co wygląda najmniej estetycznie, tylko to, co może świadczyć o zagrożeniu zdrowia chorej. Brudne włosy są problemem higienicznym i należy zaplanować mycie głowy, najlepiej z uwzględnieniem stanu pacjentki, temperatury w sali, zabezpieczenia pościeli i komfortu osoby leżącej. Nie jest to jednak objaw, który bezwzględnie wymaga natychmiastowego poinformowania pielęgniarki, o ile nie ma ran, pasożytów, silnego świądu czy zmian skórnych na głowie. Długie paznokcie u stóp także trzeba skrócić lub zgłosić do pielęgnacji, szczególnie u osób z cukrzycą, zaburzeniami krążenia albo grzybicą, ale samo ich występowanie nie jest typowym ostrym sygnałem ryzyka odleżyny. Suchość skóry jest częsta u osób starszych i unieruchomionych; wymaga natłuszczania, delikatnych preparatów myjących i obserwacji, lecz zwykle mieści się w codziennej pielęgnacji. Typowy błąd polega tu na skupieniu się na zaniedbaniach higienicznych, bo są od razu widoczne i trochę rażą w oczy. Tymczasem zaczerwienienie okolicy kości ogonowej może oznaczać pierwszy stopień odleżyny. Jeżeli skóra po odciążeniu nie blednie, jest cieplejsza, tkliwa lub napięta, trzeba działać szybko. Standard dobrej opieki mówi jasno: opiekun obserwuje, dokumentuje według zasad placówki i przekazuje pielęgniarce informacje o zmianach skórnych w miejscach ucisku. To nie jest donoszenie, tylko normalna praca zespołu terapeutycznego.