Pacjentka w celu utrzymania sprawności w stawach rąk wykonuje ćwiczenia polegające na otwieraniu i zamykaniu dłoni. Są to ćwiczenia
Otwieranie i zamykanie dłoni wykonywane samodzielnie przez pacjentkę to ćwiczenia czynne, bo ruch powstaje dzięki pracy jej własnych mięśni. Pacjentka świadomie napina zginacze i prostowniki palców, porusza stawami śródręczno-paliczkowymi i międzypaliczkowymi, a opiekun lub terapeuta może tylko nadzorować technikę, tempo i bezpieczeństwo. W praktyce takie ćwiczenia stosuje się np. u osób z ograniczoną sprawnością rąk, po dłuższym unieruchomieniu, w chorobach reumatycznych czy u pacjentów starszych, żeby utrzymać zakres ruchu, poprawić krążenie i zapobiegać sztywności. Dobrą praktyką jest wykonywanie ruchów powoli, bez szarpania, w granicach bólu i z obserwacją skóry oraz obrzęków. Moim zdaniem to jedno z prostszych, ale bardzo sensownych ćwiczeń, bo pacjent od razu widzi, że sam coś robi dla swojej sprawności. Gdyby ktoś poruszał palcami pacjentki za nią, wtedy byłyby to ćwiczenia bierne, ale tutaj aktywność wychodzi od samej pacjentki.
W tym pytaniu łatwo pomylić samo ćwiczenie bez sprzętu z ćwiczeniem biernym albo w odciążeniu, ale kluczowe jest źródło ruchu. Jeżeli pacjentka sama otwiera i zamyka dłoń, to uruchamia własne mięśnie i kontroluje ruch. To właśnie definiuje ćwiczenia czynne. Ćwiczenia bierne wyglądają inaczej: ruch wykonuje druga osoba, na przykład fizjoterapeuta, opiekun po instruktażu albo specjalne urządzenie, a pacjent nie napina aktywnie mięśni. Stosuje się je raczej wtedy, gdy chory nie może sam ruszyć kończyną, ma porażenie, głęboki niedowład albo wymaga delikatnego utrzymania zakresu ruchu. Ćwiczenia z obciążeniem wymagają dodatkowego oporu, np. ciężarka, gumy oporowej, sprężyny, piłeczki rehabilitacyjnej o wyraźnym oporze albo pracy przeciwko oporowi ręki terapeuty. Samo zamykanie i otwieranie dłoni nie oznacza jeszcze obciążenia, nawet jeśli dla pacjentki może być męczące. Ćwiczenia w odciążeniu polegają na takim ustawieniu kończyny, aby zmniejszyć wpływ grawitacji, np. kończyna przesuwa się po śliskiej powierzchni, jest podparta na podwieszkach albo wykonuje ruch w specjalnym systemie odciążającym. Typowy błąd myślowy polega na tym, że skoro pacjent nie trzyma ciężarka, to ktoś uznaje ruch za odciążenie. A to nie tak działa. W klasyfikacji ćwiczeń najpierw patrzymy, kto wykonuje ruch i czy mięśnie pacjenta pracują aktywnie. Tutaj pracują, więc są to ćwiczenia czynne.