Podopieczna domu pomocy społecznej ma założony opatrunek gipsowy ze względu na złamanie kości podudzia kończyny dolnej prawej. Ćwiczenia napinania i rozluźniania mięśni pod gipsem, do których opiekun powinien mobilizować podopieczną, należą do ćwiczeń
Ćwiczenia napinania i rozluźniania mięśni pod opatrunkiem gipsowym to ćwiczenia izometryczne, czyli takie, w których mięsień pracuje, ale nie dochodzi do widocznego ruchu w stawie. Mówiąc prościej: podopieczna napina mięśnie łydki czy uda, chwilę utrzymuje napięcie, a potem rozluźnia, ale kończyna pozostaje unieruchomiona w gipsie. To jest bardzo ważne po złamaniu kości podudzia, bo unieruchomienie sprzyja zanikom mięśniowym, obrzękom, gorszemu krążeniu żylnemu i ogólnemu osłabieniu kończyny. Z mojego doświadczenia, takie proste ćwiczenia są często niedoceniane, a naprawdę robią robotę w profilaktyce powikłań. Opiekun powinien mobilizować podopieczną do wykonywania ich zgodnie z zaleceniem lekarza lub fizjoterapeuty, bez bólu i bez forsowania. W praktyce warto obserwować palce stopy: ich kolor, temperaturę, czucie, narastający obrzęk lub ból. Jeżeli pojawia się drętwienie, sinienie, silny ból albo uczucie ucisku pod gipsem, trzeba zgłosić to personelowi medycznemu. Dobra praktyka opiekuńcza polega tu nie tylko na przypominaniu o ćwiczeniach, ale też na bezpiecznej obserwacji stanu kończyny.
W tej sytuacji kluczowe jest rozróżnienie rodzaju pracy mięśniowej. Sama informacja, że podopieczna ma napinać i rozluźniać mięśnie pod gipsem, od razu kieruje nas w stronę ćwiczeń izometrycznych, bo nie ma tu ruchu w stawie ani przemieszczania odłamów kostnych. Ćwiczenia z oporem kojarzą się z aktywną pracą mięśni przeciwko sile zewnętrznej, na przykład taśmie, ciężarkowi albo ręce terapeuty. Przy świeżym złamaniu i opatrunku gipsowym takie myślenie może być ryzykowne, bo opór zwiększa obciążenie tkanek i nie jest czymś, co opiekun sam powinien wdrażać bez wyraźnego zalecenia specjalisty. Ćwiczenia w odciążeniu polegają zwykle na wykonywaniu ruchu kończyną przy zmniejszonym wpływie siły ciężkości, na przykład z podparciem lub w systemie podwieszek. One nadal zakładają ruch, a gips właśnie ten ruch ogranicza. Ćwiczenia bierne to z kolei sytuacja, gdy ruch wykonuje za pacjenta druga osoba, bez czynnego udziału mięśni pacjenta. Przy kończynie unieruchomionej gipsem nie chodzi o to, żeby opiekun poruszał złamaną okolicą, tylko żeby pacjentka sama delikatnie napinała mięśnie. Typowy błąd polega na tym, że każde ćwiczenie przy niesprawnej kończynie traktuje się jako bierne albo odciążające. A tu najważniejsze jest słowo: napięcie bez ruchu. Dlatego właściwym określeniem są ćwiczenia izometryczne, wykonywane spokojnie, regularnie i z obserwacją objawów niepokojących.