U pacjenta po operacji pęcherzyka żółciowego z zaleceniem leżenia w pozycji płaskiej wystąpiła duszność. W pierwszej kolejności wskazana jest pomoc opiekuna w realizacji potrzeb
W tej sytuacji najważniejsze są potrzeby oddychania i ruchu, bo duszność po zabiegu operacyjnym jest objawem wymagającym szybkiej reakcji. W praktyce opiekun powinien najpierw ocenić, czy pacjent oddycha swobodnie, czy nie sinieje, czy nie ma niepokoju, potów, przyspieszonego oddechu albo problemu z mówieniem pełnymi zdaniami. Trzeba też natychmiast powiadomić pielęgniarkę lub lekarza, bo opiekun medyczny nie diagnozuje przyczyny duszności i nie zmienia samodzielnie zaleceń pooperacyjnych. Potrzeba ruchu nie oznacza tutaj od razu chodzenia po sali. Chodzi też o bezpieczną zmianę ułożenia, poprawę komfortu, rozluźnienie napięcia, pomoc w ćwiczeniach oddechowych, oklepanie tylko jeśli jest zlecone, oraz zapobieganie zastojowi w płucach i powikłaniom zakrzepowo-zatorowym. Przy zaleceniu pozycji płaskiej każdą zmianę, np. uniesienie tułowia, należy skonsultować z personelem pielęgniarskim. Moim zdaniem to jest bardzo praktyczne pytanie, bo pokazuje zasadę ABC: drogi oddechowe i oddychanie mają pierwszeństwo przed jedzeniem, wydalaniem czy czynnościami organizacyjnymi. Dobra praktyka to obserwacja pacjenta, zapewnienie bezpieczeństwa, wezwanie pomocy i wykonanie tych czynności, które mieszczą się w kompetencjach opiekuna.
Wybór odpowiedzi skupionej na wydalaniu albo odżywianiu wynika zwykle z myślenia, że pacjent po operacji wymaga przede wszystkim pomocy w podstawowych czynnościach dnia codziennego. To prawda, ale nie w takiej kolejności, gdy pojawia się duszność. Po cholecystektomii pacjent może mieć ograniczoną ruchomość przez ból rany, działanie leków przeciwbólowych, osłabienie po znieczuleniu i zalecenie leżenia. Jednak nagła lub nasilająca się duszność jest sygnałem alarmowym. Może być związana z bólem utrudniającym głęboki wdech, zaleganiem wydzieliny, niedodmą, reakcją na leki, a w poważniejszych sytuacjach nawet z zatorem płucnym. Dlatego priorytetem jest oddychanie oraz takie postępowanie ruchowe i ułożeniowe, które poprawia wentylację i nie łamie zaleceń lekarskich. Odżywianie jest ważne, ale karmienie osoby z dusznością może być wręcz ryzykowne, bo pacjent może się zakrztusić, szybciej się męczy i nie jest w stanie bezpiecznie jeść. Wydalanie także ma znaczenie po zabiegu, szczególnie obserwacja oddawania moczu, zaparć czy wzdęć, ale nie rozwiązuje bezpośrednio problemu braku powietrza. Typowy błąd polega na traktowaniu wszystkich potrzeb pacjenta jako jednakowo pilnych. W opiece medycznej trzeba myśleć priorytetami: najpierw zagrożenie życia i funkcje oddechowo-krążeniowe, potem komfort, jedzenie, toaleta i inne czynności. Z mojego doświadczenia uczniowie często mylą „ruch” z pionizacją, a tutaj chodzi też o drobne, kontrolowane zmiany ułożenia, ćwiczenia oddechowe i zapobieganie powikłaniom unieruchomienia.