Stosowanie diety bogatej w błonnik powoduje
Dieta bogata w błonnik przede wszystkim pobudza perystaltykę jelit, czyli rytmiczne ruchy przesuwające treść pokarmową w przewodzie pokarmowym. Błonnik, zwłaszcza nierozpuszczalny, zwiększa objętość mas kałowych, wiąże wodę i mechanicznie drażni ścianę jelita. To pobudza receptory w jelicie i ułatwia pasaż treści pokarmowej. W praktyce opiekuńczej ma to duże znaczenie u osób leżących, mało aktywnych, po zabiegach albo przyjmujących leki sprzyjające zaparciom. Moim zdaniem to jedna z prostszych, ale bardzo ważnych zasad profilaktyki zaparć: odpowiednia ilość błonnika, płynów i ruchu, jeśli pacjent może się ruszać. Dobrymi źródłami błonnika są warzywa, owoce, kasze, płatki owsiane, pieczywo pełnoziarniste, otręby i rośliny strączkowe. Trzeba jednak pamiętać, że zwiększanie błonnika powinno iść razem z piciem wody, bo inaczej stolec może stać się twardy i problem nawet się nasili. U pacjentów ze stomią, chorobami zapalnymi jelit, po operacjach przewodu pokarmowego albo z dysfagią dietę zawsze dopasowuje się indywidualnie, zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka.
W tym pytaniu łatwo pomylić ogólne działanie błonnika z innymi procesami trawiennymi zachodzącymi w żołądku i trzustce. Błonnik nie jest składnikiem, który typowo pobudza sekrecję żołądka. Wydzielanie soku żołądkowego zależy głównie od bodźców nerwowych i hormonalnych, obecności białka, rozciągnięcia ścian żołądka oraz działania gastryny. Sama dieta bogatoresztkowa nie jest więc kojarzona przede wszystkim z nasilaniem wydzielania kwasu solnego czy pepsyny. Czasem ktoś myśli: więcej jedzenia roślinnego, więcej pracy przewodu pokarmowego, więc żołądek musi wydzielać więcej. To za duże uproszczenie. Również zwolnienie motoryki żołądka nie jest najbardziej charakterystycznym efektem, o który chodzi w standardowej wiedzy opiekuńczej. Pewne frakcje błonnika rozpuszczalnego mogą opóźniać opróżnianie żołądka i zwiększać uczucie sytości, ale w pytaniu chodzi o podstawowe działanie diety bogatej w błonnik, czyli poprawę pasażu jelitowego. Nie należy też wiązać błonnika ze zwolnieniem wydzielania soku trzustkowego. Sok trzustkowy jest regulowany głównie przez sekretynę, cholecystokininę i skład treści pokarmowej, zwłaszcza tłuszcze oraz białka. W codziennej opiece najważniejszy wniosek jest taki: błonnik stosuje się przede wszystkim w profilaktyce i łagodzeniu zaparć, ale rozsądnie, z kontrolą nawodnienia i tolerancji przewodu pokarmowego. Z mojego doświadczenia takie pytania sprawdzają, czy umiemy połączyć dietę z wydalaniem, a nie tylko zapamiętać pojedyncze hasło.