Jak często należy zmieniać pozycję ułożeniową choremu, który ma trudności w poruszaniu się w obrębie łóżka?
Zmiana pozycji u chorego, który sam nie potrafi swobodnie przesuwać się w łóżku, powinna być wykonywana standardowo co 2 godziny. Chodzi głównie o profilaktykę odleżyn, czyli uszkodzeń skóry i tkanek głębszych powstających przez długotrwały ucisk, tarcie i niedokrwienie. Najbardziej narażone są okolice kości krzyżowej, pięt, łopatek, łokci, krętarzy biodrowych i potylicy. Moim zdaniem to jedna z tych zasad, które w opiece trzeba mieć po prostu w głowie, bo zaniedbanie kilku godzin może później oznaczać dużą ranę i długie leczenie. W praktyce zmiana pozycji to nie tylko przełożenie pacjenta z boku na plecy. Trzeba też ocenić skórę, wygładzić prześcieradło, usunąć okruszki, zastosować poduszki, wałki albo kliny, odciążyć pięty i zadbać o stabilne, wygodne ułożenie. Dobrą praktyką jest układanie na boku pod kątem około 30°, bo zmniejsza to ucisk na krętarz większy kości udowej. W dokumentacji warto odnotować godzinę zmiany pozycji i stan skóry, szczególnie u osób z wysokim ryzykiem według skali Norton albo podobnej. Materac przeciwodleżynowy pomaga, ale nie zwalnia całkiem z obserwacji i zmiany ułożenia, chyba że zespół terapeutyczny ustali inaczej dla konkretnego pacjenta.
Odstępy dłuższe niż 2 godziny, czyli na przykład 4, 6 albo 8 godzin, są zwykle zbyt długie u chorego, który ma trudności w samodzielnym poruszaniu się w łóżku. Tu nie chodzi tylko o wygodę, ale o ciągły ucisk na tkanki. Kiedy skóra i tkanki podskórne są przyciśnięte do twardego podłoża, pogarsza się mikrokrążenie, komórki dostają mniej tlenu, a po pewnym czasie może dojść do niedokrwienia i martwicy. Tak właśnie zaczynają się odleżyny, często najpierw jako zaczerwienienie, które nie blednie po ucisku. Z mojego doświadczenia najczęstszy błąd myślowy polega na tym, że ktoś zakłada: skoro pacjent śpi albo nie zgłasza bólu, to można go zostawić w jednej pozycji dłużej. Niestety osoby starsze, po udarze, z niedowładami, zaburzeniami czucia albo otępieniem często nie powiedzą, że coś je uciska. Czasem nawet tego nie czują. Przerwy 4-godzinne mogą być rozważane tylko w szczególnych sytuacjach i przy bardzo dobrej ocenie ryzyka, np. na specjalistycznym materacu i po decyzji personelu prowadzącego, ale nie jako ogólna zasada w takim pytaniu. Odstępy 6- i 8-godzinne są jeszcze bardziej ryzykowne, bo przypominają raczej rytm snu niż rytm profilaktyki przeciwodleżynowej. W dobrej praktyce opiekun medyczny obserwuje skórę, zmienia punkty podparcia, odciąża pięty, stosuje udogodnienia i zgłasza każde zaczerwienienie albo pęcherz pielęgniarce. Dlatego bezpiecznym standardem jest zmiana pozycji co 2 godziny.