Która z wymienionych osób jest zdolna do samoopieki?
Osoba chora na wirusowe zapalenie wątroby typu C może być zdolna do samoopieki, o ile jej stan ogólny jest stabilny i nie występują ciężkie powikłania, np. zaawansowana niewydolność wątroby, encefalopatia wątrobowa czy znaczne osłabienie. Sama diagnoza HCV nie oznacza automatycznie niesamodzielności. Taki pacjent często potrafi samodzielnie wykonać toaletę, ubrać się, przygotować prosty posiłek, przyjąć leki według zaleceń i zgłosić niepokojące objawy. W praktyce opiekun powinien ocenić nie tylko nazwę choroby, ale realną sprawność funkcjonalną: świadomość, orientację, siłę, wydolność, higienę, przyjmowanie leków i bezpieczeństwo. Moim zdaniem to jest bardzo ważne, bo łatwo pomylić chorobę zakaźną z brakiem samodzielności. Dobre praktyki obejmują przestrzeganie zasad higieny, unikanie kontaktu z krwią, stosowanie rękawic przy czynnościach z ryzykiem ekspozycji oraz edukację pacjenta. W ocenie można korzystać np. ze skali Barthel lub obserwacji czynności dnia codziennego. Samoopieka oznacza, że pacjent jest w stanie zaspokajać swoje podstawowe potrzeby, a nie że jest całkiem zdrowy.
W tym pytaniu łatwo wpaść w pułapkę, bo wszystkie wymienione osoby są chore, ale nie każda choroba w takim samym stopniu ogranicza samoopiekę. Zaawansowana choroba Alzheimera zwykle wiąże się z głębokimi zaburzeniami pamięci, dezorientacją, utratą zdolności planowania i wykonywania codziennych czynności. Taka osoba może nie rozumieć potrzeby mycia, jedzenia, przyjmowania leków albo może zapominać, gdzie jest i co robi. Wymaga więc nadzoru, pomocy, a często pełnej opieki. Podobnie pacjent onkologiczny w stanie terminalnym zazwyczaj ma znacznie obniżoną wydolność, ból, osłabienie, duszność, wyniszczenie lub zaburzenia świadomości. W takim stanie priorytetem jest opieka paliatywna, komfort, kontrola objawów i wsparcie w podstawowych czynnościach, a nie samodzielne funkcjonowanie. Osoba ze schizofrenią w okresie zaostrzenia choroby może mieć omamy, urojenia, silny lęk, zaburzoną ocenę rzeczywistości i brak krytycyzmu wobec swojego stanu. To znacząco zmniejsza bezpieczeństwo samoopieki, nawet jeśli fizycznie pacjent ma sprawne ręce i nogi. Typowy błąd myślowy polega na ocenianiu tylko sprawności ruchowej albo samej nazwy choroby. W opiece medycznej patrzymy szerzej: na świadomość, orientację, funkcje poznawcze, stan psychiczny, wydolność organizmu i zdolność podejmowania bezpiecznych decyzji. Z mojego doświadczenia takie całościowe spojrzenie jest dużo bardziej praktyczne niż proste skojarzenie: chodzi, więc da sobie radę.