Najskuteczniejszą formą zapobiegania wystąpieniu odleżyn u osób leżących lub poruszających się na wózku inwalidzkim jest
Najważniejszy mechanizm powstawania odleżyn to długotrwały ucisk tkanek między podłożem a wyniosłością kostną, np. kością krzyżową, piętami, łokciami czy krętarzami. Ucisk zamyka drobne naczynia krwionośne, pogarsza mikrokrążenie i prowadzi do niedotlenienia skóry oraz tkanek głębszych. Dlatego częsta zmiana ułożenia ciała jest podstawową i najskuteczniejszą metodą profilaktyki. W praktyce oznacza to regularne przekładanie osoby leżącej, zwykle co około 2 godziny, jeśli stan pacjenta na to pozwala, oraz odciążanie punktów narażonych na ucisk. U osoby na wózku ważne jest unoszenie pośladków, zmiana nacisku, poduszka przeciwodleżynowa i kontrola skóry. Moim zdaniem to jedna z tych czynności opiekuńczych, które wyglądają prosto, ale robią ogromną różnicę. Dobre praktyki obejmują też ocenę ryzyka, np. skalą Norton, utrzymanie skóry w czystości i suchości, stosowanie materaca przeciwodleżynowego, prawidłowe nawodnienie i dietę bogatą w białko. Sama zmiana pozycji nie zwalnia z obserwacji skóry, bo zaczerwienienie nieblednące pod uciskiem może być już pierwszym sygnałem odleżyny.
W profilaktyce odleżyn łatwo pomylić działania wspierające z działaniem najważniejszym. Dieta ubogokaloryczna nie jest metodą zapobiegania odleżynom, a u osoby przewlekle chorej może wręcz pogorszyć sytuację. Organizm potrzebuje energii do utrzymania skóry, odporności i gojenia mikrouszkodzeń. Zbyt mała podaż kalorii sprzyja wyniszczeniu, utracie tkanki podskórnej i mięśni, a wtedy kości jeszcze mocniej uciskają skórę od środka. Podobnie dieta ubogobiałkowa jest złym pomysłem, bo białko jest potrzebne do regeneracji tkanek, produkcji kolagenu i prawidłowego gojenia ran. W praktyce opiekuńczej raczej dba się o odpowiednią podaż białka, płynów, witamin i składników mineralnych, oczywiście zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka. Ćwiczenia bierne są wartościowe, bo pomagają utrzymać ruchomość stawów, zmniejszają przykurcze i wspierają krążenie obwodowe, ale nie usuwają głównej przyczyny odleżyn, czyli stałego ucisku na te same miejsca. Typowy błąd myślowy polega na założeniu, że skoro coś poprawia ogólną kondycję chorego, to automatycznie jest najlepszą profilaktyką odleżyn. A tutaj kluczowe jest odciążanie tkanek. Najbardziej praktyczne i zgodne z dobrymi standardami jest regularne zmienianie pozycji, stosowanie udogodnień przeciwodleżynowych, obserwacja skóry oraz dokumentowanie zmian. Bez tego nawet najlepsza dieta czy ćwiczenia mogą nie wystarczyć.