U 52-letniego mieszkańca Domu Pomocy Społecznej zaobserwowano bladość skóry, owrzodzenia i rozpadliny w kącikach ust, osłabienie, łamliwość włosów i paznokci. Na które z wymienionych schorzeń wskazują te objawy?
Objawy opisane w pytaniu najbardziej pasują do niedokrwistości, czyli stanu, w którym organizm ma za mało hemoglobiny lub krwinek czerwonych do prawidłowego transportu tlenu. Bladość skóry, osłabienie, łatwe męczenie się, łamliwość włosów i paznokci oraz owrzodzenia albo pęknięcia w kącikach ust bardzo często kojarzą się z niedoborem żelaza, witaminy B₁₂ lub kwasu foliowego. W praktyce opiekuna medycznego ważne jest, żeby takich objawów nie traktować jako zwykłego zmęczenia czy wieku podopiecznego. Moim zdaniem to jeden z tych sygnałów, które łatwo przeoczyć w DPS, bo rozwijają się powoli. Dobra praktyka to obserwacja skóry i śluzówek, zgłoszenie objawów pielęgniarce lub lekarzowi, kontrola apetytu, masy ciała, tolerancji wysiłku oraz dokumentowanie zmian. W opiece codziennej warto też zwracać uwagę na dietę bogatą w żelazo, np. mięso, jaja, warzywa strączkowe, natkę pietruszki, oraz na produkty z witaminą C, która wspomaga wchłanianie żelaza. Opiekun nie rozpoznaje choroby samodzielnie, ale jego dokładna obserwacja często jest pierwszym krokiem do diagnostyki, np. morfologii krwi.
Wybór innej choroby może wynikać z tego, że część objawów, jak osłabienie czy gorszy wygląd skóry, występuje w wielu schorzeniach. Trzeba jednak patrzeć na cały zestaw objawów, a nie na jeden pojedynczy sygnał. Zapalenie trzustki zwykle daje przede wszystkim silny ból brzucha, często promieniujący do pleców, nudności, wymioty, gorączkę i pogorszenie stanu ogólnego. Pękające kąciki ust, bladość i łamliwe paznokcie nie są dla niego typowym obrazem klinicznym. Miażdżyca natomiast dotyczy zwężenia naczyń krwionośnych i może objawiać się bólami kończyn przy chodzeniu, dusznicą bolesną, zaburzeniami krążenia albo powikłaniami neurologicznymi, ale nie tłumaczy tak dobrze zajadów i łamliwości włosów. Niewydolność wątroby kojarzy się raczej z żółtaczką, świądem skóry, obrzękami, wodobrzuszem, skłonnością do krwawień i zaburzeniami świadomości. Typowym błędem jest uznanie, że skoro podopieczny jest słaby, to może chodzić o dowolną poważną chorobę narządową. W opiece medycznej trzeba łączyć objawy w logiczny obraz. Tutaj bladość, osłabienie, zmiany w kącikach ust oraz kruchość włosów i paznokci układają się w obraz niedokrwistości, szczególnie niedoborowej. Z mojego doświadczenia takie drobne objawy pielęgnacyjne, widoczne przy toalecie, karmieniu czy rozmowie, są naprawdę cenne diagnostycznie, jeśli opiekun umie je zauważyć i przekazać zespołowi terapeutycznemu.