W profilaktyce odleżyn u unieruchomionej w łóżku podopiecznej opiekun medyczny powinien dbać, by podopieczna przestrzegała
W profilaktyce odleżyn bardzo ważne jest połączenie odciążania tkanek z dobrym odżywieniem, dlatego dieta bogatobiałkowa i materac zmiennociśnieniowy to najlepszy wybór. Białko jest potrzebne do utrzymania prawidłowego stanu skóry, regeneracji naskórka i gojenia mikrouszkodzeń, które u osoby leżącej mogą szybko przejść w ranę odleżynową. W praktyce oznacza to dbanie, by w posiłkach pojawiały się np. nabiał, jaja, chude mięso, ryby, rośliny strączkowe, a także odpowiednia ilość płynów, witamin i składników mineralnych. Samo jedzenie oczywiście nie wystarczy. Materac zmiennociśnieniowy okresowo zmienia punkty ucisku na ciało, poprawia ukrwienie skóry i zmniejsza ryzyko niedokrwienia tkanek nad wyniosłościami kostnymi, np. na kości krzyżowej, piętach, łopatkach czy krętarzach. Z mojego doświadczenia najczęściej zapomina się, że materac nie zwalnia z regularnej zmiany pozycji, obserwacji skóry i utrzymania jej w czystości oraz suchości. Dobre praktyki obejmują ocenę ryzyka odleżyn, np. skalą Norton, zmianę ułożenia zgodnie z planem opieki, stosowanie udogodnień, delikatną pielęgnację skóry i szybkie zgłaszanie zaczerwienień, które nie bledną po ucisku. To jest właśnie całościowa profilaktyka, a nie tylko jeden sprzęt postawiony przy łóżku.
W profilaktyce odleżyn nie chodzi o przypadkowe ograniczanie diety ani o dowolne smarowanie skóry, tylko o zmniejszenie ucisku, tarcia, wilgoci oraz poprawę odżywienia tkanek. Dieta ubogoenergetyczna u osoby unieruchomionej może wydawać się komuś logiczna, bo pacjent mniej się rusza, ale to jest zbyt proste myślenie. Osoba leżąca, szczególnie starsza lub przewlekle chora, często ma zwiększone ryzyko niedożywienia, utraty masy mięśniowej i gorszego gojenia. Jeśli ograniczymy energię bez wskazań, organizm może zacząć wykorzystywać własne białka, a skóra i tkanka podskórna stają się jeszcze bardziej podatne na uszkodzenie. Dieta ubogobiałkowa jest szczególnie niekorzystna, bo białko jest podstawowym materiałem do odbudowy tkanek, produkcji enzymów i utrzymania odporności. Samo stosowanie środków nawilżających też nie rozwiązuje problemu ucisku, choć pielęgnacja skóry ma swoje miejsce. Trzeba jednak pamiętać, że skóra zbyt wilgotna, narażona na pot, mocz lub kał, łatwiej ulega maceracji i uszkodzeniom. Dieta bogatoresztkowa pomaga głównie w regulacji wypróżnień i zapobieganiu zaparciom, więc może być cenna w opiece, ale nie jest podstawą zapobiegania odleżynom. Środki natłuszczające mogą chronić skórę przed wysuszeniem, lecz nie zastąpią materaca przeciwodleżynowego, zmiany pozycji i kontroli miejsc narażonych na ucisk. Typowy błąd polega na skupieniu się na jednym elemencie pielęgnacji skóry, a pominięciu mechanizmu powstawania odleżyny, czyli długotrwałego niedokrwienia tkanek. Moim zdaniem w takich pytaniach warto zawsze szukać odpowiedzi, która łączy wsparcie organizmu od środka z realnym odciążeniem ciała od zewnątrz.