W sytuacji, gdy przebywający w oddziale szpitalnym niesamodzielny pacjent w wieku geriatrycznym z prawidłowo funkcjonującymi procesami poznawczymi odmawia, również mimo próśb córki, wykonania toalety ciała, należy
W tej sytuacji kluczowe jest poszanowanie autonomii pacjenta. Pacjent geriatryczny, nawet niesamodzielny fizycznie, ale z prawidłowo funkcjonującymi procesami poznawczymi, ma prawo decydować o swoim ciele i o czynnościach pielęgnacyjnych. Toaleta ciała nie jest czymś, co można wykonać „na siłę”, bo dotyczy intymności, godności osobistej i prawa do wyrażenia zgody. Dlatego właściwe postępowanie polega na spokojnej rozmowie, próbie ustalenia przyczyny odmowy i wykonaniu toalety dopiero po uzyskaniu zgody pacjenta. Moim zdaniem to jest jedna z ważniejszych zasad w opiece, bo łatwo zapomnieć, że osoba niesamodzielna nadal ma swoje zdanie. W praktyce warto zapytać: „Czy coś Panu przeszkadza?”, „Może woli Pan toaletę później?”, „Czy chce Pan, żeby pomagała osoba tej samej płci?”. Czasem pacjent odmawia z powodu bólu, wstydu, zimna, zmęczenia, złego nastroju albo wcześniejszego przykrego doświadczenia. Dobra praktyka to zapewnienie intymności, zasłonięcie parawanu, ogrzanie pomieszczenia, przygotowanie wszystkich przyborów i wyjaśnienie kolejnych etapów czynności. Córka może wspierać rozmowę, ale nie zastępuje zgody pacjenta, jeżeli pacjent jest świadomy i kompetentny decyzyjnie. Standardy opieki i prawa pacjenta wymagają, aby czynności higieniczne wykonywać z poszanowaniem godności, bezpieczeństwa i świadomej zgody.
W tym pytaniu łatwo wpaść w pułapkę myślenia, że skoro pacjent jest niesamodzielny, to personel może po prostu wykonać potrzebną czynność pielęgnacyjną. Tak nie jest. Niesamodzielność ruchowa nie oznacza braku prawa do decydowania o sobie. Jeżeli pacjent ma zachowane procesy poznawcze, rozumie sytuację, potrafi ocenić konsekwencje i jasno odmawia, to jego decyzję trzeba uszanować. Przystąpienie do toalety bez zgody byłoby naruszeniem godności, intymności i praw pacjenta. W skrajnej ocenie mogłoby być traktowane jako działanie przymusowe, a w opiece medycznej to bardzo poważna sprawa. Z mojego doświadczenia takie sytuacje wymagają raczej cierpliwości niż nacisku. Trzeba spokojnie porozmawiać, wyjaśnić cel toalety, wskazać korzyści higieniczne, np. mniejsze ryzyko odparzeń, infekcji skóry, nieprzyjemnego zapachu czy pogorszenia samopoczucia. Można zaproponować inną godzinę, inny zakres toalety, krótką przerwę albo obecność osoby bliskiej, jeśli pacjent sobie tego życzy. Nieprawidłowe jest też założenie, że zgoda córki wystarczy. Rodzina może pomagać w komunikacji i motywować, ale nie przejmuje decyzji za pacjenta, który jest świadomy i ma zachowaną zdolność oceny sytuacji. Typowy błąd polega na stawianiu wygody organizacyjnej oddziału albo próśb rodziny ponad autonomię pacjenta. Profesjonalna opieka nie polega na „zrobieniu za wszelką cenę”, tylko na wykonaniu czynności bezpiecznie, z poszanowaniem prawa, intymności i dobrej relacji terapeutycznej.