W jakiej pozycji należy ułożyć chorego do karmienia przez zgłębnik?
Chorego do karmienia przez zgłębnik układa się w pozycji półsiedzącej, najczęściej z uniesieniem tułowia pod kątem około 30-45°. To jest bardzo ważne, bo taka pozycja zmniejsza ryzyko cofania się treści pokarmowej z żołądka i zachłyśnięcia, czyli aspiracji do dróg oddechowych. W praktyce oznacza to podniesienie zagłówka łóżka albo ułożenie pacjenta na poduszkach tak, żeby głowa i klatka piersiowa były wyżej niż brzuch. Moim zdaniem to jedna z tych zasad, które wydają się proste, ale naprawdę robią różnicę w bezpieczeństwie pacjenta. Po karmieniu pacjent powinien pozostać w pozycji półsiedzącej jeszcze około 30-60 minut, zależnie od procedury i stanu chorego. W dobrych praktykach pielęgnacyjnych zwraca się też uwagę na kontrolę tolerancji karmienia: czy nie pojawia się kaszel, duszność, nudności, ulewanie, ból brzucha albo niepokój. Przed podaniem pokarmu przez zgłębnik personel powinien postępować zgodnie z obowiązującą procedurą, m.in. sprawdzić położenie zgłębnika, drożność i zalecenia dotyczące szybkości podaży. Sama pozycja półsiedząca nie jest więc dodatkiem, tylko elementem profilaktyki powikłań, szczególnie zachłystowego zapalenia płuc.
Przy karmieniu przez zgłębnik najważniejsze jest ograniczenie ryzyka aspiracji, czyli przedostania się pokarmu lub treści żołądkowej do dróg oddechowych. Dlatego pozycja pozioma, zarówno na plecach, jak i na boku, nie jest właściwym wyborem do rutynowego karmienia enteralnego. Leżenie płasko sprzyja cofaniu się treści z żołądka do przełyku, a u osób osłabionych, po udarze, z zaburzeniami połykania albo ograniczonym odruchem kaszlowym może to skończyć się zachłyśnięciem. Czasem ktoś myśli, że skoro pacjent ma zgłębnik, to nie połyka, więc pozycja nie ma większego znaczenia. To jest częsty błąd myślowy. Pokarm trafia co prawda przez sondę, ale żołądek i przełyk nadal działają, a refluks nadal może wystąpić. Pozycja bezpieczna, czyli boczna ustalona, kojarzy się z pierwszą pomocą i ochroną osoby nieprzytomnej przed zadławieniem, ale nie jest standardową pozycją do karmienia przez zgłębnik. Może być stosowana w innych sytuacjach, jednak przy podaży pokarmu enteralnego potrzebne jest przede wszystkim uniesienie górnej połowy ciała. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać prostą zasadę: karmienie przez zgłębnik wymaga pozycji półsiedzącej oraz obserwacji pacjenta przed, w trakcie i po karmieniu. Trzeba patrzeć na kaszel, duszność, sinienie, nudności, wzdęcie brzucha czy nagłe pogorszenie samopoczucia. To nie jest tylko kwestia wygody ułożenia, ale realna profilaktyka powikłań oddechowych i pokarmowych.