72-letni podopieczny waży 148 kilogramów i większość czasu spędza w łóżku. Która z wymienionych czynności najskuteczniej przeciwdziała wystąpieniu odleżyn?
A. Zmiana pozycji w łóżku co 2 godziny, stosowanie udogodnień.
B. Zmiana bielizny pościelowej i oklepywanie klatki piersiowej.
C. Zmiana pozycji w łóżku co 4 godziny, nacieranie pleców.
D. Drenaż ułożeniowy, oklepywanie pośladków.
Najważniejsze w profilaktyce odleżyn u osoby leżącej jest regularne odciążanie tkanek, dlatego zmiana pozycji co 2 godziny i stosowanie udogodnień to najlepsza odpowiedź. U 72-letniego podopiecznego z masą ciała 148 kg ryzyko odleżyn jest bardzo duże, bo ucisk na okolice kości krzyżowej, pięty, łopatki, biodra czy łokcie jest silniejszy i dłużej utrudnia mikrokrążenie. Gdy tkanki są niedokrwione, szybciej dochodzi do zaczerwienienia, uszkodzenia skóry, a potem głębszych ran. Dobre praktyki opiekuńcze mówią, że u osoby wysokiego ryzyka trzeba często zmieniać ułożenie, obserwować skórę i używać pomocy odciążających: poduszek, wałków, klinów, materaca przeciwodleżynowego, ochraniaczy na pięty. W praktyce oznacza to np. ułożenie na plecach, potem na boku pod kątem około 30°, później na drugim boku, z zabezpieczeniem fałdów skóry i bez ciągnięcia pacjenta po prześcieradle. Moim zdaniem warto też pamiętać, że samo obracanie to nie wszystko: pościel ma być sucha i bez zagnieceń, skóra czysta, ale nie szorowana, a dieta powinna dostarczać białka i płynów. To jest taka codzienna, trochę żmudna profilaktyka, ale naprawdę robi różnicę.
W profilaktyce odleżyn łatwo pomylić czynności pielęgnacyjne z działaniami, które realnie zmniejszają ucisk na tkanki. Drenaż ułożeniowy i oklepywanie pośladków nie są standardową metodą zapobiegania odleżynom. Drenaż ułożeniowy dotyczy głównie układu oddechowego i ułatwiania odpływu wydzieliny z oskrzeli, a nie poprawy ukrwienia skóry w miejscach narażonych na ucisk. Oklepywanie pośladków może wręcz podrażniać tkanki, szczególnie u osoby starszej, z delikatną skórą i gorszym krążeniem. Z mojego doświadczenia uczniowie czasem myślą, że każde pobudzenie skóry przez nacieranie lub oklepywanie poprawia sytuację, ale przy ryzyku odleżyn najważniejsze jest odciążenie, nie mechaniczne drażnienie. Zmiana pozycji co 4 godziny bywa zbyt rzadka u pacjenta leżącego, otyłego i starszego. Wysoki nacisk na skórę i tkanki podskórne działa cały czas, więc dłuższe pozostawanie w jednej pozycji zwiększa ryzyko niedokrwienia. Nacieranie pleców również nie zastąpi zmiany ułożenia, a energiczne masowanie zaczerwienionych miejsc jest niewskazane, bo może uszkodzić już osłabione naczynia włosowate. Zmiana bielizny pościelowej jest ważna dla higieny, komfortu i ograniczenia wilgoci, ale sama nie usuwa głównej przyczyny odleżyn, czyli długotrwałego ucisku. Oklepywanie klatki piersiowej ma zastosowanie przy problemach z zalegającą wydzieliną w drogach oddechowych, nie jako podstawowe działanie przeciwodleżynowe. W opiece trzeba więc rozróżniać zabiegi oddechowe, higieniczne i przeciwodleżynowe. Najbardziej sensowne postępowanie to systematyczna zmiana pozycji co 2 godziny, stosowanie udogodnień odciążających, kontrola skóry oraz dbanie o suchość i wygładzenie pościeli.