Zmniejszenie sprawności fizycznej u ludzi starszych może wynikać ze
Zmniejszenie ruchomości w stawach jest bardzo ważną przyczyną spadku sprawności fizycznej u osób starszych. Z wiekiem dochodzi do zmian w chrząstce stawowej, więzadłach, ścięgnach i mięśniach, przez co ruchy stają się mniej płynne, a zakres ruchu w stawie bywa ograniczony. Osoba starsza może mieć trudność z wstawaniem z krzesła, chodzeniem po schodach, schylaniem się, ubieraniem, myciem pleców czy bezpiecznym wejściem do wanny. Moim zdaniem to jedna z tych rzeczy, które w opiece widać od razu w praktyce, nawet bez skomplikowanego sprzętu. Dobra praktyka opiekuna polega na obserwacji chodu, równowagi, samodzielności w czynnościach dnia codziennego oraz na zachęcaniu do bezpiecznej aktywności, zgodnie z zaleceniami fizjoterapeuty. Ważne są ćwiczenia zakresu ruchu, odpowiednie tempo pomocy, profilaktyka upadków, wygodne obuwie, usunięcie przeszkód z otoczenia i prawidłowe techniki przemieszczania. Ograniczona ruchomość stawów nie oznacza, że trzeba wyręczać podopiecznego we wszystkim. Wręcz przeciwnie, standardem dobrej opieki jest aktywizowanie osoby na tyle, na ile pozwala jej stan zdrowia, bo bezruch szybko pogarsza siłę, krążenie, oddech i samopoczucie.
Spadek sprawności fizycznej u osób starszych nie wynika zwykle ze zwiększenia masy mięśni ani ze zwiększenia siły mięśni, bo te zmiany raczej poprawiałyby możliwości ruchowe, a nie je ograniczały. W starzeniu częściej obserwuje się sarkopenię, czyli stopniowy ubytek masy i siły mięśniowej. To powoduje wolniejsze wstawanie, niepewny chód, szybsze męczenie się i większe ryzyko upadków. Czasem ktoś myśli, że skoro osoba starsza jest cięższa lub wygląda masywniej, to ma więcej mięśni, ale bardzo często jest to wzrost udziału tkanki tłuszczowej albo obrzęki, a nie realna sprawność mięśniowa. Zmniejszenie zawartości tkanki tłuszczowej samo w sobie też nie jest typową przyczyną obniżenia sprawności. Nadmiar tkanki tłuszczowej może obciążać stawy i utrudniać poruszanie, ale jej umiarkowane zmniejszenie, zwłaszcza przy zachowaniu mięśni, bywa wręcz korzystne. Trzeba jednak uważać na niezamierzoną utratę masy ciała, bo u seniora może oznaczać niedożywienie, osłabienie i większe ryzyko powikłań. Najbardziej trafne w tym pytaniu jest ograniczenie ruchomości w stawach, ponieważ zmniejszony zakres ruchu bezpośrednio utrudnia wykonywanie czynności samoobsługowych i lokomocję. W praktyce opiekun powinien patrzeć nie tylko na to, czy podopieczny przejdzie kilka metrów, ale też jak siada, wstaje, obraca się w łóżku, sięga po przedmioty i czy zgłasza ból. Takie obserwacje są podstawą bezpiecznej opieki, profilaktyki upadków i planowania wsparcia razem z pielęgniarką oraz fizjoterapeutą.