Zmniejszenie sprawności fizycznej u ludzi starszych wynika ze
Zmniejszenie sprawności fizycznej u ludzi starszych bardzo często wynika ze zmniejszenia ruchomości w stawach, czyli ograniczenia zakresu ruchu. W praktyce oznacza to, że seniorowi trudniej jest wykonać skłon, unieść rękę, wstać z łóżka, wejść po schodach albo bezpiecznie usiąść na krześle. Stawy z wiekiem mogą stawać się sztywniejsze, chrząstka stawowa ulega zużyciu, więzadła tracą elastyczność, a do tego często dochodzi ból i lęk przed ruchem. Moim zdaniem to jedna z tych rzeczy, które w opiece widać od razu, nawet przy zwykłej toalecie porannej czy zmianie pozycji. Dobra praktyka opiekuńcza polega na tym, żeby nie wyręczać podopiecznego we wszystkim, tylko bezpiecznie aktywizować go w granicach możliwości. Pomagają ćwiczenia zakresu ruchu, spokojna pionizacja, właściwe obuwie, usuwanie przeszkód z otoczenia i obserwacja, czy ruch nie powoduje bólu. W ocenie sprawności warto korzystać z prostych skal funkcjonalnych, np. Barthel czy Katz, bo pozwalają zobaczyć, jak ograniczenia stawowe wpływają na samoobsługę.
Zmniejszenie sprawności fizycznej u osób starszych nie wynika ze zwiększenia siły mięśni ani zwiększenia masy mięśni, bo takie zmiany raczej poprawiałyby wydolność ruchową, stabilność postawy i samodzielność. U seniorów częściej obserwuje się proces odwrotny, czyli sarkopenię, a więc stopniowy spadek masy i siły mięśniowej. To powoduje wolniejsze chodzenie, większe ryzyko upadków, trudności przy wstawaniu z łóżka czy z toalety. Typowy błąd myślowy polega tu na tym, że ktoś kojarzy starzenie wyłącznie z ogólną zmianą wyglądu ciała, ale nie rozróżnia, które zmiany są korzystne, a które ograniczają funkcjonowanie. Również zmniejszenie zawartości tkanki tłuszczowej nie jest typową główną przyczyną spadku sprawności. Nadmiar tkanki tłuszczowej może utrudniać ruch, ale samo jej zmniejszenie nie tłumaczy sztywności, bólu i ograniczonego zakresu ruchu. W praktyce opiekuna ważniejsze jest zauważenie, że senior ma ograniczoną ruchomość w stawach, np. nie może dobrze zgiąć kolana, odwiedzić ramienia albo obrócić tułowia. Z mojego doświadczenia takie ograniczenia mocno wpływają na higienę, ubieranie, przemieszczanie i ryzyko odleżyn, bo osoba mniej się porusza. Dlatego w opiece stosuje się bezpieczną aktywizację, zmianę pozycji, ćwiczenia bierne lub czynne zależnie od stanu pacjenta oraz obserwację bólu i zakresu ruchu.