U osób starszych wraz z wiekiem następują zmiany w narządach zmysłów, do których należą
Wraz ze starzeniem się organizmu dochodzi do stopniowego osłabienia wielu funkcji narządów zmysłów, w tym smaku i węchu. To wynika m.in. ze zmniejszenia liczby i wrażliwości kubków smakowych, słabszego ukrwienia błon śluzowych, zmian w nabłonku węchowym oraz częstszego stosowania leków, które mogą zmieniać odczuwanie zapachu i smaku. U osoby starszej potrawy mogą wydawać się „bez smaku”, mniej aromatyczne, a zapach dymu, gazu czy zepsutej żywności może być gorzej rozpoznawany. Moim zdaniem to jest bardzo praktyczna wiedza, bo opiekun musi łączyć obserwację z profilaktyką. W żywieniu warto dbać o estetykę posiłku, odpowiednią temperaturę, naturalne przyprawy i różnorodną konsystencję, ale bez nadmiaru soli czy cukru. W opiece domowej i instytucjonalnej trzeba też pilnować terminów przydatności jedzenia, sprawności czujników gazu i dymu oraz obserwować spadek apetytu, odwodnienie czy niedożywienie. Zgodnie z dobrą praktyką opiekun nie bagatelizuje takich zmian, tylko zgłasza je pielęgniarce albo zespołowi terapeutycznemu, szczególnie gdy nagle się nasilają.
U osób starszych najczęściej nie obserwuje się wyostrzenia zmysłów, tylko ich stopniowe osłabienie. Częsty błąd polega na myśleniu, że skoro senior ma duże doświadczenie życiowe i „więcej zauważa”, to jego narządy zmysłów działają lepiej. To jednak nie jest to samo. Doświadczenie może pomagać w interpretacji sytuacji, ale biologicznie wzrok, słuch, smak i węch zwykle słabną. Osłabienie wzroku jest typowe, na przykład przez starczowzroczność, zaćmę, jaskrę czy zmiany zwyrodnieniowe siatkówki, ale nie idzie to w parze z wyostrzeniem węchu. Węch także najczęściej ulega pogorszeniu, co ma znaczenie dla bezpieczeństwa i żywienia. Podobnie nieprawidłowe jest założenie, że smak i słuch z wiekiem się wyostrzają. U wielu seniorów występuje niedosłuch starczy, czyli presbyacusis, szczególnie dotyczący wysokich tonów, a smak może być słabszy przez zmiany w jamie ustnej, protezy, suchość śluzówek, choroby przewlekłe i leki. Wyostrzenie smaku przy jednoczesnym pogorszeniu wzroku też nie opisuje typowego procesu starzenia. W praktyce opiekun powinien raczej zakładać, że senior może gorzej widzieć, słyszeć, czuć zapachy i rozpoznawać smaki. Z mojego doświadczenia to ważne przy karmieniu, kontroli higieny jamy ustnej, zapobieganiu zatruciom pokarmowym oraz komunikacji. Dlatego dobre praktyki obejmują spokojną obserwację, dostosowanie otoczenia, dobre oświetlenie, wyraźną mowę i zgłaszanie nagłych zmian personelowi medycznemu.